Friday, August 3, 2012

Dustuurka Cusub ee Somalia 2012

JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAALIYA
جمهورية الصومال

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya

Muqdisho, 12
ka JUUNYO 2012

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

TUSMO

CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMAALIYA ............................ 1

Qodobka 1aad. Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ............................................................ 1

Qodobka 2aad. Dawladda iyo Diinta .......................................................................................... 1

Qodobka 3aad. Mabaadi’da Asaasiga
........................................................................................ 1

Qodobka 4aad. Sarraynta Dastuurka .......................................................................................... 2

Qodobka 5aad. Afafka Rasmiga ah ........................................................................................... 2

Qodobka 6aad. Calanka iyo Astaanta Qaranka .......................................................................... 2

Qodobka 7aad. Dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ............................................... 2

Qodobka 8aad. Shacabka iyo Jinsiyadda .................................................................................... 3

Qodobka 9aad. Magaalo-madaxda Qaranka ............................................................................... 3

QAYBTA LABAAD: XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA MUWAADDINKA .................... 4

Madaxa Koowaad: Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda
Aadanaha ............................................................. 4

Qodobka 10aad. Karaamada Aadanaha ...................................................................................... 4

Qodobka 11aad. Sinnaanta......................................................................................................... 4

Qodobka 12aad. Dhaqangelinta Xuquuqda Asaasiga Ah .......................................................... 4

Madaxa Labaad: Xuquuqda, Xorriyaadka Aasaasiga Ah Ee Qofka Iyo Xaddidaadooda
....... 5

Qodobka 13aad. Xaqa Nolosha.................................................................................................. 5

Qodobka 14aad. Addoonsi, Midiidin iyo Ku-shaqaysi Qasab Ah ............................................. 5

Qodobka 15aad. Xorriyadda iyo Nabadgelinta Qofnimada ....................................................... 5

Qodobka 16aad. Xorriyadda Abuuridda iyo Ka-mid-noqoshada Ururrada ............................... 6

Qodobka 17aad. Xorriyadda Diinta iyo Caqiiddada .................................................................. 6

Qodobka 18aad. Xorriyadda Ra’yiga iyo Afkaarta
................................................................... 6

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

ii

Qodobka 19aad. Xurmada Hoyga .............................................................................................. 6

Qodobka 20aad: Xorriyadda Kulanka, Bannaanbaxa, Cabashada iyo Codsi-wadareedka ........ 6

Qodobka 21aad. Xorriyadda Isu-socodka iyo Degitaanka ........................................................ 7

Qodobka 22aad. Xaqa Ka-qaybgalka Siyaasadda ...................................................................... 7

Qodobka 23aad. Xorriyadda xirfadda, Shaqada iyo Mihnadda ................................................. 7

Qodobka 24aad: Xiriirka Shaqada ............................................................................................. 7

Qodobka 25aad. Deegaanka ....................................................................................................... 8

Qodobka 26aad. Hantida ............................................................................................................ 8

Qodobka 27aad. Dhaqaalaha iyo Xuquuqda Bulshada .............................................................. 8

Qodobka 28aad. Daryeelka Qoyska ........................................................................................... 8

Qodobka 29aad. Caruurta .......................................................................................................... 9

Qodobka 30aad. Waxabarashada ............................................................................................... 9

Qodobak 31aad. Dhaqanka iyo Afka ....................................................................................... 10

Qodobka 32aad. Xaqa helidda macluumaadka ........................................................................ 10

Qodobka 33aad. Go’aannada Maamulka
................................................................................. 10

Qodobka 34aad. Xaqa Dacwadda iyo Isdifaaca ...................................................................... 11

Qodobka 35aad. Xuquuqda Eedaysanaha ................................................................................ 11

Qodobka 36aad. Isucelinta Eedaysanayaasha iyo Dembiilayaasha ......................................... 12

Qodobka 37aad. Qaxootiga iyo Magangelyada ....................................................................... 12

Qodobka 38aad. Xaddidaadda Xuquuqda................................................................................ 12

Qodobka 39aad. Sixidda Ku-xadgudubka Xuquuqda .............................................................. 13

Qodobka 40aad. Fasiraadda Xuquuqda Asaasiga Ah .............................................................. 13

Qodobka 41aad. Guddiga Xuquuqda Aadanaha ...................................................................... 14

MADAXA SADDEXAAD: WAAJIBAADKA MUWAADDINKA .................................................................... 14

Qodobka 42aad. Waajibaadka Muwaaddinka .......................................................................... 14

MADAXA SEDDEXAAD: DHULKA, HANTIDA IYO DEEGAANKA ........................................................... 15

Qodobka 43aad. Dhulka............................................................................................................ 15

Qodobka 44aad. Kheyraadka Dabiiciga ah .............................................................................. 15

Qodobka 45aad. Deegaanka ..................................................................................................... 16

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

iii

CUTUBKA AFRAAD: MATILAADDA SHACABKA ........................................................................................ 16

Madaxa Koowaad: Mabaadi’da Guud ee Matilaadda Shacabka
.......................................................... 16

Qodobka 46aad. Awoodda Shacabka ...................................................................................... 16

Madaxa Labaad: Doorashooyinka ............................................................................................................... 17

Qodobka 47aad. Nidaamka Doorashooyinka iyo Xisbiyada ................................................... 17

CUTUBKA SHANAAD: BAAHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAALIYA ...................................................................................................................... 17

QAABDHISMEEDKA IYO MABAADI’DA WADA
-SHAQAYNTA HEERARKA DAWLADDA .............. 17

Qodobka 48aad. Qaab-dhismeedka Dawladda ........................................................................ 17

Qodobka 49aad. Tirada iyo Xudduudaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka iyo Degmooyinka ............................................................................................................................ 18

Qodobka 50aad. Mabaadi’da Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
............ 18

Qodobka 51aad. Xiriirka Iskaashiga Heerarka Dawladaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ............................................................................................................................... 19

Qodobka 52aad. Iskaashiga Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka ........................ 20

Qodobka 53aad. Wada-xaajoodyada Caalamiga ..................................................................... 20

Qodobka 54aad. Kala qaybinta Awoodaha .............................................................................. 21

CUTUBKA LIXAAD: BAARLAMAANKA FEDERAALKA ............................................................................. 21

MADAXA KOOWAAD : QODOBBO GUUD ..................................................................................................... 21

Qodobka 55aad. Goleyaasha Baarlamaanka Federaalka .......................................................... 21

Qodobka 56aad. Xilgudashada Baarlamaanka Federaalka ...................................................... 21

Qodobka 57aad. Xilka Xeerdejinta ay wadaagaan labada Gole .............................................. 22

Qodobka 58aad. Shuruudaha Xubinnimada Baarlamaanka Federaalka .................................. 22

Qodobka 59aad. Sababaha Lagu Lumiyo Xubinnimada Baarlamaanka Federaalka ............... 23

Qodobka 60aad. Muddada xilhaynta ....................................................................................... 23

Qodobka 61aad. Xilka Xubnaha Baarlamaanka ...................................................................... 23

Qodobka 62aad. Guddiyada Wadaagga ee Baarlamaanka Federaalka .................................... 24

MADAXA LABAAD: GOLAHA SHACABKA .................................................................................................... 24

Qodobka 63aad. Awoodaha Xeer-dejinta Golaha Shacabka ................................................... 24

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

iv

Qodobka 64aad. Tirada xubnaha Golaha Shacabka ................................................................ 24

Qodobka 65aad. Guddoomiyaha iyo Ku-xigeennada Golaha Shacabka ................................. 25

Qodobka 66aad. Kal-Fadhiyada Golaha Shacabka ................................................................. 25

Qodobka 67aad. Kala-dirista Golaha Shacabka ....................................................................... 26

Qodobka 68aad. Xeer-hoosaadka Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah ............ 26

Qodobka 69aad. Awoodaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah .................... 26

Qodobka 70aad. Xasaanadda Xildhibaannada Golaha Shacabka ............................................ 27

Madaxa Saddexaad: Awoodda Sharci-dejinta iyo Awoodaha Kale Ee Aqalka Sare Ee Baarlamaanka Federaalka
...................................................................................................... 27

Qodobka 71aad. Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka .................................................... 28

Qodobka 72aad. Tirada Xubnaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ......................... 28

Qodobka 73aad. Guddoomiyaha iyo ku-xigeenada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ................................................................................................................................ 29

Qodobka 74aad. Kalfadhiyada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ................. 29

Qodobka 75aad. Xeer-hoosaadka Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ............ 29

Qodobka 76aad. Go’aan
-qaadashada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ....... 30

Qodoka 77aad. Ka-qaybgalka Wasiirrada ee Fadhiyada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ................................................................................................................................ 30

Qodoka 78aad. Xasaanadda Xubnaha Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ..... 31

Madaxa Afraad: Habraaca Sharci-dejinta Baarlamaanka .................................................................... 31

Qodobka 79aad. Sharci-dejin qabyo ah ................................................................................... 31

Qodobka 80aad. Curinta sharciyada ......................................................................................... 31

Qodobka 81aad. Go’aammo siyaasadeed
................................................................................ 32

Qodobka 82aad. Hindise sharci qabyo ah oo ka bilawday Golaha Shacabka ......................... 32

Qodobka 83aad. Hindise Sharci oo Qabyo ah oo ka bilowday Aqalka Sare. ........................... 33

Qodobka 84aad. Faafinta iyo Xafidaadda Sharciyada ............................................................. 35

Qodobka 85aad. Dhaqangelidda Sharciyada ........................................................................... 35

Qodobka 86aad. Durid Sharci .................................................................................................. 35

CUTUBKA TODOBAAD: MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA FEDERAALKA .............................. 35

Qodobka 87aad. Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ............................. 35

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

v

Qodobka 88aad. Shuruudaha u Doorashada Madaxweynennimada ........................................ 36

Qodobka 89aad. Doorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ............................. 36

Qodobka 90aad. Xilka iyo Awoodaha Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ............... 37

Qodobka 91aad. Muddada Xilka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ....................... 38

Qodobka 92aad. Maxkamadeynta iyo Maamus-Ka-qaadista Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ................................................................................................................................ 38

Qodobka 93aad. Iscasilaadda Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ............................ 39

Qodobka 94aad. Ku-simaha Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka .............................. 39

Qodobka 95aad. Bannaanaanta Xafiiska Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ........... 39

Qodobka 96aad. Dhaarinta Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ................................ 40

CUTUBKA SIDDEEDAAD: LAANTA FULINTA ............................................................................................. 40

Qodobka 97aad. Golaha Wasiirrada ........................................................................................ 40

Qodobka 98aad. Shuruudaha Xubinnimada Golaha Wasiirrada ............................................. 40

Qodobka 99aad. Xilalka Golaha Wasiirrada ........................................................................... 41

Qodobka 100aad. Xilka iyo Awoodda Ra’iisul
-wasaaraha ..................................................... 41

Qodobka 101aad. Ku-Xigeen
ka Ra’iisul-wasaaraha ............................................................... 42

Qodobka 102aad. Xilka Wasiirka, Wasiir ku-xigeenka iyo Wasiir Dawlaha.......................... 42

Qodobka 103aad. Xukuumadda Xil-Gaarsiinta ....................................................................... 42

Qodobka 104aad. Dhaarta ........................................................................................................ 42

CUTUBKA SAGAALAAD: AWOODDA GARSOORKA .................................................................................. 42

Qodobka 105aad. Awoodda Garsoorka Jamhuuriyadda Federaalka ....................................... 43

Qodobka 106aad. Madaxbannaanida Garsoorka ..................................................................... 43

Qodobka 107aad. Habka Dacwad Qaadista ............................................................................. 43

Qodobka 108aad. Qaabka Maxkamadaha Dalka ..................................................................... 43

Qodobka 109aad. Habka Hawlqabadka Maxkamadaha Qaranka ............................................ 44

Qodobka 109A Golaha Adeegga Garsoorka............................................................................ 44

Qodobka 109B. Asaaska Maxkamadda Dastuurka ................................................................... 45

Qodobka 109C. Awoodaha Maxkamadda Dastuurka ............................................................... 46

CUTUBKA TOBNAAD: GUDDIYADA MADAXA BANNAAN...................................................................... 47

Qodobka 110aad. Mabaadi’da Guud
....................................................................................... 47

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

vi

Qodobka 111aad. Samaynta Guddiyada Madaxa Bannaan ..................................................... 47

Qodobka 111 A. Golaha Adeegga Garsoorka: ........................................................................ 47

Qodobka 111 B. Guddiga Xuquuqda Aadamiga: ..................................................................... 48

Qodobka 111 C. Guddiga La dagaalanka Musqmaasuqa: ........................................................ 48

Qodobka 111D. Guddiga Adeega Baarlamaanka: ................................................................... 49

Qodobka 111 E. Guddiga Xuduudaha iyo Federaalka: ........................................................... 50

Qodobka 111 F. Guddiga Isku-Xirka Xukuumadaha: .............................................................. 51

Qodobka 111 G. Guddiga Qaranka ee Madax Bannaan ee Doorashooyinka: ......................... 51

Qodobka 111 H. Guddiga Ammaanka Qaranka: .................................................................... 52

Qodobka 111 I. Guddigga Runta iyo Dib-u-heshiisiinta: ......................................................... 53

Qodobka 111 J. Gardoonka/Ilaaliyaha Dadweynaha: .............................................................. 53

Qodobka 112aad. Magacaabidda Guddiyada Heer Federaal ................................................... 55

Qodobka 113aad. Shuruucda Guddiyada Madaxa Bannaan .................................................... 55

Qodobka 114aad. Xafiisyadda Madaxa Bannaan .................................................................... 55

CUTUBKA KOW IYO TOBNAAD: SHAQAALAHA RAYIDKA EE DAWLADDA .................................... 55

Qodobka 115aad. Qiyamka Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah.......................................... 55

Qodobka 116aad. Ilaalinta Xuquuqda Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah ......................... 56

Qodobka 117aad. Magacaabista Saraakiisha Darajooyinka Sare ............................................ 56

Qodobka 118aad. Hawlwadeennada iyo Shaqaalaha Dawladda ............................................. 56

Qodobka 119aad. Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah ......................................................... 56

CUTUBKA LABA IYO TOBNAAD: DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADDA FEDERAALKA 57

Qodobka 120. Hay’adaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka
........................... 57

Qodobka 121aad. Mabaadi’da Dastuurrada
............................................................................. 57

CUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD: MAALIYADDA GUUD ..................................................................... 57

Qodobka 122aad. Mabaadi’da Maaliyadda Guud
.................................................................... 57

Qodobka 123aad. Bangiga Dhexe ee Federaalka .................................................................... 58

Qodobka 124aad. Sharci-dejinta Federaalka ee Arrimaha Maaliyadda ................................... 58

Qodobka 125aad. Kaydka Qaranka ......................................................................................... 59

CUTUBKA AFFAR IYO TABNAAD: NABADDA IYO AMNIGA ................................................................... 59

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

vii

Qodobka126aad. Suggidda Amniga Jamhuuriyadda Federaalka ............................................ 59

Qodobka 127aad. Mabaadi’ida Ciidamada Amniga
................................................................ 60

Qodobka 128aad. Ku-tagrifalidda Awoodeed ......................................................................... 60

Qodobka 129aad. Hay’adda Gardoonka
.................................................................................. 60

(Ombudsman) ........................................................................................................................... 60

Qodobka 130aad. S
harciga Hay’adaha Amaanka ..................................................................... 61

Qodoboda 131 ........................................................................................................................... 61

CUTUBKA 15: QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA KUMEEL GAARKA AH ............... 62

Madaxa Koowaad: Waxka Beddelka Dastuurka ...................................................................................... 62

Qodobka 132aad. Qodobada ku dabaqma wax ka beddelka Dastuurka ee lasoo jeediyay dhammaadka xilliga koowaad ee Baarlamanka Federaalka ..................................................... 62

Qodobka 133aad- Qodobada ku dabaqma wax ka badelka Dastuurka ku meel gaarka ah (Jadwalka koowaad (C), ama sharci lagu xusay jadwalka koowaad (D) ee Dastuurkan ka hor inta aanay dhammaan xilliga koowaad ee Baarlamaanka Federaalka: Guddida la socodka/kormeerka ................................................................................................................... 63

Qodobka 134aad . Qaybaha ku dabaqma wax ka beddelka Dastuurka ee lasoo jeediyay ka hor inta aanay dhammaan muddada koowaad ee wakhtigaBaarlamaanka Federaalka ee Soomaaliya: Guddiga dib-u-eegista iyo Hirgalinta .................................................................. 66

Qodobka 135aad . Xilalka iyo Muddeynta Hay’adaha mudnaanta
sare leh iyo Guddiyada Madaxa Bannaan ee uu Baarlamaanka Federaalku ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya Aasaasayo.............................................................................................................. 68

Qodobka 136aad. Qaadashada wax ka bedelka Dastuurka inta lagu guda jiro muddo xileedka koowaad ee Aqalka Shacab; ansixinta Dastuur kama dambays ah ........................................... 69

Qodobka 137aad. Dhaqangelinta Dastuurka ............................................................................ 69
CINWAANKA LABAAD: QODOBBO QUBANE AH ..................................................................................... 70

Qodobka 138aad. ka hirgelyaaa daustuurkan ........................................................................... 70

Qodobka 139aad. Sharciyadda oo Weli Socda ....................................................................... 70

Qodobka 140aad. Waajibaadka Caalamiga Ah ........................................................................ 71

Qodobka 141aad. Aftiyaha ...................................................................................................... 71

Qodobka 142 aad. Dawladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee Ka jira Soomaaliya ................. 71

QODOBKA 143aad. KA NOQOSHADA AXDIGA FEDERAALKA ................................. 71

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

viii

JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA ............................................................................ 72

JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA ................................................................. 72

JADWALKA KOOWAAD (C): KALA-GUUR .................................................................................................... 72

LIFAAQA 1(D): SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOWAAD LEH IN LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA FEDDERAALKA AH ............................................................................. 73

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

1

CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI CUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURICUTUBKA KOOWAAD: BAAQA JAMHUURI YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA YADDA FEDERAALKA SOOMAALIYA SOOMAALIYASOOMAALIYASOOMAALIYASOOMAALIYA SOOMAALIYASOOMAALIYA

Qodobka 1aad. Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya

Soomaaliya waa Jamhuuriyad federaal ah, leh gobannimo, dimoqraaddi ah, oo ku dhisan matilaadda dadweynaha, loo dhan yahay oo ku salaysan nidaamka axsaabta badan iyo caddaalad bulshadeed.

Allahu Subxaanahu wa Tacaalaa ka sokow (swt), awoodda oo dhan waxa leh Shacabka, wuxuuna
ugu isticmaalayaa si toos ah iyo isagoo u adeegsanaya hay’adihiisa uu u xilsaartay, si waafaqsan Dastuurka iyo shuruucda. Waxaa reeban in qof ama qayb ka mid ah bulshada sheegato gobannimada Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya ama u adeegsadaan si u gaar ah.

Gobannimada iyo midnimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waa laguma-xadgudbaan.

Qodobka 2aad. Dawladda iyo Diinta

(1) Islaamku waa Diinta Dawladda.

(1) Diin aan ahayn Islaamka laguma faafin karo dalka.

(2)
Lama soo saari karo sharci aan waafaqsaneyn Mabaadi’da Guud ee Shareecada Islaamka iyo Maqaasiiddeeda.

Qodobka 3aad. Mabaadi’da Asaasiga

(1) Dastuurka Soomaaliya wax
aa saldhig u ah Qur’aanka kariimka ah iyo Sunnada Nabigeenna Muxammed (NNK), wuxuuna ilaalinayaa maqaasidda (ujeeddooyinka) shareecada iyo caddaaladda bulshada.

(2) Soomaaliya waa dal Islaam ah, kana mid ah ummadaha Carabta iyo Afrikaanka.

(3)
Mabaadi’da asaasiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay ku dhisan yihiin mabaadi’da asaasiga ah ee awood qaybsiga Nidaamka Federaalka.

(4) Dastuurka Soomaaliya wuxuu dhiirri
-gelinayaa xuquuqda Aadanaha, talinta sharciga, shuruudaha guud ee xeerarka caalamiga ah, caddaaladda, xukuumad loo dhan yahay oo ku dhisan wadatashi, kala-soocidda awoodaha sharci-dejinta, fulinta iyo garsoor madaxbanaan, iyagoo leh hannaan ku dhisan isla-xisaabtan iyo hufnaan ka jawaabaya danaha dadweynaha.

(5) Haweenku waa in ay ka mid noqdaan
dhammaan hay’adaha guud ee qaranka, si wax-ku-ool ah, gaar ahaan jagooyinka la isu doorto iyo kuwa la isu magacaabo ee saddexda laamood ee Dawladda iyo Guddiyada Madaxbannaan ee Qaranka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

2

Qodobka 4aad. Sarraynta Dastuurka

(1) Shareecada ka sokow, Dastuurka Soomaaliya waa sharciga dalka ugu sarreeya, isaga ayayna xukuumaddu u hoggaansamaysaa, wuxuuna hagayaa hal-
abuurka iyo go’aannada siyaasadeed ee qaybaha Dawladda oo dhan.

(2) Sharci kasta ama tallaabo maamul oo ka soo horjeedda Dastuurka, maxkamadda Dastuuriga ah ayaa awood u leh burrinta sharcigaas ama tallaabadaas maamul, si waafaqsan Dastuurkan.

Qodobka 5aad. Afafka Rasmiga ah

Afka rasmiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waa Af-soomaaliga (Maay iyo Maxaa tiri), af Carabigana waa luqadda labaad.

Qodobka 6aad. Calanka iyo Astaanta Qaranka

(1) Calanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, sida lagu muujiyey qaybta A ee Jadwalka koowaad, waa laydi buluug furan ah oo ay dhexda kaga taal xiddig cad oo shangees ah, madaxyo simanna leh.

(2) Astaanta Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, sida lagu muujiyey qaybta B ee Jadwalka koowaad, waxay ka kooban tahay gaashaan buluug ah oo leh xiddaayad dahabi ah, dhexdana ku leh xiddig shangees ah oo dheeh qalin ah leh. Gaashaanka dushiisa waxaa ku yaal rukumo Carbeed oo xardhan, lehna shan madax oo dahabi ah oo labada geesba ku yaalliin ay kala qaaran yihiin. Hareeraha waxaa ka haya laba shabeel oo isu tusmaysan, kuna kala taagan labo waran oo isku weydaarsan caaradda hoose ee gashaanka, ayna weheliyaan laba caleen-cawbaar, diillin cadna ay ku qoofalan tahay.

(3) Soomaaliya Hees astaan u
ah qaranka wey leedahay waana “Qolobaa Calankeed”.

(4) Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka Soomaaliya waxey yeelan doonaan calankooda iyo astaantooda u gaarka ah si waafaqsan nidaamka Federaalka.

Qodobka 7aad. Dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya

(1) Gobannimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay koobeysaa dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo idil, oo ay ku jiraan berriga, badaha, jasiiradaha iyo uurkooda hoose, hawadooda Sare iyo geyi-qaaradeedka iyo dhul iyo biyo-goboleed kasta oo ku soo biira Jamhuuriyadda Soomaaliya, si waafaqsan sharci uu Baarlamaanka Qaranku ansixiyo.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

3

(2) Dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waa laguma xad-gudbaan lamana qaybin karo.

(3) Dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee khilaafaadka soohdimaha caalamiga ka dhasha in xal
ilintooda loo maro tub nabadeed iyo iskaashi waafaqsan qawaaniinta Dalka u degsan iyo kuwa Caalamiga ah.

(4) Xuduudaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waa xuduudihii ku astaansanaa Dastuurka 1960 ee Soomaaliya.

(5) Jihooyinka xuduudaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya:

(a) Waqooyi: Gacanka Cadmeed;

(b) Waqooyi Galbeed: Jabuuti;

(c) Galbeed: Itoobiyia;

(d) Koonfur Galbeed: Kenya;

(e) Bari: Badweynta Hindiya.

Qodobka 8aad. Shacabka iyo Jinsiyadda

(1) Shacabka Soomaaliyeed waa mid, lamana kala qaybin karo, wuxuuna ka kooban yahay dhammaan muwaadiniinta.

(2) Jinsiyadda Soomaaliyeed waa mid qur ah, sharci gaar ah oo ay soo saaraan Golaha Shacabka ee Dawlada Federaalka Soomaaliyeed ayaana xaddidaya sida lagu helayo, lagu laalayo ama lagu waayayo.

(3) Qof leh jinsiyadda Soomaaliyeed lagama qaadi karo jinsiyadda Soomaaliyeed, xataa hadduu qaato jinsiyad dal kale.

(4) Diidmada, laalista iyo ka-qaadista jinsiyadda laguma xiri karo asbaabo siyaasadeed.

Qodobka 9aad. Magaalo-madaxda Qaranka

Maqaamka magaalo
-madaxda Federaalka Soomaaliya waxaa go’aan looga gaari doonaa dib-u-eegidda Dastuurka, waxaana sharci gaar ah ka soo saari doona labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

4

QAYBTA LABAADQAYBTA LABAADQAYBTA LABAAD QAYBTA LABAADQAYBTA LABAAD QAYBTA LABAAD QAYBTA LABAADQAYBTA LABAADQAYBTA LABAAD: XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA XUQUUQDA ASAASIGA AH IYO WAAJIBAADKA MUWAADDINKAMUWAADDINKAMUWAADDINKAMUWAADDINKAMUWAADDINKA MUWAADDINKA MUWAADDINKA

Madaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa Koowaad Madaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa KoowaadMadaxa Koowaad : Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha Mabaadi’da Guud Ee Xuquuqda Aadanaha

Qodobka 10aad. Karaamada Aadanaha

(1) Karaamada aadanuhu waa deeq Ilaahey Subxaanahu wa tacaalaa ku mannaystay qof kasta
oo Banii’aadan ah, xuquuqda aadanahuna deeqdaas ayey ka dhalataa.

(2) Karaamada Aadanaha waa laguma-xadgudbaan, dhawristeeduna waa waajib saaran dadka oo dhan.

(3) Awoodda Dawladda waa in aan marnaba loo isticmaalin meel-uga-dhicid karaamada Aadanaha.

Qodobka 11aad. Sinnaanta

(1) Muwaaddiniinta oo dhan, iyagoo aan loo eegin lab iyo dheddig, diin, xaalad bulsho ama dhaqaale, afkaar siyaasadeed, qabiil, naafannimo, xirfad, dhalasho iyo afguri toona, xuquuqda iyo waajibaadkaba waa u siman yihiin sharciga hortiisa.

(2) Waa fal takoorid ah haddiinatiijadiisu noqoto is-hortaag ama ciriiriggelin xaqa qofka, xataa haddii falka si ulakac ah aan loo samayn.

(3) Dawladdu ma takoori
karto Qofnaba iyadoo sababeysaneysa da’da, sinjiga,midabka, qabiil, isir, dhaqan ama lahjad, jinsi, dhalasho, Curyaannimo, diin, siyaasad ama fikir, xirfad, mulkiyad

(4) Waa in aan loo arkin fal takoorid ah barnaamijyada Dawladda sida Shuruuc, hab siyaasadeed iyo hab maamul ee loo qorsheeyey in sinnaan buuxda lagu gaarsiiyo dad ama kooxo horay loogu geystey takoorid ama ku sugan xaalad dib-u-dhacsan.

Qodobka 12aad. Dhaqangelinta Xuquuqda Asaasiga Ah

(1) Xuquuqda asaasiga ah iyo xorriyadda lagu aqoonsaday qaybtan waa in la dhowraa marka kasta oo sharci la dejinayo lana fu
linayo. Sidoo kale, qof kasta, hay’adaha Dawladda ee heer kasta iyo hay’adaha gaarka ah iyo saraakiisha Dawladdu marka ay gudanayaan xilkooda waa in ay ilaaliyaan xuquuqda aasaasiga ah.

(2) Waajibaadka Dawladdu kuma koobna in ay dhawrto xuquuqda dadka, balse waa in ay qaaddo tallaabooyin maangal ah oo lagu ilaalinayo in xadgudub uga yimaado cid kale.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

5

(3) Xuquuqda lagu aqoonsaday cutubkan sharci uun baa lagu xaddidi karaa sida ku xusan Qodobka 38.

Madaxa Labaad: Xuquuqda, Xorriyaadka Aasaasiga Ah Ee Qofka Iyo Xaddidaadooda

Qodobka 13aad. Xaqa Nolosha

Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay nolol.

Qodobka 14aad. Addoonsi, Midiidin iyo Ku-shaqaysi Qasab Ah

Sinaba qof looma addoonsan karo, midiidin lagama dhigan karo, lagama ganacsan karo, qasabna looguma shaqaysan karo.

Qodobka 15aad. Xorriyadda iyo Nabadgelinta Qofnimada

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay xorriyaddiisa shakhsiga ah iyo nabagelyada qofnimadiisa.

(2) Qof kasta wuxuu xaq u leeyahay amaan shaqsiyadeed waxaa ka mid ah: ka-reebanaan xarig aan sharciga waafaqsaneyn, waxaa kaloo xorriyadda qofnimo ka mid ah ka-reebanaan wax kasta oo cunfi ah, oo ay ka mid tahay wax kasta oo cunfi ah oo lagula kaco haweenka. Qofna looma geysan karo jirdil, fal bini
’aadantinamada ka baxsan.

(3) Qof kasta wuxuu xaq u leeyahay badqabka jirkiisa waana laguma xad gudbaan. Qofna laguma qasbi karo in lagu sameeyo tijaabo takhtareed ama mid cilmibaariseed, haddii qofka ama xigtadiisa dhowi aynan oggolaanin islamarkaasina aysan jirin talo uu bixiyey xeeldheere caafimaad marka uusan qofku sharciyan awood u lahayn inuu wax oggolaado.

(4) Gudniinka gabdhaha waa caado naxariis-darro iyo xaqiraad u dhiganta jirdil. Gudniinka gabdhaha waa reeban yahay.

(5) Soo rididda ilmuhu waa arrin ka soo horjeedda Shareecada Islaamka, waana reebban tahay, haddii aan ka ahayn xaalad caafimaad aan looga maarmin badbaadinta nolosha hooyada.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

6

Qodobka 16aad. Xorriyadda Abuuridda iyo Ka-mid-noqoshada Ururrada

Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu ku biiro qof kale ama koox . Xaqaas waxaa ka mid ah inuu abaabulo ama ka mid noqdo ururro ay ka mid yihiin ururro shaqaale ama xisbiyo siyaasadeed. Wuxuu kaloo xor u yahay in uusan cidna ku biirin, lagumana qasbi karo inuu cid kale ku biiro.

Qodobka 17aad. Xorriyadda Diinta iyo Caqiiddada

(1) Qof kastaa wuxuu xor u yahay in uu ku dhaqmo diintiisa.

(2) Diin aan ahayn Islaamka laguma faafin karo dalka.

Qodobka 18aad. Xorriyadda Ra’yiga iyo
Afkaarta

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu yeesho, soo bandhigo ra
’yigiisa iyo in uu doono, inuu helo oo gudbiyo ra’yigiisa, xog ama afkaar si kastaba.

(2) Xorriyatu qoolka waxaa ka mid, xorriyadda hadalka, saxaafadda iyo wax walba oo soo gelaya warbaahinta elektaroonikada iyo internet-ka.

(3) Qof kastaa wuxuu xaq u
leeyahay in uu muujiyo hal’abuurkiisa faneed. xorriyaddiisa aqooneed iyo xorriyadda cilmi-baarista.

Qodobka 19aad. Xurmada Hoyga

(1) Qofna gurigiisa ama meeshii kale ee isaga u gaar ah lama geli karo, lama baari karo, lamana basaasi karo amar garsoore
oo sababaysan la’aantiis.

(2) Waxaa waajib ah in amarka garsooraha si toos ah loogu akhriyo degganaha hoyga, baarahana waxaa ka reeban ku xadgudubka sharciga.

Qodobka 20aad: Xorriyadda Kulanka, Bannaanbaxa, Cabashada iyo Codsi-wadareedka

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu abaabulo, kana qaybgalo kulammo ama bannaabax oo si xasilooni ah cabasho loogu muujinayo, iyada oo aan oggolaansho loo baahnayn.

(2)
Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu cabasho qoraal ah u gudbiyo hay’adaha Dawladda.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

7

Qodobka 21aad. Xorriyadda Isu-socodka iyo Degitaanka

(1) Qof kasta oo si sharci ah ku deggan dhulka Jamhuuriyaddu wuxuu xaq u leeyahay in uu si xor ah u degi karo, ugu dhex-socon karo meel kasta oo dalka ka mid ah, kana bixi karo.

(2) Muwaaddin kasta wuxuu xaq u leeyahay soo-gelidda iyo joogitaanka waddanka iyo inuu helo Baasabboor.

Qodobka 22aad. Xaqa Ka-qaybgalka Siyaasadda

(1) Muwaaddin kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu ka qayb-qaato arrimaha guud ee dadweynaha. Xaqa kan waxaa ka mid ah:

(a) Inuu samaysan karo ama ka mid noqon karo xisbi siyaasadeed, kana qayb-qaadan karo hawlihiisa;

(b) In xisbi siyaasadeed gudihiisa looga dooran karo jago kasta.

(2) Muwaaddin kasta oo buuxiya shuruudaha sharciga tilmaamayo wuxuu xaq u leeyahay inuu wax doorto, lana doorto.

(3) Xuquuqda ku xusan faqradaha (1) iyo (2) ee qodobkan waa in loogu dhaqmaa si waafaqsan Dastuurkan iyo sharci Baarlamaanku ansixiyo.

Qodobka 23aad. Xorriyadda xirfadda, Shaqada iyo Mihnadda

Muwaaddin kasta wuxuu xaq u leeyahay in uu si xor ah u doorto xirfadda, shaqada ama mihnadda uu rabo.

Qodobka 24aad: Xiriirka Shaqada

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo xiriir shaqo caadil ah.

(2) Qof kasta oo shaqaale ahi wuxuu xaq u leeyahay inuu abuuro, kuna biiro urur shaqaale, kana qayb-galo hawlaha ururkaas.

(3) Shaqaale kastaa wuxuu xaq u leeyahay shaqo-joojin.

(4) Urur shaqaale, ama loo-shaqeeyayaasha amase loo-shaqeeyaha waxay xaq u leeyihiin inay galaan gorgortan-wadareed ku saabsan arrimaha shaqada .

(5) Qof kasta oo shaqaale ah gaar ahaan dumarka waxa ay xaq gaar ah u leeyihiin in laga ilaaliyo faraxumeyn, faquuqid iyo takoorid goobaha shaqada. Sharci kasta shaqaale iyo hab dhaqan kasta waa inuu waafaqsanaadaa sinaanshaha jinsiga ee goobaha shaqada.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

8

Qodobka 25aad. Deegaanka

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo Deegaan aan waxyeello u lahayn caafimaadkiisa iyo baraarihiisa nololeed oo laga ilaaliyey wasakhda iyo waxyaalaha halista ah.

(2) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu wax ka helo kheyraadka dabiiciga ah ee dalka,
iyadoo laga ilaalinaayo ka faa’ideysi xad-dhaaf ah oo Deegaanka waxyeello u geysan kara.

Qodobka 26aad. Hantida

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu hanti yeesho, ku dhaqmo, ku naalloodo, iskana gado ama iska wareejiyo markuu doono.

(2) Dawladdu waxay si qasab ah hanti ula wareegi kartaa marka ay jirto dan guud. Qof kasta oo hantidiisa dan guud awgeed loola wareegey wuxuu Dawladda xaq ugu leeyahay magdhaw caadd
il ah oo lagu heshiiyey ama ay maxkamadi go’aamisey.

Qodobka 27aad. Dhaqaalaha iyo Xuquuqda Bulshada

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahaybiyo nadiif ah uu cabo.

(2) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo dareyeel caafimaad, Cidna lagama hor istaagi
karo daryeel caafimaad oo degdeg ah sababkasta, oo ay kamid tahay awood la’aan dhaqaale.

(3) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay daryeel bulsho oo dhammaystiran.

(4) Xuquuqada lagu aqoonsaday qodobkan waxaa ka mid ah xaqa qof kastaa uu u leeyahay inuu si sharciga waafaqsan u ilaashado, raadsado, si buuxdana xuquuqdaas u gaaro, iyadoo aanay Dawladdu ama cid kale ku soo faraggelin.

(5) Waa in lahubiyaa in dumarka, dadk
a da’da, naafada iyo dadka laga tiro badan yahay oo taariikhiyan latakoori jiray inay helaan kaalmo gaar ah si ay ugaaraan xuquuqdooda dhaqan – dhaqaale.

Qodobka 28aad. Daryeelka Qoyska

(1) Guurku waa aasaaska qoyska oo ah saldhigga bulshada, ilaalintiisuna waa waajib sharci ah oo saaran Dawladda.

(2) Daryeelka Hooyada iyo Dhallaanka waa waajib saaran Dawladda.

(3) Ubadku wuxuu waalidkiis xaq ugu leeyahay xannaano ay ka mid tahay waxbarasho iyo barbaarin. Haddiise xannaanadaas uu ka waayo deegaanka qoyskiisa waa in loo yeelo cid kale oo daryeesha. Isla xuquuqdan oo kale ayay leeyihiin carruurta dariiq-joogga ah iyo

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

9

kuwa aan waalidkood la aqoonnin, Dawladda ayaana si gaar ah ugu xilsaaran inay xuquuqdooda ilaaliso, si buuxdana ay u helaan.

(4) Waalidka aan iskii isugu filnayn wuxuu ubadkiisa qaangaarka ah xaq ugu leeyihiin daryeel sharci ah.

(5) Guur ansaxayaa ma jiro haddaanay si xor ah iyo oggolaansho ninka iyo naagta ka timid jirin.
Labaduba waa inay gaareen da’da guurka.

Qodobka 29aad. Caruurta

(1) Ubad kastaa markuu dhasho wuxuu xaq u leeyahay inuu helo magac suubban iyo jinsiyad.

(2) Ubad kastaa wuxuu xaq u leeyahay in laga ilaaliyo dhaqanxumo, dayacaad, xadgudub ama liiditaan.

(3)
Carruurta looma diri karo inay qabtaan hawl, ama adeegyo aan ku habboonayn da’dooda, ama halis gelin kara caafimaadkooda ama koritaankooda.

(4) Carruurta waxaa la xiri karaa oo keliya muddo gaaban markii la waayo xal kale, lagumana hayn karo dadka waaweyn dhexdooda marka laga reebo xigtada ugu dhow, waana in lagu hayaa xaalado ku habboon. Xigtada ugu dhow carruurta waa in sida ugu dhaqsaha badan oo suurtogal ah loo war-geliyaa xiritaankooda.

(5) Ubadku waxay xaq u lee yihiin inay helaan kaalmo qareennimo oo kharajkeeda ay Dawladdu bixiso, si ay uga badbaadaan dacwad kasta oo caddaalad-darro u keeni karta.

(6) Carruurtu waxay xaq u leeyihiin in laga ilaaliyo, loona adeegsan dagaallada hubaysan.

(7) Danta carruurta ayaa mar walba mudnaan leh markay joogto arrin kasta oo maslaxaddooda khusaysa.

(8)
Ereyga “carruur/ubad” ee qodobkan ku xusan waxaa looga jeedaa qof da’diisu ka yar tahay 18-jir.

Qodobka 30aad. Waxabarashada

(1) Waxbarashadu waa xuquuq aasaasiga ah ee ay leeyihiin dhammaan muwaaddiniinta Soomaaliyeed.

(2) Dhammaan muwaadiniintu waxay xaq u leeyihiin inay helaan waxbarasho lacag la'aan ah ilaa iyo dugsi sare.

(3) Dawladdu waxay mudnaan siinaysaa horumarinta, baahinta iyo fidinta waxbarashada dadweynaha.

(4) Waa in lagu dhisaa dugsiyada gaarka ah, machadyada iyo jaamacadaha si sharciga waafaqsan isia markaana la socdaan barnaamijyada iyo manaahijta waxbarashada dalka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

10

(5) Dawladdu waxay dhiirigelineysaa sare-u-qaadidda cilmi-baarista, hal-abuurka iyo farshaxanka, horumarinta ciyaaraha hiddaha & dhaqanka, isboortiga iyo dhaqanka suuban ee dadka Soomaaliyeed.

(6) Dawladda waxay dugsiyada dalka oo dhan ka hirgelinaysaa manhaj midaysan, waxayna hubinaysaa dhaqangalkiisa.

(7) Dawladda waxay kobcinaysaa waxbarashada sare, machadyada farsamada, tiknoolojiyadda iyo xarumaha cilmi-baarista.

(8) Waxaa qasab ah in la baro diinta Islaamka carruurta dugsiyada Dawladda iyo kuwa gaarka ah. Arrimmahan laguma dabaqi karo dugsiyada ay leeyihiin dadka aan Muslimka ahayn.

Qodobak 31aad. Dhaqanka iyo Afka

(1) Dawladdu waa in ay horumarisaa hiddaha iyo dhaqanka suubban ee Shacabka Soomaaliyeed, iyadoo ku dedaaleysa in ay bulshada ka suuliso caadooyinka haraaga ah iyo kuwa dhowaan-soo-baxa ah ee wax u dhimaya midnimada, ilbaxnimada iyo caafimaadka bulshada.

(2) Dawladdu waa in ay ururisaa, ilaalisaa, kaydisaa waxyaabaha iyo xarumaha taariikhiga ah ee dalka, iyadoo horumarinaysa aqoonta iyo farsamada xilkaas lagu gudan karo.

(3) Dawladdu waa in ay horumarisaa dhaqammada iyo afguriga dadka laga tira badan yahay.

(4) Xuquuqda qodobkan ku xusan waa in loogu dhaqmaa si waafaqsan xuquuqda asaasiga ah ee Dastuurkan lagu aqoonsaday.

Qodobka 32aad. Xaqa helidda macluumaadka

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay in uu helo macluumaadka ay Dawladdu hayso.

(2) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay helitaanka macluumaadka ay cid kale hayso oo loogu baahan yahay in lagu fuliyo ama lagu ilaaliyo xuquuq kastoo kale oo daw loo leeyahay.

(3) Baarlamaanka Federaalku waa in uu soo saaraa sharci lagu hirgelinayo xaqa macluumaad helidda.

Qodobka 33aad. Go’aannada Maamulka

Qof kasta wuxuu xaq u leeyahay in go’aammada ka soo fula maamullada ay a
haadaan kuwo ku dhisan sharci, maangal ah, go’aan-ka-gaaristoodana loo maray hannaan caaddil ah.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

11

Qodobka 34aad. Xaqa Dacwadda iyo Isdifaaca

(1) Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu dacwad sharciga waafaqsan ka furto maxkamadaha awoodda u leh.

(2) Qof kasta wuxuu xaq u leeyahay in uu helo garsoor madax-bannaan, caaddil ah, aan eex lahayn, laguna qaadayo maxkamad dadweynaha u furan, laguna galo waqti macquul ah, ama
golihii kale ee awood go’aan-gaaris ah u leh:

(a) Arrin kastoo ku saabsan xuquuqda iyo waajibaadka madaniga; ama

(b) Fal-dembiyeed kasta oo kale lagu soo oogey, ciqaabna lagu mutaysanayo.

(3) Qof kasta wuxuu xaq u leeyahey inuu iska difaaco dacwadda uu danaynayo, heer iyo darajo kasta oo ay taagan tahay.

(4) Dawladdu waxay u kafaalo-qaadaysaa dadka aan awood dhaqaale lahayn inay difaac lacag
la’aan ah helaan.

(5)
Dawladdu waxay u damaanad qaadaysaa difaac lacag la’aan ah shaqsiyaadka, bulshooyinka marka ay si sharci ah ay ugu raadinayaan danta guud.

Qodobka 35aad. Xuquuqda Eedaysanaha

(1) Eedaysanuhu wuxuu la mi
d yahay qof barii’ ah oo aan dembi gelin ilaa maxkamadi si kama-dambays ah ugu caddayso dembiga loo haysto.

(2) Qof kasta oo xorriyaddiisa shakhsiga ah laga qaado waa in isla markiiba la ogeysiiyaa dembiga lagu tuhunsan yahay, looguna sheegaa af uu garanayo.

(3) Qof kasta oo xorriyaddiisa shakhsiga ah laga qaado waa in xaaladdiisa la gaarsiiyo qoyskiisa ama eheladiisa.

(4) Qofna laguma qasbi karo dembi-qirasho, xukunkiisana saldhig loogama dhigi karo qiraal lagu qasbay.

(5) Qof kasta oo la xiraa wuxuu xaq u leeyahay in 48 saac gudahooda lagu horgeeyo maxkamad awood u leh.

(6) Qof kasta oo la xiraa wuxuu xaq u leeyahay in uu qabsado qareen difaaca, haddii uusan awood u lahaynna ay Dawladdu u qabato.

(7) Qof kasta oo maxkamad lagu soo taagey tuhun fal dembi-ciqaabeed waxa uu xaq u leeyahay garsoor caaddil ah.

(8) Eedaysanuhu wuxuu xaq u leeyahay in uu goobjoog ka ahaado dacwaddiisa.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

12

(9) Eedaysanuhu wuxuu xaq u leeyahay in uu iska difaaco caddaymaha la soo hordhigay ee lidka ku ah.

(10) Eedaysanuhu wuxuu xaq u leeyahay in loo qabto turjubaan haddii uusan garanayn afka maxkamadda laga isticmaalayo.

(11) Eedeysanaha laguma hayn karo goob aan sharcigu bannayn, waana in loo oggolaado booqashada eheladiisa, takhtarkiisa iyo qareenkiisa.

(12) Mas
’uuliyada ciqaabtu waa shakhsi, qofna looma ciqaabi karo fal-dembiyeed uu galay qof kale.

(13) Qofna looma ciqaabi karo fal markii uu ku kacay uusan sharcigu dembi u aqoonsaneyn,
haddii uusan ahayn dembi ka soo horjeeda banii’aadaminnimada, laguna caddeeyey qawaaniinta dawliga ah.

Qodobka 36aad. Isucelinta Eedaysanayaasha iyo Dembiilayaasha

(1) Isucelinta eedeysanayaasha iyo dembiilayaasha waxaa lagu oggolaan karaa oo keliya si waafaqsan sharciga, iyo in uu jiro heshiis isu-celin ah oo ay Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya dhinac ka tahay iyo heshiis caalami ah oo ku waajibinaya Dawladda Federaalka Soomaaliyeed celinta eedaysanaha ama dembiilaha.

(2) Isucelinta eedaysanaha iyo dembiilaha waa in ay ahaataa mid waafaqasan dhaqanka iyo qaanuunka caalamiga ah, waana in Baarlamaanka Federaalka ah soo saaraa sharciga lagu maamulayo isucelinta dembiilayaasha.

Qodobka 37aad. Qaxootiga iyo Magangelyada

(1) Qof kasta oo Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ku soo gala qaxootinnimo wuxuu xaq u leeyahay in aan dib loo celin ama aan loo qaadin dal kale, haddii ay jirto cabsi muuqata oo ah in uu la kulmayo ciqaab.

(2) Baarlamaanka Federaalka ihi waa in uu soo saaraa sharci waafaqsan qaanuunka caalamiga ah; kaas oo nidaaminaya qaxootiga ama magangelyo-doonka.

Qodobka 38aad. Xaddidaadda Xuquuqda

(1) Xuquuqda lagu sheegay Cutubkan waxaa xaddidi kara sharciga, haddii sharcigaasi uusan si gaar ah u bar-tilmaameedsanayn shakhsiyaad ama kooxo.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

13

(2) Xuquuqdan waxaa xaddidaya sharciga, ama waxaaba si gaar ah loogu asteeyay cutubkan, waase haddii xaddidaaddaasi ay tahay mid si cad u maangal ah ama kuwo la aqbali karo oo waafaqsan qiyamka lagu qeexay Dastuurka.

(3)
Marka go’aan laga gaarayo in xaddididda xuquuqdu ay noqoto mid la aqbali karo oo maangal ah, waa in dhammaan arrimaha xaddeyntan khuseeya xisaabta lagu darsadaa.

(4) Arrimaha la xiriira waxaa ka mid ah dabeecadda iyo ahmiyadda xuquuqda la xaddidey iyo muhimmadda ujeeddo la rabo in lagu gaaro xaddidaadda; haddii xaddididdaasi u habboon tahay in lagu gaaro ujeeddada ama haddii isla ujeeddadaas lagu gaari karaayey iyadoo aan la xaddidin xuquuqdaas.

(5) Xaddididda suurtogalka ah ee xuquuqda asaasiga ah ee muwaaddinka xilliga xaaladda degdegga waxaa lagu sheegay Cutubka 14aad, Qodobka 131aad.

Qodobka 39aad. Sixidda Ku-xadgudubka Xuquuqda

(1) Sharcigu waa in uu qeexaa habraac habboon oo lagu saxayo xadgudubyada xaquuqda Aadanaha.

(2) Sixidda xadgudubyadaas waa in lagu helaa maxkamad ay dadku si fudud dacwad uga furan karaan.

(3) Qof ama urur kastaa wuu tegi karaa maxkamad, si uu u difaaco xuquuqda dadka kale ee aan awoodin in ay iskood isu difaacaan.

Qodobka 40aad. Fasiraadda Xuquuqda Asaasiga Ah

(1) Marka la fasiraayo xuquuqda ku xusan qaybtan waa in maxkamaddu ay raadiso qeexidda ujeeddooyinka laga leeyahay xuquuqdaas iyo qiyamka ay xambaarsan yihiin.

(2) Fasiraadda xuquuqdan waxay maxkamaddu tixgelineysaa Shareecada, qaanuunka
caalamiga ah iyo go’aannada maxkamadaha dalal kale, inkasta oo ayan qasab ku ahayn inay raacdo go’aannadooda.

(3) Marka guud ahaan sharci la fasiraayo ama la dhaqan-gelinaayo, maxkamad kasta ama xeer-beegti waa in ay tixgelisaa muhiimmada qodobbada Cutubkan, intii suurtagal ahna
go’aannadooda ka dhigaan kuwo la socon kara qodobbadaasi.

(4) Xuquuqda asaasiga ah ee ku xusan Cutubkan kama hor-imaaan karaan xuquuqda kale ee Shareecada Islaamku jideysey iyo xeer-dhaqameedka la jaanqaadi kara Shareecada iyo Dastuurka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

14

Qodobka 41aad. Guddiga Xuquuqda Aadanaha

(1) Baarlamaanka Federaalka ihi waa inuu dhisaa Guddi Xuquuqda Aadanaha u qaybsan oo ka madax bannaan maamulka Dawladda, lehna ilo dhaqaale oo uu si habsami leh ugu fuliyo hawlihiisa.

(2) Hawlaha Guddiga Xuquuqda Aadanaha waa in ay ku jiraan horumarinta aqoonta xuquuqda Aadanaha iyo, gaar ahaan, Shareecada, asaga oo u dejinaaya halbeegyada dhaqangelinta lagu hirgelinaayo waajibaadka xuquuqda Aadanaha; dabagelidda xuquuqda Aadanaha ee dalka gudihiisa iyo baarista eedaha la xiriira xuquuqda aadanaha.

MADAXA SADDEXAADMADAXA SADDEXAAD MADAXA SADDEXAAD MADAXA SADDEXAAD MADAXA SADDEXAAD MADAXA SADDEXAAD MADAXA SADDEXAAD : WAAJIBAADKA MUWAADDINKAWAAJIBAADKA MUWAADDINKAWAAJIBAADKA MUWAADDINKAWAAJIBAADKA MUWAADDINKA WAAJIBAADKA MUWAADDINKA WAAJIBAADKA MUWAADDINKA WAAJIBAADKA MUWAADDINKA WAAJIBAADKA MUWAADDINKAWAAJIBAADKA MUWAADDINKAWAAJIBAADKA MUWAADDINKAWAAJIBAADKA MUWAADDINKA WAAJIBAADKA MUWAADDINKA WAAJIBAADKA MUWAADDINKA

Qodobka 42aad. Waajibaadka Muwaaddinka

(1) Sida Diinta Islaamku qabto, caddaaladda waxay ku jirtaa isu-dheellitirnaanta xuquuqda iyo waajibaadka .

Ku-dhaqanka sinnaanta, xorriyaadka iyo xuquuqda lagama sooci karo waajibaadka. Sidaas darteed, muwaaddin kasta waxaa waajib ku ah in uu:

(a) noqdo waddani daacad u ah horumarinta iyo wanaagga dalkiisa;

(b) ka qayb-qaato hawlaha waxtarka u leh muwaaddinka, qoyska, wanaagga guud iyo in uu ka qayb-qaato horumarinta qaranka iyo bulshada uu la nool yahay;

(c)
horumariyo mas’uuliyadda waalidnimo;

(d) dhiiriggeliyo midnimada qaranka, isaga oo kaashanaya muwaaddiniinta kale;

(e)
horumariyo mabda’a isla-xisaabtanka iyo talinta sharciga;

(f) noqdo qof aqoon u leh qodobbada Dastuurka, si daacad ahna uu u taageero, una difaaco Dastuurka iyo shuruucda dalka;

(g) ku dedaalo/ku dedaasho codbixinta xilliyada doorashada;

(h) noqdo canshuur-bixiye wanaagsan, si uu uga qayb-qaato kharajka Dawladda si waafaqsan awooddiisa waxbixineed iyo sharciga;

(i) difaaco dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

15

MADAXAMADAXA MADAXA SED DEXAADEXAAD EXAAD : DHULKA, HANTIDA IYO DEDHULKA, HANTIDA IYO DE DHULKA, HANTIDA IYO DE DHULKA, HANTIDA IYO DEDHULKA, HANTIDA IYO DEDHULKA, HANTIDA IYO DE DHULKA, HANTIDA IYO DEDHULKA, HANTIDA IYO DEDHULKA, HANTIDA IYO DEDHULKA, HANTIDA IYO DE DHULKA, HANTIDA IYO DEEGAANGAANGAAN KA

Qodobka 43aad. Dhulka

(1) Dhulku waa kheyraadka koowaad ee Soomaaliya iyo saldhigga nolosha dadka.

(2) Dhulka waa in loo haystaa, loo adeegsadaa, loona maamulaa si caddaalad ah, waxtar leh, waxsoosaar waarana leh.

(3) Dawladda Federaalku waa inay dejiso siyaasad dhuleed oo heer qaran ah oo si joogto ah dib-u-eegis loogu sameeyo. Siyaasaddaasi waa in ay xaqiijiso:

(a) U sinnaanshaha fursadaha helitaanka dhulka iyo ka faa
’iideysiga kheyraadkiisa ;

(b) Damaanad-qaadista xuquuqda lahaanshaha dhulka iyo diiwaangelinta;

(c) Xaqiijinta ka
faa’iideysiga dhulka si waafaqsan Mabaadi’da ka dheefsashada dhulka iyadoon dhibaato loo geysan.

(d) In si degdeg ah oo lagu wada qanci karo loo xalliyo khilaafaadka ka dhasha dhulka iyo hantida.

(e) In la xaddido dhulka uu qof ama shirkadi yeelan karaan;

(f) In la nidaamiyo dhaqdhaqaaqa suuqa ka-ganacsiga dhulka, si looga hortago ku-takrifalidda xuquuqda milkiilayaasha dhulka ee yaryar.

(g) Dawladaha Xubinta ka ah Dawladda Federaalka Soomaaliya waxay dejinayaan siyaasad-dhuleed oo heerkooda ah.

(4) Lama bixin karo ruqsad la xiriirta isticmaalka abadiga ah ee berriga, badda iyo hawada sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Sharci Baarlamaanka Federaalku soo saaro ayaa xaddidaya baaxadda, muddada iyo shuruudaha rukhsadaha istcimaalkooda.

(5) Dawladda Federaalku iyadoo la tashaneysa Dawladaha xubinta ka ah Federaalka iyo ciddii kale oo ay quseyso, waxay dejineysaa siyaasadda dhulka iyo qaab lagu koontaroolo, laguna isticmaalo dhulka.

Qodobka 44aad. Kheyraadka Dabiiciga ah

Qaybsiga kheyraadka dabiiciga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxaa ka wada xaajoon doona Dawladda Federaalka Soomaaliya iyo Dawladaha Xubinta ka noqon doona Dawladda Federaalka Soomaaliya iyadoo loo marayo qaab Dastuuri ah.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

16

Qodobka 45aad. Deegaanka

(1) Xukuumadda Federaalku waxay mudnaan siinaysaa ilaalinta, keydinta iyo dhawrista Deegaanka, iyadoo laga ilaalinayo wax kasta oo wax u dhimaya kala-duwanaanshaha noole ee dabiiciga ah iyo hannaanka deegaameed ee dabiiciga ah.

(2) Dhammaan dadka ku nool Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxaa waajib ku ah ilaalinta iyo kobcinta Deegaanka iyo ka-qaybgalka horumarinta, fulinta, maareynta, xannaanaynta iyo dhawrista kheyraadka dabiiciga ah iyo Deegaankaba.

(3) Xukuumadda Federaalka iyo Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka ee waxyeellada Deegaanku ay saameeyeen waa in ay:

(a) qaadaan tallaabooyin degdeg ah oo lagu dhaqangelinaayo nadiifinta wasakhda iyo haraaga sunta halista ah ee lagu shubay dhulka iyo biyaha Jamhuuriyadda Federaalka;

(b) dejiyaan sharci, qaaddaana tallaabooyinka lagama-maarmaanka ah ee looga hortegayo ku-daadinta iyo ku xabaalidda wasakhdaas; taasoo xeer-jebin ku ah qaanuunka dawliga ah iyo ku-xadgudub gobannimada Jamhuuriyadda Federaalka;

(c) qaaddaan tallaabooyinka lagama maarmaanka u ah in laga qaado magdhaw kuwa masuulka ka ah ku-daadinta iyo ku xabaalidda wasakhdaas; ha joogeen Jamhuuriydda gudaheeda ama meel kale;

(d) qaaddaan tallaabooyinka lagama-maarmaanka u ah dib-u-noolaynta, dib-u- dhiraynta, kor-u-qaadidda iyo ilaalinta Deegaanka, iyo ka hortagga wixii waxyeellayn kara khayraadka dabiiciga ah iyo Deegaanka dalka.

(4) Xukuumadda Federaalka iyadoo la tashaneysa Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka waxay dejinaysaa siyaasad guud ee Deegaan ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya.

CUTUBKA CUTUBKA CUTUBKA CUTUBKA AFRAADAFRAAD : MATILAADDA SHACABKAMATILAADDA SHACABKAMATILAADDA SHACABKA MATILAADDA SHACABKA MATILAADDA SHACABKA MATILAADDA SHACABKAMATILAADDA SHACABKA MATILAADDA SHACABKAMATILAADDA SHACABKA MATILAADDA SHACABKA

Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa KoowaadKoowaadKoowaadKoowaadKoowaad : Mabaadi’ Mabaadi’ Mabaadi’ Mabaadi’ Mabaadi’ da Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabkada Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabka da Guud ee Matilaadda Shacabka

Qodobka 46aad. Awoodda Shacabka

(1) Awoodda isxukunku waxay ka bilaabataa, kuna dhammaataa shacabka, asaga oo adeegsanaya awoodda ah in mar kasta
oo loo baahdo uu hay’adaha iyo wakiillada shacabka ku oogi karo la-xisaabtan.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

17

(2) Nidaamka matilaadda shacabku waa in uu ahaado mid furan oo qof kasta fursad u siinaya inuu ka qayb-qaato; habraacyadiisa iyo xeerarkiisana si fudud loo fahmi karo.

(3) Nidaamka matilaaddu waa inuu ahaadaa mid si ku filan oo macquul ah uga hortegi kara qalalaase ka dhasha tartanka siyaasadda iyo natiijooyinka doorashada.

Madaxa LabaadMadaxa LabaadMadaxa LabaadMadaxa LabaadMadaxa LabaadMadaxa LabaadMadaxa Labaad Madaxa LabaadMadaxa Labaad Madaxa Labaad : Doorashooyinka Doorashooyinka Doorashooyinka DoorashooyinkaDoorashooyinkaDoorashooyinka Doorashooyinka

Qodobka 47aad. Nidaamka Doorashooyinka iyo Xisbiyada

Shuruucda ku saabsan Xisbiyada, Diiwaangelintooda, Doorashooyinka heerka dowladda federaalka ah iyo Guddiga Qaranka ee Madaxbanaan ee Doorashooyinka, waxaa lagu qeexi doonaa shuruuc gaar ah oo uu soo saaro Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

CUTUBKA CUTUBKA CUTUBKA SHANAAD SHANAADSHANAADSHANAAD : BA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA AHSANAANTA AWOODDA DAWLADDA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMAEE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAEE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAEE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMA EE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA SOOMAEE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAEE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAEE JAMHUURIYADDA FEDERAALKA EE SOOMAALIYA LIYA LIYA LIYA

QAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADIQAABDHISMEEDKA IYO MABAADI QAABDHISMEEDKA IYO MABAADI’DA WADA ’DA WADA ’DA WADA ’DA WADA ’DA WADA -SHAQAYNTA SHAQAYNTA SHAQAYNTA SHAQAYNTA SHAQAYNTA HEERARKA DAWLADDA HEERARKA DAWLADDA HEERARKA DAWLADDA HEERARKA DAWLADDAHEERARKA DAWLADDAHEERARKA DAWLADDA HEERARKA DAWLADDA

Qodobka 48aad. Qaab-dhismeedka Dawladda

(1) Qaab-dhismeedka Dawladda ee Jamhuuriyadda Federaalku wuxuu ka kooban yahay 2 heer Dawladeed:

(a) Heerka Dawladda Federaalka

(b) Heerka Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka oo ay hoos-imaanayaan Dawladaha Degaanku/Hoose.

(2) Gobol goonni isu taagi karaa ma jiri karo, inta uu Gobol kale uu kuu biirayo, Dawladda Federaalka Soomaaliya ayaana maamulaysa waxaana waajib ku ah gobolkaas inuu ku biiro gobol kale ama Dawlad xubin ka ah Dawladda Federaalka muddo labo sano gudahood ah.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

18

Qodobka 49aad. Tirada iyo Xudduudaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka iyo Degmooyinka

(1) Tirada iyo xuduudaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka cusub waxaa
go’aaminaya Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka.

(2) Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka, inta aanu goyn tirada iyo xudduudaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka, wuxuu magacaabayaa guddi heer qaran ah oo daraasad ka sameeya, warbixin ay la socdaan talooyinna u bandhiga Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka.

(3) Magacaabidda guddigu lagu xusay faqradda 2 ee kore waa inuu ka horreeyo sharci Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka uu ansixyo oo qeexaya:

(a) xilalka iyo awoodaha Guddiga;

(b) hal-beegyada uu u cuskanayo samaynta Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka iyo shuruudaha qayb dalka ka mid ihi ku mutaysan karto inay ka mid noqoto Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka;

(c) tirada xubnaha guddiga, shuruudaha xubinnimada iyo siyaabaha lagu magacaabayo xubnaha guddiga, muddada xilhayntood, xuquuqdooda;

(4) Tirada iyo xuduudaha degmooyinka Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka waxaa goynaya sharci uu soo saaro Baarlamaanka Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka, Golaha Shacabka ee Federaalkuna oggolaado.

(5) Xuduudaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalku waxay ku salaysnaan doonaan xuduudihii gobollada ee jirey 1991-kii.

(6) Ugu yaraan laba gobol iyo ka badan ayaa ku midoobi kara Dawladaha xubinta ka ah
Dawladda Federaalka iyaga xor u ah go’aankooda.

Qodobka 50aad.
Mabaadi’da Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya

Heerarka kale duwan ee Xukuumaduhu marka ay dhexdooda ka macaamilayaan iyo marka ay ku gudo-jiraan adeegsiga awoodda sharci-dejinta iyo awoodaha kaleba, waa in ay ilaaliyaan
mabaadi’da Federaalnimada; kuwaas oo ah:

(a) Heer kasta oo xukuumadeed waa in ay haysato kalsoonida iyo taageerada dadweynaha;

(b) Awood walba waa in la siiyo hadba heer xukuumadeedka sida ugu wax-ku-oolsan u fulin karta;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

19

(c) Jiritaanka iyo joogtaynta xiriirro iskaashi iyo istaageerid labo-dhinacle ah oo ka dhexeeya Dawladaha xubnaha ka ah federaalka dhexdooda iyo dawladaha xubnaha ah iyo Dawladda Federaalka ah;

(d) Si uu u jiro dareen midnimo qaran, degaan kasta oo ka mid ah Jamhuuriyaddu Federaalka ah ee Soomaaliya waa inuu helaa adeegyo iyo waxqabad xukuumadeed oo isku mid ah;

(e) Khayraadka dalka oo si caddaalad ah loo qaybsado;

(f) Dakhli-ururinta oo loo xilsaaro hadba heer xukuumadeedka sida ugu wax-ku-oolsan u fulin karta;

(g) Khilaafaadka oo wadahadal iyo dib-u-heshiin lagu xalliyo.

Qodobka 51aad. Xiriirka Iskaashiga Heerarka Dawladaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya

Heer kasta oo Dawladeed ha ahaadeen heerar siman ama kuwo kala sarreeya waa in ay yeeshaan xiriir iskaashi oo wanaagsan

(1) Dawlad kasta waa in ay ixtiraamtaa, ilaalisaana xadka awoodaha ay leedahay iyo awoodaha ay leeyihiin Dawladaha kale, waana in ay:

(a) La yeelataa xiriir walaaltinnimo oo wax-ku-ool ah heerarka kale ee Dawladaha, una horseedaa midnimada muwaaddiniinta;

(b) Heer kasta oo Dawladeed waa in ay ku wargelisaa heerarka kale siyaasadaha iyo hawlgallada ay ka fulineyso degaannadeeda oo saamayn ku yeelan kara degaannada heerarka kale;

(c) Yeeshaan siyaasado u adeegaya qorshaynta iyo hirgelinta mashaariic hormarineed oo wadajir ah.

(2) Si loo xaqiijiyo jiritaanka iyo horumarinta xiriirada iskaashiga Federaaliga ah waa in la joogteeyo kulan sanadeed ay wada yeeshaan madaxda fulinta Dawladda Federaalka iyo Madaxda Fulinta Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka si ay isula meeldhigaan:

(a) Adkaynta Midnimada Qaranka;

(b) Sugidda ammaanka iyo Nabadgelyada Dalka;

(c) Horumarinta dhaqan-dhaqaalaha qaranka iyo suuqa mideysan ee dalka;

(d) Horuumarinta baraaraha shacabka;

(e) Isdhaafsiga macluumaadka.

(3) Dhammaan heerarka Dawladaha waxaa waajib ku ah inay u hoggaansanaadaan Dastuurka dalka, ayada oo aan heerna isa siinayn awood ka baxsan kuwa Dastuurku siiyey.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

20

(4) Sharci Baarlamaank Federaalku ansxiyay waa inuu xeeriyo:

(a)
Samaynta hay’ado iyo habraacyo fududaynaya wada falgelidda heerarka Dawladda;

(b)
Samaynta hay’ado habaraacyo fududaynaya xallinta khilaafaadka ka dhex dhasha heerarka Dawladda inta aanay u gudbin maxkamad.

Qodobka 52aad. Iskaashiga Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka

Dawladda Federaalka ah iyo Dawladaha xubnaha ka ah waxaa waajib ku ah in madaxweyneyaasha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka Soomaaliya iyo
Mas’uuliyiintooda sare yeeshaan kulammo joogto ama kaltan ay kaga wada xaajoodaan arrimaha degaammadooda wada saameeya oo ay ka mid yihiin:

(a) Ilaha biyaha;

(b) Beeraha;

(c) Xannaanada xoolaha;

(d) Daaqa iyo seeraynta;

(e) La dagaallanka nabaadguurka iyo ilaalinta deegaanka;

(f) Caafimaadka;

(g) Tacliinta;

(h) Xiriirinta iyo wada-xaajoodka hoggamiyeyaal-dhaqameedka, ilaalinta iyo horumarinta xeer-dhaqameedka;

(i) Xiriirinta culimada diinta; iyo

(j) Dhallinyarada.

(5) Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalkayadu dhexdooda ama Dawladda Federaalka waxay isla geli karaan heshiisyo iskaashi oo ay ku wada hawlgalaan, aanse lahayn awood sharci, kana horimanayn Dastuurka Federaalka iyo kan Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka.

Qodobka 53aad. Wada-xaajoodyada Caalamiga

(1) Iyada oo la qaddarinayo nuxurka iskaashi ee lagu shaqaynayo, xukuumadda Federaalku waa in ay Dawlad- goboleedyada kala tashataa wada-xaajoodyada la xiriira kaalmada dibedda, ganacsiga, cahdiyada ama arrimaha muhiimka ah ee la xiriira heshiisyada caalamiga ah.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

21

(2) Marka ay wada-xaajoodyadu si gaar ahaan u saamaynayaan danaha khuseeya Dawlad-goboleedyada, xukuumadda Federaalku ergada wada-xaajoodka geleysa waxaa kaabaya wakiillo ka socda Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka.

(3) Xukuumadda Federaalka marka ay ka hawlgelayso wada- xaajoodyada, waa in ay isu aragtaa xilgudashadeeduna ka muuqdaa in ay tahay ilaaliyaha danaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka.

Qodobka 54aad. Kala qaybinta Awoodaha

Awood-qaybsiga siyaasadeed iyo dhaqaale waxaa ka wada xaajoon doona Dawladda Federaalka iyo Dawladaha ka mid noqonaya Dawladda Federaalka Soomaaliya marka laga reebo: A) Arrimaha Dibadda; B) Difaaca Qaranka; C)Jinsiyadda iyo Socdaalka iyo Siyaasadda Lacagta, oo ay awooddeeda iyo
mas’uuliyaddeeda yeelaneyso dowladda federaalka.

CUTUBKA LIXAAD CUTUBKA LIXAAD CUTUBKA LIXAAD CUTUBKA LIXAADCUTUBKA LIXAAD CUTUBKA LIXAADCUTUBKA LIXAAD: BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA BAARLAMAANKA FEDERAALKA

MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD MADAXA KOOWAAD : QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD QODOBBO GUUD

Qodobka 55aad. Goleyaasha Baarlamaanka Federaalka

(1) Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya wuxuu ka kooban yahay:

(a) Golaha Shacabka , iyo

(b) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

(2) Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah iyo Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka waxay masuuliyadaha sharci-dejinta u gutaan si waafaqsan Madaxa Afraad ee Dastuurkan oo ku saabsan habraaca sharci-dejinta Heerka Qaran.

Qodobka 56aad. Xilgudashada Baarlamaanka Federaalka

Golayaasha Baarlamaanka Federaalku:

(a) Xilalka ay wadaagaan waa inay u gutaan si wadajir ah;

(b) Xilalka uu gole waliba gaarka u leeyahay wuxuu u gutaa gaar ahaantiisa.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

22

Qodobka 57aad. Xilka Xeerdejinta ay wadaagaan labada Gole

Xilka sharci-dejinta ee ay wadaagaan labada gole waxaa ka mid ah:

(1) Markii loo baahdo Aqalka Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka iyo Aqalka Dawladaha Federaalka ka mid ah waxay qabsanayaan fadhiyo wadajir ah, waxaana fadhiyadaa hoggaaminaya Guddoomiyaha Aqalka Sare ama xubin kale oo ka tirsan Baarlamaanka Federaalka ah hadba sida ay xeerka iyo nidaamka aqalladu dhigayaan.

(2) Inta uu guddoominayo fadhiyada wadajirka ah, Guddoomiyaha Aqalka Federaalka ah, ama Guddoomiyaha Golaha shacabka ama xubintii kale ee la isla garto in ay guddoonka qabataa, kuma laha wax cod ah arrimaha loo codeynayo, marka laga reebo xaaladda ay cododkii tiro ahaan sinnaadaan.

(3) Iyadoo aan wax loo dhimeyn awoodda uu Baarlamaanku ku habeynayo hawlihiisa iyo shaqo-fulintiisa, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka waxaa laga yaabaa, marka uu u arko in ay ku haboon tahay, in uu ku codsado/ay ku codsato farriin loo diro labada guddoomiye ee aqallada in la qabto fadhi wadajir ah oo ku saabsan:

(a) Dejinta habraacyada haga hawlaha guddiyada isku dhafan ee labada Gole;

(b) Dhaqangalinta habraacyada meel-
marinta go’aannada ay gaaraan guddiyada isku dhafan;

(c) Wax kabaddalidda iyo dib-u-eegidda Dastuurka si waafaqsan Cutubka 15aad.

Qodobka 58aad. Shuruudaha Xubinnimada Baarlamaanka Federaalka

(1) Qofka loo dooranayo xubinnimadda Baarlamaanka Federaalka waa in:

(a) uu yahay Muwaaddin Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, dhimirkiisu dhan yahay, da'diisuna aanay ka yarayn shan iyo labaatan (25) sano, codbixiye ahaanna u diiwaangashan;

(b)
aan xuquuqdiisa muwaaddinnimo go’aan maxkmadeed lagu hakin shantii (5) sano ee ugu dambaysey;

(c) uu leeyahay ugu yaraan aqoon dugsi sare ama
waayo’aragnimo u dhiganta.

(2) Ka hor inta aan qofka la oggolaan murashaxnimadiisa, Guddiga Qaranka ee Madax Bannaan ee Doorashooyinka waa inuu hubiyo in musharraxu buuxiyey shuruudaha ku cad qodobkan.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

23

Qodobka 59aad. Sababaha Lagu Lumiyo Xubinnimada Baarlamaanka Federaalka

(1) Xubinnimada Baarlamaanka Federaalka waxaa lagu lumin karaa:

(a) Xubinta oo Geeriyoota

(b)
Xubinta oo ay la soo gudbonaato xaalad xilgudasho la’aaneed oo joogto ah.

(c) Xubinta oo istiqaalad u gudbisa aqalka ay xubinta ka tahay, lagana oggolaado.

(d) Ka-maqnaansho labo kalfadhi oo caadi ah, iskuna xiga ayada oo aanay jirin sabab maangal ah.

(e) Haddiiay xubintu aqbasho xil Dawladeed aan wasiir ka ahayn

(f) Haddii la hakiyo xuquuqdiisa muwaaddinnimo, sida ku cad Sharciga.

(2) Haddii xubin ka mid ah Baarlamaanka Federaalka lumiso xubinnimadeeda waxaa baddelaya qofka doorashadii hore ku xigey.

(3) Sharciga doorashada ayaa caddaynaya habraaca loo marayo xulashada xubin- sugaha, waana in lagu dhaariyo 30 beri gudohood laga bilaabo maalinta xildhibaanka uu beddelayaa lumiyey xubinnimada Baarlamaanka.

Qodobka 60aad. Muddada xilhaynta

(1) Muddada xil-haynta Baarlamaanka Federaalku waa afar sano oo ka bilaabata maalinta natiijada doorshada lagu dhawaaqo.

(2) Xildhibaan kasta oo Baarlamaanka Federaalka ka mid ah dib ayaa loo dooran karaa.

Qodobka 61aad. Xilka Xubnaha Baarlamaanka

(1) Xubin kasta oo ka mid ah labada Aqal ee Baarlamanka Federaalka marka ay xilkeeda gudaneyso waa in ay ku shaqaysaa sida ay danta qaranku ku jirto.

(2) Iyada oo oofinaysa waajibaadka ku cad faqradda (1) ee qodobkan, xubin kasta oo ka mid ah Golaha Shacabka, xil gaar ah ayaa ka saaran matilaadda degaan-codbixiyeyaasha laga soo soo doortay, iyadoon loo eegin siyaasad iyo taageerid xisbiyo kale.

(3) Xubin kasta oo ka mid ah Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka wuxuu xil gaar ahi ka saaran yahay matalaadda danaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka ee uu matalayo iyo in uu ilaaliyo nidaamka Federaalka, kuna shaqeeyo dareen iskaashi Federaalnimo.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

24

Qodobka 62aad. Guddiyada Wadaagga ee Baarlamaanka Federaalka

(1) Labada Gole ee Baarlamaanka Federaalka ahi waxa ay dhisan karaan guddiyo wadaag ah oo hawlahooda u fududeeya.

(2) Xeer-
nidaamiye labada Gole ay wadajir u mariyaan ayaa lagu go’aaminayaa tirada guddiyada iyo habraacyada xil-fulintooda.

MADAXA LABAADMADAXA LABAAD MADAXA LABAAD MADAXA LABAADMADAXA LABAADMADAXA LABAAD: GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA GOLAHA SHACABKA

Qodobka 63aad. Awoodaha Xeer-dejinta Golaha Shacabka

Golaha Shacabku ee Baarlamaanka Federaalku wuxuu matilaa dhammaan shacabka Soomaaliya, Awoodda sharci-dejinta ee Golaha shacabku keligii leeyahay waxaa ka mid ah:

(a) Ka-qaybgalka wax-ka-beddelidda Dastuurka, si waafaqsan Cutubka 15aad;

(b) Ansixinta, wax-ka-beddelidda iyo diidmada sharciyada la horgeeyo, si waafaqsan Cutubkan iyo Cutubka15aad;

(c) Ka-baaraandegidda sharciyada uu ansixiyo Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka;

(d) U-igmashada Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka awoodaha sharci-dejinta marka laga reebo wax-ka-beddelidda Dastuurka.

Qodobka 64aad. Tirada xubnaha Golaha Shacabka

(1) Xubnaha Golaha Shacabka waxaa si toos ah, qarsoodi ah, oo madaxbanaani ku dooranaya shacabka Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya.

(2) Tirada xil-dhibaannada caadiga ah ee Golaha Shacabka (Aqalka Hoose) ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya waa 225.

(3) Tirada guud ee xubnaha Golaha shacabka waa in ay matilaad isu dheellitiran ku yeeshaan dhammaan qaybaha bulshada.

(4) Qof kasta oo noqda Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya, marka uu xilka banneeyo, wuxuu noqonayaa xildhibaan Golaha Shacaba inta uu nool yahay haddii aan xil-ka-qaadis lagu samayn iyadoo aanay muddadii xil-hayntiisu dhammaan si waafaqsan qodobka 92aad ee Dastuurkan, tirada xildhibaanadana dheeraad ayuu ka yahay.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

25

Qodobka 65aad. Guddoomiyaha iyo Ku-xigeennada Golaha Shacabka

(1) Golaha Shacabka, fadhigiisa koowaad oo uu guddoo
minayo qofka ugu da’da weyn, waa inuu iska dhex doorto Guddoomiye iyo laba Ku-Xigeen.

(2) Haddii ay dhacdo waqtiyada qaar in ay maqanaadaan Guddoomiyaha iyo ku-xigeennadiisu, Goluhu waa in uu mid ka mid ah xubnihiisa u doortaa in uu noqdo shir-gudoomiye ku- meel-gaar ah.

(3) Guddoomiyuhu inta uusan qaban xilka waa in uu ka tanaasulo xil kasta oo uu ka hayo xisbi siyaasadeed, waana in uu noqdo dhexdhexaad marka uu gudanayo/gudaneyso xilalkiisa/xilalkeeda.

(4) Guddoomiyaha iyo ku-xigeennadiisa waxaa codayn qarsoodi ah ku doorta aqlabiyadda tirada guud ee xubnaha Golaha Shacabka ee Federaalka ah, xilkana kaga qaada codbixinta saddex dalool laba dalool xubnaha Golaha Shacabka Federaalka ah.

Qodobka 66aad. Kal-Fadhiyada Golaha Shacabka

(1) Golaha Shacabka ee Federaalka ah ee cusub, fadhigiisa koowaad waa inuu ku qabsoomaa 30 maalmood gudahood kaddib marka lagu dhawaaqo natiijada doorashada guud. Taariikhda fadhiga la qabanayo waxaa goynaya Guddiga Qaranka ee Madax Bannaan ee Doorashooyinka.

(2) Golaha Shacabku ee Federaalka ihi waa inuu sannad kasta yeeshaa labo kalfadhi oo caadi ah oo ugu yaraan midkiiba socdo afar (4) bilood.

(3) Xeer-hoosaadka Golaha Shacabka Federaalka ah ayaa lagu xaddidayaa waqtiyada iyo taariikhda kalfadhiyada caadiga ah ee Golaha Shacabka iyo xilliyada nasashada.

(4) Golaha Shacabku wuu yeelan karaa Kalfadhiyo aan Caadi ahayn haddii:

(a) Madaxweynaha Federaalku isugu yeero, ka dib marka uu helo codsi ka yimaada Golaha Wasiirrada;

(b) Guddoomiyaha Goluhu isugu yeero;

(c) Haddii ay codsi qoraal ku weydiistaan ugu yaraan boqolkiiba labaatan (20%) xubnaha Golaha Shacabka ee Federaalku.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

26

Qodobka 67aad. Kala-dirista Golaha Shacabka

Lama kala diri karo Golaha Shacabka ka hor dhammaadka muddadiisa afarta sano ah marka laga reebo haddii uu Goluhu awoodi waayo in uu ansixiyo golaha wasiirrada iyo barnaamijka Dawlada sida ku xusan qodobka 100aad (c) ee dastuurkan.

Qodobka 68aad. Xeer-hoosaadka Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah

(1) Golaha Shacabku ee Baarlamaanka Federaalka ah waa in uu samaystaa xeer-hoosaadkiisa, kaas oo siinaya ka-qaybgal buuxa xubnihiisa.

(2) Golaha Shacabku ee Baarlamaanka Federaalka ah wuxuu isu qaybinayaa guddiyo u kala xilsaaran hawlihiisa.

(3) Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah marka la horkeeno sharci qabyo ah wuxuu u xil-saarayaa guddiga qaabbilsan, si uu uga soo baaraandego, talana uga soo jeediyo fadhiga loo dhan yahay ee Golaha.

(4) Sharci qabyo ah oo Goluhu diidey dib looguma soo celin karo Golaha ilaa ay ka soo wareegato soddon maalmood maalinta Goluhu diidey.

(5) Fadhiyada Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah iyo guddiyadiisaba waa inay u furan yihiin dhegeysig
a dadweynaha iyada oo maanka lagu hayo mabaadi’da guud ee daahfurnaanta Dawladda. Xeer-hoosaadka Golaha waa inuu qeexo mararka ay lagama maarmaan noqonayso in Golaha Shacabku yeesho fadhiyo ay albaabadu u xiranyihiin.

Qodobka 69aad. Awoodaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah

1. Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah wuxuu leeyahay awood sharci-dejin oo ah:

(a) Inuu ansixiyo, wax-ka-beddelo ama diido sharciyada la horkeeno;

(b) Inu curiyo sharci kasta oo cusub oo aan ka ahayn kan la xiriira miisaaniyadda sanadlaha ah, kaas oo uu diyaarinayo Golaha Wasiirrada.

2. Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka waxaa kale oo uu leeyahay awoodahan dheeriga ah ee soo socda:

(a) Inuu oggolaado ama diido guddiyada madaxa bannaan ee
Ra’iisul-Wasaaruhu hor-keeno Golaha Shacabka;

(b) Awoodda la-xisaabtaanka iyo kor-
joogtaynta hay’adaha Dawladda ee Heerka Qaranka, gaar ahaan dhinaca hubinta dhaqangelinta sharciyada dalka;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

27

(c) U-
yeeridda Rai’iisul-wasaaraha, xubnaha golaha wasiirrada, Gudoomiyayaasha Guddiyada Qaranka iyo Xafiisyada Madaxa Bannaan. Mas’uul kasta oo uu u hoggansami waaya u-yeeridda, wuxuu Golaha Shacabku awood u leeyahay inuu dib-u-eegid ku sameeyo xilkiisa;

(d) Inuu Ra
’iisul Wasaaraha, xubnaha Golaha Wasiirrada iyo barnaamijika xukumadda kalsooni ku siiyo codayn gacan-taag ah ee aqlabiyadda tirada guud ee Golaha Shacabka 50% +1;

(e) Inuu cod aqlabiyadda tirada guud ee Golaha Shacabka 50% +1 oo gacan-taag ah
kalsoonida Golaha Shacabka ugala noqdo Ra’iisul-Wasaaraha iyo ku- xigeenka/kuxigeennada Ra’iisul-Wasaaraha;

(f) Doorashada iyo xil-ka-qaadidda Madaxweynaha sida ku cad Dastuurka;

(g) Hirgelinta muhiimadaha kale ee uu u oggolaadey Dastuurku, si loo hubiyo dhaqan-gelin habboon iyo dib-u-eegid Dastuurka.

Qodobka 70aad. Xasaanadda Xildhibaannada Golaha Shacabka

(1) Xildhibaanka Golaha Shacabka dhibaato kama soo gaari karto fikradda ama codka uu ka hor dhiibto Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah iyo guddiyadiisa.

(2) Haddii aan laga haysan oggolaansho Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah, Xildhibaanka laguma qaadi karo dacwad ciqaabeed; lama xiri karo lamana baari karo qof ahaan, hoygiisa ama meeshii kale ee u gaar ah, haddaan lagu qaban isagoo faraha kula jira dembi sharci ahaan khasab ay tahay in laga soo saaro amar qabasho ah. Sidoo kale haddii aan laga helin oggolaansho Golaha Xildhibaanka lama qaban karo, xabsina laguma hayn karo iyadoo la fulinaayo xukun maxkamadeed oo xataa kama dambays ah.

(3) Dacwad aan ahayn mid ciqaabeed Xildhibaanka waa lagu furi karaa, iyadoo aan oggolaansho la weydiisan Golaha Shacabka.

(4) Sharci gaar ah ayaa qeexaya xasaanadda Xilidhibaanada Golaha Shacabka.

(5) Gunnooyinka iyo daryeelka kale ee ay xaqa u leeyihiin Xildhibannada Golaha Shacabka waxaa laga bixinaya Khasnadda Dhexe ee Xukuumadda Federaalka.

Madaxa Saddexaad: Awoodda Sharci-dejinta iyo Awoodaha Kale Ee Aqalka Sare Ee Baarlamaanka Federaalka

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

28

Qodobka 71aad. Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalku wuxuu matalaa Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka, masuuliyadihiisa sharci-dejintaba waxaa ka mid ah:

(a) Ka-qayb-qaadashada wax-ka-beddelidda Dastuurka, si waafaqsan Cutubka 15aad;

(b) Ansixinta, wax-ka-beddelidda iyo diidmada sharciyada la horkeeno, si waafaqsan Qodobbada 82-83;

(c) Eegidda sharciyada loo igmadey si waafaqsan Qodobbada 82-83;

(d) Ka-qayb-qaadashada doorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya si waafaqsan Qodobka 89aad;

(e) Xil ka qaadida Madaxweynaha si waafaqsan Qodobka 92aad;

(f) Ka-qayb-qaadashada habraaca ku-dhawaaqista xaalad dagaal si waafaqsan dastuurkan;

(g) Hirgalinta muhiimadaha kale ee uu u oggolaaday Dastuurka si loo hubiyo dhaqangalin habboon iyo dib-u-eegid Dastuurka;

(h) Ka-qayb-qaadashada habraaca ku dhawaaqa xaalad deg-deg ah si waafaqsan dastuurkan;

(i) Ka-qayb-qaadashada nidaamka lagu magacaabayo xubnaha soo socda ee
hay’adaha Dawladda ee soo socda si waafaqsan Dastuurkan:

1. Xubnaha Golaha Adeegga Garsoorka;

2. Guddoomiyaha iyo Garsoorayaasha Maxkamadda Dastuuriga ah;

3. Xubnaha Guddiga Qaranka ee Madax-bannaan ee Doorashooyinka;

4. Xubnaha Guddiga Xuduudaha iyo Federaalaynta;

5. Xubnaha Guddiga Xalinta Khilaafaadka.

Qodobka 72aad. Tirada Xubnaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

Xubnaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka waxaa si toos ah, qarsoodi ah oo madaxbannaan u dooranaya shacabka Dawladaha xubnaha ka ah Dawladda Federaalka, tiradoodana waa ugu badnaan 54 Xildhibaan oo ka imaanaya 18kii gobol ee Soomaaliya lahayd ka hor 1991kii, iyada oo saldhig looga dhigayo:

(a) Tirada Dawladaha xubnaha ka ah Dawladda Federaalka;

(b) Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka waxay Aqalka Sare ku yeelanayaan xub
no tiro isle’eg ah;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

29

(c) Tirada guud ee xubnaha Golaha Aqalka Sare waa in ay matilaad isu dheellitiran ku yeeshaan dhammaan qaybaha bulshadu.

Qodobka 73aad. Guddoomiyaha iyo ku-xigeenada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

Guddoomiyaha iyo Ku-xigeenada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka waxaa loo doortaa xilkana looga qaadaa habraac la mid ah kan Guddoomiyaha/Ku Xigeenada Golaha Shacabka.

Qodobka 74aad. Kalfadhiyada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

(1) Golaha cusub ee Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka, fadhigiisa koowaad waa inuu ku qabsoomaa 30 maalmood gudahood, kaddib marka lagu dhawaaqo natiijada doorashada guud. Taariikhda fadhiga la qabanayo waxaa goynaya Guddiga Qaranka ee Madax-bannaan ee Doorashooyinka.

(2) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka waa inuu sannad kasta yeeshaa labo kalfadhi oo caadi ah oo ugu yaraan midkiiba socdo afar (4) bilood.

(3) Xeer-hoosaadka Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ayaa lagu xaddidayaa, waqtiyada iyo taariikhda kalfadhiyada caadiga ah ee Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka iyo xilliyada nasashada.

(4) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka wuu yeelan kara Kalfadhiyo aan Caadi ahayn haddii:

(a)
Ra’iisul-wasaaraha isugu yeero;

(b) Guddoomiyaha Goluhu isugu yeero;

(c) Haddii ay codsi qoraal ku weydiistaan ugu yaraan laba (2) Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka.

Qodobka 75aad. Xeer-hoosaadka Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

(1) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalku waa in uu samaystaa xeer-hoosaadkiisa, kaas oo ka-qaybgal buuxa siinaya xubnihiisa.

(2) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka wuxuu isu qaybinayaa guddiyo u kala xilsaaran hawlihiisa.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

30

(3) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka marka la horkeeno sharci qabyo ah wuxuu u xilsaarayaa guddiga qaabilsan si uu uga soo baaraandego talana uga soo jeediyo fadhiga loo dhanyahay ee Golaha.

(4) Sharci qabyo ah oo Goluhu diiday dib looguma soo celin karo Golaha ilaa ay ka soo wareegato soddon maalmood maalinta Goluhu diiday.

(5) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka iyo guddiyadiisuba waa inay u furan yihiin
dhegeysiga dadweynaha iyada oo maanka lagu hayo mabaadi’da guud ee daahfurnaanta Dawladda.

Qodobka 76aad.
Go’aan-qaadashada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

(1) Haddii aan Dastuurku si kale u sheegin, xubin walba oo ka tirsan Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ahi waxay yeelaneysaa hal cod.

(2)
Haddii aan Dastuurku si kale u sheegin, go’aammada Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ihi waxay ku ansaxayaan codad aqlabiyad ah marka loo eego tirada guud ee xubnaha aqalka.

Qodoka 77aad. Ka-qaybgalka Wasiirrada ee Fadhiyada Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

(1) Wasiirradu waxay ka soo qayb-geli karaan fadhiyada, kana hadli karaan, iyaga oo aan cod ku lahayn. Xeer-hoosaadka Aqalka Sare ee Baarlamaanku Federaalka ah wuxuu oggolaan karaa in kalfadhiyada caadiga ah ay wasiirradu, qoraal ama tiraab, kaga jawaabaan
su’aalaha xubnaha.

(2) Golaha Aqalka Sare ama Guddiyada Golaha Baarlamaanka Aqalka Sare waa ay u yeeri
karaan Ra’iisul Wasaaraha iyo xubnaha Golaha Wasiirrada si ay wax uga weydiiyaan arrimaha xilkooda la xiriira.

(3) Golaha Baarlamaanka Aqalka Sare ama Guddiyadiisu waa in ay si qoraal ah ugu diraan arrimaha ay ugu yeeranayaan ugu yaraan toddobaad ka hor maalinta ay u muddeeyeen.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

31

Qodoka 78aad. Xasaanadda Xubnaha Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka

(1) Xubnaha
Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalku waxay leeyihiin xasaanad la mid ah tan xubnaha Golaha Shacabka sida ku xusan Dastuurkan.

(2)
Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka lama kala diri karo.

Madaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa Afraad Madaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa AfraadMadaxa Afraad: Habraaca Sharci Habraaca Sharci Habraaca Sharci Habraaca Sharci Habraaca SharciHabraaca SharciHabraaca SharciHabraaca Sharci -dejinta Baarlamaankadejinta Baarlamaanka dejinta Baarlamaanka dejinta Baarlamaankadejinta Baarlamaanka dejinta Baarlamaankadejinta Baarlamaankadejinta Baarlamaankadejinta Baarlamaankadejinta Baarlamaanka dejinta Baarlamaanka

Qodobka 79aad. Sharci-dejin qabyo ah

(1) Si waafaqsan Dastuurka, habraaca sharci-dejintu waa hindise sharciyeed qabyo ah oo ku saabsan:

(a) Dib-u-eegidda iyo soo jeedinta wax-ka-beddelka Dastuurkan dib ugu noqoshada Dastuurkan;

(b) Qoridda iyo diyaarinta sharci qabyo ah oo cusub oo aan la xiriirin miisaaniyad-sanadeedda;

(c) Soo-jeedinta sharci-qabyo ah oo cusub oo aan la xiriirin miisaaniyad-sanadeedda;

(d) Dib-u-eegid sharci hore u jirey.

(2) Ka doodidda sharci qabyo ah oo la xariira wax-ka-beddelka Dastuurkan waxay ka billabanayaa Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka.

(3) Ka-doodidda sharci kasta oo qabyo ah wuxuu ka bilaaban karaa mid kasta oo ka mid ah labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka.

Qodobka 80aad. Curinta sharciyada

(1) Sharci qabyo ah oo heer qaran ah, waxaa curin kara:

(a) Golaha Xukuumadda; ama

(b) Ugu yaraan 10 xildhibaan oo ka mid ah xubnaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah, marka laga reebo sharci qabyo ah oo la xiriira arrimaha miisaaniyadda sanadlaha ah oo Golaha Xukuumadda oo keliyihi curin karo.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

32

(2) Sharciyada qabyada ah waxaa Golaha Sare ee Baarlamaanka Federaalka ah u soo bandhigi kara:

(1) Ugu yaraan hal wakiil oo ka socda Dowladaha Xubinta ka ah Federaalka; ama

(2) Guddi kasta oo ka mid ah Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ah.

Qodobka 81aad.
Go’aammo siyaasadeed

(1) Labada Aqal ee Baarlamaankuba way curin karaan Sharci.

(2) Aqalka Shacabka oo keliya ayaa leh awoodda diidmada sharci qabyo ah.

(3) Haddii labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka ah uu dhex yimaado khilaaf ku saabsan sharci qabyo ah, mid kasta oo ka mid ah labada Aqal ayaa Guddi wadajir ah oo ka kooban labada Aqal ugu baaqi kara in uu isku dayo in uu xalliyo khilaafaadka iyo in uu labada Aqal u soo jeediyo sharci qabyo ah oo la is-waafajiyey iyada oo laga duulayo iskaashiga dowladaha ee ay dhigayaan Qodobbada 51aad iyo 52aad.

(4) Golaha Shacabka oo keliya ayaa sharci qabyo ah u diri kara Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu u saxiixo, una faafiyo si rasmi ah.

Qodobka 82aad. Hindise sharci qabyo ah oo ka bilawday Golaha Shacabka

(1) Golaha Shacabka marka la horkeeno handise sharci qabyo ah waxaa u furan inuu sameeyo mid ka mid ah sida soo socota:

(a) Inuu u ansixiyo sharcigaas sida uu yahay ama inuu ansixiyo isagoo wax ka beddelay, markaa loo diro Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka si uu u ansaxiyo;

(b) In uu diido, kuna wargeliyo Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka, isagoo raacinaya sababaha loo diidey.

(2) Marka Aqalka Sare uu soo gaaro sharci qabyo ah oo uu soo ansixiyay Golaha Shacabka, waxaa u furan mid ka mid ah arrimaha soo socda:

(a) Inuu u ansaxiyo sida Golaha Shacabku ugu soo gudbiyay sharcigaas ka dibna dib ugu diro Golaha Shacabka;

(b) In ay ku sameeyaan wax-ka-beddel iyagoo sababeynaya isbeddeladaa, dibna ugu diraan Golaha Shacabka;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

33

(c) In ay diidaan una gudbiyaan Golaha Shacabka iyagoo raacinaya sababaha ay u diideen.

(3) Marka Golaha Shacabka uu soo gaaro hindise sharci qabyo ah oo u soo ansixiyay Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ihi, waxay u dirayaan Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu u saxiixo, uguna soo saaro faafinta rasmiga ah.

(4) Marka Golaha Shacabka uu soo gaaro hindise sharci qabyo ah kaasoo uu soo beddelay Aqalka Sare waxaa u furan inuu sameeyo arrimaha soo socda middood.

(a) Inuu oggolaado wax-ka-beddelkaa lagu sameeyay hindisaha sharciga qabyada ah, ka dibna u gudbiyo Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu Saxiixo uguna soo saaro faafinta rasmiga ah;

(b)
Inuu diido isbeddelada la sameeyay uuna ku baal maro go’aanka Aqalka Sare aqlabiyad 2/3 ah marka la eego tirade guud ee xubnaha aqalka, ka dibna uu u diro Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu u saxiixo uguna soo saaro faafinta rasmiga ah.

(5) Marka Golaha shacabka uu soo gaaro sharci qabyo ah oo uu soo diiday Aqalka Sare, Aqalkaasi wuxu samyn karaa arrimahan midkood:

(a) Inuu uu aqbalo diidmada, sharcigaana uu faraha ka qaado;

(b) In uu ku baal maro diidmaddii Aqalka Sare aqlabiya 2/3 ah marka la eego tirade guud ee xubnihiisa, ka dibna uu u diro Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu u saxiixo, uguna soo saaro faafinta rasmiga ah.

Qodobka 83aad. Hindise Sharci oo Qabyo ah oo ka bilowday Aqalka Sare.

(1) Markuu Aqalka Sare soo gaaro hindise sharci oo qabyo ah, waxaa u furan inuu sameeyo mid kamid ah, arimaha soo socda:

(a) Inuu ku ansixiyo sharcigaas sida uu yahay ama isagoo wax-ka-beddel ay kaddibna u gudbiyo Golaha Shacabka si uu u oggolaado;

(b) Inuu diido sharcigaas kuna wargaliyo Golaha Shacabka isagoo raacinaya sababaha uu ku diiday.

(2) Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalku marka uu helo hindise sharci oo qabyo ah, kaas oo Aqalka Sare oggolaadey, waxaa u furan inuu sameeyo mid ka mid ah arrimaha soo socda:

(a) In uu u oggolaado sharcigaas sida uu ugu soo gudbiyey Aqalka Sare, ka dibna uu u gudbiyo Madaxweynaha Dawlada Federaalka si uu ugu ogolaado, u saxiixo looguna soo saaro faafinta rasmiga;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

34

(b) Inuu wax kabeddelo sharcigaas dibna ugu celiyo Aqalka Sare isagoo raacinaya sababaha uu wax ugu beddeley;

(c) Inuu diido, dibna uga celiyo Aqalka Sare, isagoo raacinaya sababaha uu u diidey.

(3) Markuu Aqalka Sare soo gaaro hindise sharci qabyo ah, kaas oo uu wax ka beddeley Golaha Shacabku, waxaa u furan inuu sameeyo mid ka mid ah arrimaha soo socda:

(a) Inuu aqbalo wax-ka-beddelidda sharciga qabyada ah, isagoon codayn una gudbiyo Madaxweynaha Dawlada Federaalka si uu u oggolaado, u saxiixo, looguna soo saaro faafinta rasmiga ah;

(b) Inuu diido wax kabeddel
ka sharcigaas, kagana gudbo/ku baalmaro go’aanka Golaha Shacabka cod aqlabiyad ah oo 2/3 tirada xubnihiisa ah, dibna ugu celiyo Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah.

(4) Markuu Aqalka Sare soo gaaro hindise sharci qabyo ah, kaasoo uu diiday Golaha Shacabku, waxaa u furan inuu sameeyo mid ka mid ah arrimaha soo socda:

(a) Inuu aqbalo diidmada sharcigaas isagoon u codeyn, joojiyana hindaha sharciga qabyada ah;

(b) Inuu kaga gudbo/ku-baalmaro diidmada Golaha Shacabka cod aqlabiyad 2/3 tirada xubnaha Aqalka ah, dibna ugu celiyo Golaha Shacabka Federaalka ah.

(5) Haddii uu Golaha Shacabka soo gaaro hindise sharci qabyo ah, kaasoo uu horay wax uga beddelay, isbeddeladdii uu hore u sameeyayna uu Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalku aqbalay, waa in uu Hindisahaa Sharci Qabyada ah u diraa Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu u saxiixo, faafinta rasmiga ahna ugu soo saaro.

(6) Haddii Golaha shacabka uu soo gaaro Hindise Sharci qabyo ah, kaasoo ay hore wax uga
beddeleen ama ay hore u diideen, go’aankooda horena uu baal maray Aqalka Sare, Golaha Shacabku wuxuu sameyn karaa arrimahan midkood:

(a)
In ay ku baal maraan go’aanka Aqalka Sare cod aqlabiyad 2/3 tirada xubnahooda ah, halkaa ayeeyna ku joojin karaan hindisahaa sharci ee qabyada ah;

(b)
In ay aqbalaan go’aanka Aqalka Sare, ka dibna Hindisahaa Sharci ee qabyada ah u gudbiyaan Madaxweynaha Jamhuuriyadda si uu u saxiixo, faafinta rasmiga ahna ugu soo saaro.

(7) Haddii ay ku kala aragti duwanaadaan Hindise Sharci qabyo ah Labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka ah marka uu marayo Hindisahaa Sharci heerka lagu qeexay Qaybta 4aad ama 6aad ee qodobkan, Labada Aqal midkood ayaa dalban karaa in la saaro Guddi wadajir ah oo labada aqalba ka kooban si la isugu dayo in la xalliyo khilaafkaa, loona helo Hindise Sharci qabyo ah oo labada aqalba isla waafaqsan yihiin, iyadoo laga duulayo iskaashiga Dawladaha ka dhexeeya sida ku cad Qodobbada 51aad iyo 52aad ee Dastuurkan.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

35

Qodobka 84aad. Faafinta iyo Xafidaadda Sharciyada

Kaydka sharciyad
a Dawladda waxaa mas’uul ka’ah xoghayeyaasha Labada Aqal iyo Garyaqaanka Guud ee Jamhuuriyadda Federaalka oo faafinta rasmiga ah ku samaynaya.

Qodobka 85aad. Dhaqangelidda Sharciyada

Hindise sharci qabyo ah wuxuu dhaqan-gelayaa kaddib marka uu maro habraaca sharci-dejinta ee ku xusan qaybtan, Madaxweynaha Jamhuuriyadduna saxiixo , laguna soo saaro Faafinta Rasmiga.

Qodobka 86aad. Durid Sharci

(1) Sharci maray habraaca ansixinta sharciyada iyo dhaqangeliddaba waxaa lagu duri karaa oo keliya inuu ka soo horjeedo Dastuurka.

(2) Sharci maray shuruudaha ku xusan cutubkan waxaa duri kara:

(a) Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka, asagoo isu dhan ama ergo hal Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka ka mid ah;

(b) Saddax meelood meel ka mid ah xildhibaannada Golaha Shacabka Federaalka;

(c) Golaha Wasiirrada Federaalka;

(d) Ugu yaraan 10,000(toban kun) oo cod bixiye oo diiwaangashan.

(3) Duridda sharci si waafaqsan faqradaha 1 iyo 2 ee qodobkan waxaa la horgeyn karaa
go’aanna ka gaari karta Maxkamadda Dastuuriga ah oo keliya.

(4) Haddii Maxkamadda Dastuurigu ay jebiso duriddii sharciga, kharajka ku baxay waxaa bixinaaya dhinacii hindisaha duridda Maxkammadda Dastuuriga hor- keenay.

(5)
Habraaca loo marayo duridda iyo go’aan-ka-gaarista waa in lagu qeexaa nidaamka garsoorka.

CUTUBKA CUTUBKA CUTUBKA TODOBAADTODOBAADTODOBAAD TODOBAADTODOBAADTODOBAAD : MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA MADAXWEYNAHA JAMHUURIYADDA FEDERAALKA FEDERAALKA FEDERAALKA

Qodobka 87aad. Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya

(1) Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waa:

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

36

(a) Madaxa Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya;

(b) Astaanta midnimada qaranka;

(c)
Ilaaliyaha iyo horumariyaha mabaadi’da asaasiga ah ee Dastuurka.

(2) Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka wuxuu xilkiisa u gudanayaa si waafaqsan Dastuurkan iyo sharciyada kale ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya .

Qodobka 88aad. Shuruudaha u Doorashada Madaxweynennimada

Waxaa loo dooran karaa xilka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Muwaaddin kasta oo:

(a) Muwaadin Soomaali, Muslim ah;

(b)
Da’adiisu aanay ka yarayn afartan (40) sano;

(c)
Leh aqoon ama waayo’aragnimo u qalanta xilkaas;

(d) Dhimirkiisu dhan yahay;

(e) Gelin denbi culus oo ay maxkamadi xukuntay.

Qodobka 89aad. Doorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

(1) Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka waa in ay doortaan labada Gole ee Baarlamaanka oo wada fadhiya, waxaana guddoominaya fadhigaa Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah.

(2) Ugu yaraan saddex meelood labo tirada guud ee Gole walba ee Baarlamaanka Federaalku waa inay joogaan u codaynta doorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka.

(3) Waa in ay murashaxnimadiisa u soo jeediyaan fadhiga labada Gole ee Baarlamaanka ugu yaraan labaatan (20) xildhibaan Golaha Shacabka ah ama ugu yaaraan hal (1) Dawlad Goboleed.

(4) Xubnaha Golaha Aqalka Sare markii ay u codeynayaan dorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka wuxuu qof kasta leeyahay hal cod.

(5) Murashax Madaxweyne oo kasta waa in uu murashaxnimadiisa gaarsiiyaa Baarlamaanka Federaalka waana in uu barnamijkiisa doorashada u soo bandhigaa Baarlamaanka Federaalka, oo markaa ka dib dooranaya isaga oo la raacaya geeddi-socodkan:

(a) Codeynta doorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka waa qarsoodi;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

37

(b) Labada Gole ee Barlaamanka Federaalka waxay Madaxweyne u dooranayaan murashaxa ku guleeysta aqlabiyad seddax meelood laba, tirada guud ee xubnaha Labada Gole ee Baarlamaanka Federaalka ah;

(c) Haddii murashax ku guuleeysan waayo waxaa codayn labaad loo qaadayaa afarta murashax ee ugu cod badan waxaana ku guleeysanayaa Madaxweyninimada Jamhuuriyadda Federaalka murashaxa hela aqlabiyad ah seddax meelood laba codadka tirada guud ee xubnaha labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka ah;

(d) Haddii murashaxna ku guleeysan waayo codbixinta wareegga laabad waxaa codbixin wareeg seddaxaad loo qaadayaa labada murashax ee ugu cod badan waxaana Madaxweynennimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ku guuleysanaaya murashaxa hela tirada ugu badan ee codadka guud ee xubnaha labada aqal ee Baarlamaanka.

Qodobka 90aad. Xilka iyo Awoodaha Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

Awoodaha iyo xilka Madaxweynaha waxaa ka mid ah:

(1) Wuxuu ku dhawaaqaa Xaaladda Degdegga ah iyo Xaaladda dagaal, si wafaaqsan sharciga.

(2) waa Taliyaha Guud ee Ciidammada Qalabka Sida.

(3) Wuxuu magacaabaa Taliyeyaasha Ciidammada Heer Federaal iyo ka qaadista xilalkooda, markii ay soo jeediyaan Golaha Wasiirradu,.

(4) Wuxuu magacaabayaa xilka Wasiirka Koowaad wuxuuna xilka ka qaadayaa ama kala dirayaa Xukuumadda Federaalka haddii ay waydo codka kalsoonida Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka, oo ah cod hal-dheeri ah (50%+1).

(5) Wuxuu xilka ka qaadayaa Wasiirrada, Wasiiru-dawleyaasha, iyo Wasiir-ku-xigeennada, markuu soo jeediyo Wasiirka Koowaad.

(6) Wuxuu saxiixaa sharciyada uu soo ansixiyo Baarlamaanka Federaalku, si sharci looga dhigo.

(7) Wuxuu furaa Golaha Shacabka.

(8) Wuxuu la hadlaa fadhiga gaarka ah ee Golaha Shacabka sanadkiiba mar.

(9) Wuxuu la hadli karaa Golaha Shacabka mar kasta oo kale.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

38

(10) Wuxuu magacaabaa Guddoomiyaha Maxkamadda Dastuuriga, Maxkamadda Sare iyo Garsooreyaasha kale Heer-Federaal, soo-jeedinta Guddiga Adeegga Garsoorka ka dib.

(11) Wuxuu magacaabayaa jagooyinka sare ee Xukuumadda Federaalka iyo
madaxda Hey’adaha Dawladda Federaalka, marka uu soo jeediyo Golaha Wasiirradu.

(12) Wuxuu magacaabaya jagooyinka danjireyaasha iyo qunsuliyadaha guud, markuu Golaha Wasiirradu soo jeediyo.

(13) Wuxuu qaabbilaa diblomaasiyiinta shisheeye iyo wakiillada qunsuliyadaha dalalka shisheeye.

(14) Wuxuu guddoonsiiyaa abaalmarinta Xushmada Qaranka markuu Golaha Wasiirradu soo jeediyo.

(15) Madaxweynuhu wuxuu kala diri karaa Golaha Shacabka marka ay muddadiisa xilku dhammaato, si doorasho ay u aadaan.

(16) In uu cafis u fidiyo ama ciqaab ka dhimo dembiilayaal marka uu ka talo-qaato Guddiga Adeegga Garsoorka.

(17) In uu saxiixo heshiisyada caalamiga ah kadib markii Golaha Wasiirrada soo jeediyo, Golaha Shacabkuna ansixiyo.

Qodobka 91aad. Muddada Xilka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalku wuxuu xilka haynayaa muddo afar (4) sano ah oo ka bilaabata maalinta xilka loo dhaariyo, sida ku xusan qodobka 96 ee dastuurka.

Qodobka 92aad. Maxkamadeynta iyo Maamus-Ka-qaadista Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

(1) Xil-ka-qaadidda Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxaa soo jeedin kara Golaha Shacabka marka lagu eedeeyo khiyaano-qaran, xadgudub culus oo Dastuuri ah ama ku-xad-gudub sharciyada kale ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

(2) Hindisaha xilka-qaadista Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka waxaa golaha hor-keeni kara ugu yaraan saddex dalool hal dalool (1/3) xubnaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka, Maxkamadda Dastuuriga ayaa galaysa dhageysiga eedeyntu inay sal leedahay.

(3) Haddii
ay go’aamiso maxkamadu inay eedayntu sal sharci leedahay, saddex dalool labo ee labada aqal ee Baarlamaanka ayaa Madaxweynaha xilka ka qaadaya.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

39

(4) Haddii Madaxweynaha xilka lagaga qaado si waafaqsan faqradaha 1 ilaa 3 ee qodobkan, waxaa xilka madaxweyninimo la wareegaya Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka.

Qodobka 93aad. Iscasilaadda Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

Madaxweynuhu wuxuu u gudbinayaa istiqaaladiisa Barlamaaanka Federaalka, isaga oo marsiinaya Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah.

Qodobka 94aad. Ku-simaha Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

(1) Haddii Madaxweynuhu ka maqan yahay dalka ama caafimaad-darro ama sabab kasta oo kale darteed uusan awoodin inuu guto xilkiisa, Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah ayaa xilkiisa sii qabanaya ilaa inta uu Madaxweynuhu xilkiisa dib ugu soo noqonayo.

(2) Ku-xigeenka koowaad ee Guddoomiyaha Baarlamaanka ayaa si kumeelgaar ah u haynaya Xilka Guddoomiyaha Baarlamaanka inta uu Guddoomiyaha Baarlamaanku sii hayo xilka Madaxweyninimo.

Qodobka 95aad. Bannaanaanta Xafiiska Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

(1) Haddii uu bannaanaado xafiiska Madaxweyne, waxaa qabanaya xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka ilaa laga soo dooranayo Madaxweyne cusub muddo aan ka badnayn soddon (30)maalmood gudahood.

(2) Haddii Madaxweynaha uu ku dhaco xanuun aan ka-raysasho lahayn mudo ka badan sadddex bilood oo ay caddeeyeen xeeldheereyaal caafimaad waxaa sharciyan bannaanaanaya xilka xafiiska Madaxweynaha.

(3) Doorashada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka beddelaya Madaxweyne mansabkiisi bannaanaaday waxaa loo maraya habraaca doorashada Madaxweynaha ku xusan ee Qodobk a 89aad.

(4) Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka lagu doorto si waafaqsan faqradda (3) ee Qodobkan wuxuu dhamaystiraya muddada xilhaynta ee u harsanayd Madaxweynihii ka horeeyey.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

40

Qodobka 96aad. Dhaarinta Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka

Inta uusan xilka bilaabin, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalku wuxuu Baarlamaanka Federaalka hortiisa ku marayaa dhaar, waxaana dhaarinaya Guddoomiyaha Maxkamadda Sare, dhaartaas oo ah sidan:

“
Waxaan ku dhaaranayaa magaca Ilaahay inaan xilkayga u gudanaayo si daacad ah oo danta dalka, dadka iyo diintu ku jirto, dhawrana Dastuurka qaranka iyo shuruucda kale oo dalka u yaalla”.

CUTUBKA SID CUTUBKA SID CUTUBKA SID CUTUBKA SIDCUTUBKA SID CUTUBKA SIDDEEDAAD: LAANTA FULINTAEEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTAEEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTAEEDAAD: LAANTA FULINTAEEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTAEEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTAEEDAAD: LAANTA FULINTA EEDAAD: LAANTA FULINTA

Qodobka 97aad. Golaha Wasiirrada

(1) Awoodda fulinta ee Jamhuuriyadda Federaalka ah waxaa leh Golaha Wasiirrada, waxayna u qabanayaan sida Dastuurka ku tilmaaman.

(2)
Golaha Wasiirradu waa hay’adda fulinta maamulka ugu sarraya Dowladda Federaalka, wuxuuna ka kooban yahay Ra’iisul Wasaare, Ra’iisul-Wasaare ku-xigeen/ku-xigeenno, Wasiirro, Wasiirro-Dawlayaal iyo Wasiirro-ku-Xigeenno.

(3)
Ra’iisul-wasaarahu wuxuu magacaabayaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenno, wasiirro, wasiirro-Dawlayaal iyo wasiirro-ku-xigeeno. Golaha Wasiirrada waa ay ka iman karaan xubin ka mid ah Golaha Shacabka iyo xubin aan ka mid aheyn Golaha Shacabkaba.

(4) Xil
banneeynta jagada Ra’iisul-Wasaaraha oo sababaysa dhicitaanka Golaha Wasiiradda, waxay ku imaan kartaa istiqaalad, xil ka qaadid, xil gudasho la’aan iyo geeri.

Qodobka 98aad. Shuruudaha Xubinnimada Golaha Wasiirrada

(1) Qofka qabanaaya xilka Xafii
ska Ra’iisul-wasaaraha iyo Ku-xigeenkiisa:

(a)
Waa in aan da’diisu ka yaraan afartan (40) sano;

(b) Waa in Aqoontiisu gaarsiisan tahay heer jaamacadeed.

(2) Qofka loo magacaabayo Wasiir ama Wasiir Dawlo ama Wasiir-ku-xigeen:

(a)
Waa inaan da’diisu ka yaraan soddon (30) sano;

(b) Waa in aqoontiisu gaarsiisan tahay heer jaamacadeed.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

41

(3) Xubnaha Golaha Wasiirrada muddada ay xilka hayaan, waxaa ka reebban:

(a) In ay qabtaan xilal kale oo aan ahayn xilka xildhibaannimada Golaha Shacabka;

(b) In ay qabtaan meherad madaxbannaan, hawl ganacsi, maaliyadeed ama warshadeed oo u gaar ah;

(c) In ay iibsadaan ama ijaartaan hanti Dawladeed;

(d) In ay hantidooda ka gadaan ama ka ijaaraan Dawladda.

Qodobka 99aad. Xilalka Golaha Wasiirrada

Golaha Wasiirradu waxa uu leeyahay awoodaha soo socda:

(a) Dejinta siyaasadda guud ee Xukuumadda iyo dhaqangelinteeda;

(b) Ogolaanshaha iyo fulinta xeerarka maamulka, si waafaqsan shuruucda;

(c) Diyaarinta hindiso sharciyadeed (draft law) iyo soo-hor-dhigiddooda Golaha Shacabka;

(d) Diyaarinta miisaaniyad-sannadeedka iyo xisaab-xirkooda;

(e) Dejinta qorshaha guud oo lagu hormarinaayo dalka;

(f) Dhaqangelinta shuruucda, sugidda nabadgelyada dalka iyo ilaalinta danaha Dawladda;

(g) Magacaabidda iyo xil-ka-qaadidda saraakiisha sare ee Dawladda;

(h) Golaha Wasiirradda waxay soo jeedinayaan magacaabidda/ xil kaqaadidda danjirayaasha, qunsiliyadda guud iyo diblomaasiyiinta.

(i) Awoodaha kale ee Dastuurka ama shuruucda lagu siiyey.

Qodobka 100aad.
Xilka iyo Awoodda Ra’iisul-wasaaraha

Awoodaha Ra’iisul
-wasaaraha waa:

(a) Madaxa Xukuumadda Federaalka ah;

(b) Magacaabista iyo xil ka qaadista xubnaha Golaha Wasiirrada;

(c) Horgeynta Golaha Shacabka xubnaha Golaha Wasiirrada iyo Barnaamijka Xukuumadiisa si ay u siiyaan kalsooni.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

42

(d) In uu qabto hawlaha kale ee loogu loogu xilsaaray Dastuurkan ama sharci kale ee waafaqsan Dastuurkan iyo qiyamkiisa.

Qodobka 101aad. Ku-
Xigeenka Ra’iisul-wasaaraha

Ku-
Xigeenka Ra’iisul-wasaaraha wuxuu qabtaa xilka Ra’iisul-wasaaraha marka uu dalka ka maqan yahay, iyo Xilalka kale uu u igmado Ra’iisul-wasaaraha.

Qodobka 102aad. Xilka Wasiirka, Wasiir ku-xigeenka iyo Wasiir Dawlaha

(1)
Wasiir kasta wuxuu si shakhsi ah mas’uul uga yahay hawlaha Wasaaraddiisa.

(2) Wasiir ku-xigeen kasta wuxuu qabta xilka wasiirka wasaaraddu u igmado.

(3)
Wasiiru Dawluhu wuxuu qabtaa xil gaar ah oo uu Ra’iisul-Wasaaruhu u xilsaaro.

Qodobka 103aad. Xukuumadda Xil-Gaarsiinta

Inta u dhexaysa taariikhda doorashada guud iyo marka Raisul-Wasaare cusub la dhaarin doono, Raisul-Wasaarihii hore ee xilka hayey iyo Golihiisa Wasiirradu waxay sii haynayaan xilka, waxayna u fulinayaan waajibaadka caadiga ah ee Dawlada si xilgaarsiin ah.

Qodobka 104aad. Dhaarta

Raisul-Wasaaraha iyo Golihiisa Wasiirradu markay helaan codka kalsoonida inta aysan xilkooda bilaabin, waxa lagu dhaarinayaa kalfadhi gaar ah ee Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka ah, waxaana dhaarinaya Gudoomiyaha Maxkamadda sare, dhaartaasina waa sidatan:

“
Waxaan ku dhaaranayaa magaca Ilaahay inaan xilkayga u gudanaayo si daacad ah oo danta dalka, dadka iyo diintu kujirto, dhawrana Dastuurka qaranka iyo shuruucda kale oo dalka u yaalla.”

CUTUBKA SAGAALAAD CUTUBKA SAGAALAAD CUTUBKA SAGAALAAD CUTUBKA SAGAALAADCUTUBKA SAGAALAADCUTUBKA SAGAALAADCUTUBKA SAGAALAADCUTUBKA SAGAALAAD CUTUBKA SAGAALAAD CUTUBKA SAGAALAAD : AWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKA AWOODDA GARSOORKA AWOODDA GARSOORKA AWOODDA GARSOORKAAWOODDA GARSOORKA

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

43

Qodobka 105aad. Awoodda Garsoorka Jamhuuriyadda Federaalka

(1) Awoodda Garsoorka waxaa u xil saaran Maxkamadaha.

(2) Qaab dhismeedka garsoorka waxaa xeer ah kasoo saaraya Baarlamaanka.

Qodobka 106aad. Madaxbannaanida Garsoorka

(1) Garsoorku wuxuu ka madax bannaan yahay laamaha Dawladda ee Sharci-dejinta iyo Fulinta marka ay gudanayaan xilkooda. Xubnaha garsoorku waxay u hoggaansamayaan oo keliya sharciga.

(2) Garsooraha laguma oogi karo dacwad ciqaab ah ama madani ah oo ka dhalatay fal la xiriira gudashada xilkiisa garsoorennimo.

(3) Garsooraha lama baari karo qofnimadiisa ama hoygiisa, haddii aan oggolaansho laga haysan Golaha Adeegga Garsoorka.

Qodobka 107aad. Habka Dacwad Qaadista

(1) Dacwad-qaadistu waxay u furan tahay dhegeysiga dadweynaha, hase yeeshee
maxkamaduhu waxay go’aansan karaan in dacwadda lagu dhegeysto qol ka xiran dadweynaha sababo la xiriira anshaxa, nabadgelyada qaranka, badbaadinta markhaatiga, iyo haddii dacwaduhu khuseeyaan dhallaan ama kufsi.

(2)
Go’aan maxkamadeed lama gaari karo haddii aan la siinin dhinacyada fursado isku mid ah oo ay ku soo bandhigaan doodahooda.

(3)
Go’aan kasta oo maxkamadeed waa inuu ku qotomo sababo sharciyeed.

Qodobka 108aad. Qaabka Maxkamadaha Dalka

Garsoorka dalku wuxuu noqonayaa sadex Heer oo kala ah:

(a) Maxkamada Dastuurka;

(b) Maxkamadaha Heer Dawlad Federaal; iyo

(c) Maxkamadaha Heerka Dawladaha xubinta ka ah Dawlada Federaalka. Maxkamada ugu saraysa dalka ee Heer Federaal waa Maxkamadda Sare ee Federaalka, iyadoo Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka iyaguna

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

44

yeelanayaan Maxkamad Sare ee heer Dawladaha Xubinta ka ah federaalka oo iyaga u gaar ah.

Qodobka 109aad. Habka Hawlqabadka Maxkamadaha Qaranka

(1) Maxkamad haddii la horgeeyo dacwad oo ay sharci ahaan dacwadaas quseyso Dawladda Fedraalka oo kaliya, maxkamadaasi waa inay u celisaa dacwadaas maxkamad heer Dawladda Federaal ah.

(2) Maxkamad haddii la horgeeyo dacwad oo ay sharci ahaan dacwadaas quseyso arin Dastuuri ah, maxkamadaasi waxay u celin kartaa dacwadaasi maxkamada Dastuuriga si ay uga gaarto
go’aan:

(a)
Maxkamad walba oo awood Garsoor lihi wey go’aamin kartaa in arrini la hor keenay ay tahay mid dastuuri ah iyo in kale, mar haddii aanay ka hor imanayn awoodaha gaarka aah ee Maxkamadda Dastuurka sida kuxusan Qodobka 109C ee Dastuurka.

(b) Maxkamadda Dastuurka ayaa ah garsooraha kama danbeysta ah ee arrimaha dastuurka;

(c) Maxkamadda Dastuurka keliya ayaa leh awoodda garsoor ee qeexidda arrimaha dastuurka ee aan ka iman kiisaska maxkamadeed;

(d) Shakhsi ama koox ama dawladdiba si toos ah ayeey ugu gudbin karaan maxkamadd Dastuurka codsi tixraac ah oo la xiriira arrimaha khuseeya danaha dadaweynaha.

(3) Marka laga reebo arrinta lagu xusay faqradaha (2) iyo (3) qodobkan, Baarlamaanku Federaalka wuxuu soo saarayaa sharci faahfaahin buuxda ka bixinaya sida ay u wada falgelayaan maxkamadaha heer Federaal iyo maxkamadaha heerka dawlad goboleedyada Xubanaha ka ah Federaalka.

Qodobka 109A Golaha Adeegga Garsoorka

(1) (1). Dastuurkani wuxuu asaasayaa Golaha Adeegga Garsoorka.

(2) (2). Golaha Adeegga Garsoorku wuxuu ka koobnaanayaa sagaal xubnood, oo kala ah sida soo socota:

(a) Garsooraha Sare ee Maxkamadda Dastuurka;

(b) Garsooraha Sare ee Maxkamadda Sare

(c) Garyaqaanka Guud

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

45

(d) Laba Garyaqaan oo sare oo ka tirsan garyaqaanadda Soomaaliyeed, oo mid walba xilli afar sanno ah ururka garyaqaanadda ay magacaabeen.

(e) Qofka Guddoomiyaha ka ah Guddiga Xuquuqul Insaanka; iyo

(f) Saddex qof oo xushmad sare ku dhex leh bulshada rayidka ah oo uu soo jeediyay Golaha Wasiiradu ka dibna uu u magacaabay madaxweynuhu xilli afar sannadood ah.

(3) Xubnaha Guddiga Adeegga Garsoorku waxay dhexdooda ka dooranayaan qof u noqda Guddoomiyaha Golaha Adeegga Garsoorka.

(4) Xubinta Golaha Adeegga Garsoorku waxay xilka hayn kartaa hal xilli oo shan sannadood ah, oola cusbooneysiin karo mar keliya.

(5) Wixii Sharci ama qanuun ay sameystaan Golaha Adeegga Garsoorku), oo khuseeya anshax marinta Garsoorayaasha heer Federaal, wuxuu sharcigaasi sidoo kale qabanayaa xubinta Golaha Adeegga Garsoorka.

(6) Sida sharciga ama xeerkuba dhigayo, Golaha Adeegga Garsoorku waa in uu:

(a) Magcaabaa, anshax mariyaa isla markaana beddelaa xubnaha garsoorka ee Federaalka;

(b)
Go’aamiyaa mushaharka iyo lacagta hawlgabka ee garsoorayaashaa;

(c) Dejiyaa shuruudaha shaqo ee garsoorkaa.

Qodobka 109B. Asaaska Maxkamadda Dastuurka

(1) Dastuurkani wuxuu aasaasayaa Maxkamadda Dastuurka oo ka kooban shan garsoore oo uu ku jiro Garsooraha Sare iyo ku xigeenka Garsooraha Sare.

(2) Golaha Adeegga Garsoorku , waa in uu u magacaabaa Garsoore Maxkamadda Dastuurka qof daacadnimo sare leh oo keliya, isla markaana si rasmi ah u bartay sharciga iyo Shareecada, khaas ahaanna ku xeel dheer sharciga dastuurka.

(3) Golaha Adeegga Garsoorku waa in uu u soo jeediyaa Golaha Shacabka qofka noqonaya Garsoore Maxkamadda Dastuurka.

(4) Haddii Golaha Shacbigu ansixiyo magacii la soo jeediyay iyadoo la raacayo faqradda- (3) ee Qodobkan, Madaxweynuhu waa in uu u magacaabaa qofkaa Garsoore Maxkamadda Dastuurka.

(5) Dhexdooda, garsoorayaasha Maxkamadda Dastuurku waxay ka dooranayaan Garsooraha Sare iyo ku xigeenka Garsooraha Sare.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

46

Qodobka 109C. Awoodaha Maxkamadda Dastuurka

(1) Maxkamadda Dastuurku waay yeelaneysaa awoodahan u garrka ah:

(a) Marka uu codsi ka yimaaddo Xubin ka Mid ah Golaha Wasiirada, Guddi ka tirsan aqalada Baarlamaanka midkood, ama toban Xubnood oo ka mid ah Aqalada midkood,in ay Maxkamaddu qiimeyso qoraalka sharci la sameynayo, ayna
go’aansato in sharcigaasi waafaqsan yahay Dastuurka;

(b)
In Maxkamaddu dhegeysato go’aanna ka gaadho kiis ka soo unkamay sida ku cad Qodobka 86aad,oo la xidhiidha muran ka dhashay sida xeer uu u waafaqsan yahay dastuurka;

(c) In maxkamaddu d
hegeysato, go’aanna ka gaadho kiis ka soo unkamay sida ku cad faqradda Qodobeedka 109(2)(c) kaasoo khuseeya in dhinac uu hor keenay maxkamad dood kiis macquul ah, kiiskaana loo gudbiyay Maxkamadda Dastuurka si ay go’aan uga gaadho.)

(d)
In ay go’aamiso khilaafyada u dhexeeya dawladda federaalka ah iyo dawlad goboleedyada xubinta ka ah dawladda federaalka ah iyo Dawlad goboleedyada federaalka dhexdooda.

(e)
In ay dhegeysato, go’aana ka gaadho Khilaafyada ka dhexeeya waaxaha Dawladda federaalka ah ee la xidhiidha awoodaha dastuuriga ah iyo waajibaadka ay kala leeyihiin; iyo

(f)
In ay dhegesato, go’aana ka gaadho Marka la eego Qodobka 92aad (oo la xidhiidha kiisaska denbiyada dastuur ee Madaxweynaha lagu soo oogo ee xil ka qaadista keeni kara

(2)
Maxkamadda Dastuuriga ah ayaa go’aansan doonta taariikhda ay ka bilaabmi karto hirgelinta marka la gaadho laguna dhawaaqayo in uu sharci yahay wax kama jiraan.

(a) Haddii sharci loo arko mid aan dastuuri ahayn, marka laga reebo sida ku cad a faqradda (b) ee qaybtan, iyadoo xisaabtana lagu darsanayo saameynta ay ku leedahay taariikhda uu sharcigaasu noqonayo wax kama jiraan, dadka daneynaya arrinta iyo guud ahaan danaha bulshoba, waxay maxkamaddu
go’aansan kartaa in sharcigaasi uu yahay waxba kama jiraan ilaa markii la sameeyay,ama taariikhda ka bilaabanta markii xukunku dhacay ama, si ay haboon tahay marka wax kama jiraanimada sharcigu bilaabmayo, taariikh mustaqbalka ah loo qabto.

(b) Haddii arrintu ku lug leedahay sharci dembiyeed,haddii in sharcigaa wax kama
jiraankiis laga bilaabo markii la sameeyay, haddii arrintaasi u faa’iideyneyso qof lagu xukumay sharcigaa aan dastuuriga ahayni, waa in ay Maxkamadda Dastuurka waqtigaa isaga ah ka soo bilowdaa wax kama jiraanimadiisa.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

47

CUTUBKA TOBNAAD:
GUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAANGUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAANGUDDIYADA MADAXA BANNAAN GUDDIYADA MADAXA BANNAAN

Qodobka 110aad.
Mabaadi’da Guud

(1)
Guddi madax banaan waa hay’ad ka madax bannaan xukuumadda ama xakamayn siyaasaded, awoodna u leh adeegsiga aqoontooda xirfadeed ee la xiriira hawlahooda u gaarka ah.

(2) Guddi madax banaan marka uu ku jiro gudashada waajibaadkiisa iyo hawlgalkiisa waa in ay ka muuqataa in uu ku shaqaynayo dareenka dhawrista xuquuqda Aadanaha, dimuqoraaddiyad iyo SHAFAAFIYADDA (transparency).

(3) Guddi madaxbannan marna ma hoos imanayo, kamana amar-
qaadanyo qof ama hay’ad awood xukun leh midna.

(4) Maaliyadda Guddi kasta oo madax banaan la siinayaa waxay ahaanaysaa madax gaar ah oo ka tirsan miisaaniyadda qaranka.

Qodobka 111aad. Samaynta Guddiyada Madaxa Bannaan

(1) Dalku wuxuu yeelan doonaa Guddiyo Madaxbanaan oo Heer Federaal iyo Heer Dawladaha xubnaha ka ah Dawladda Federaalka Soomaaliya, waajibaadkooda, xilkooda, iyo tiradooda waxaa lagu qeexayaa Xeer ah oo laga ansixiyo labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

(2) Iyadoo la tixgalinayo duruufaha gaarka ah oo Guddiyadaas loo xilsaaray, xubnaha ka qaybgalayaa waa in lagala tashadaa inay ka qaybqaataan Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka Soomaaliya.

Qodobka
111 A. Golaha Adeegga Garsoorka:

(1) Waa inuu jiraa Golaha Adeegga Garsoorka, Golahaasoo kala talinaya Caddaaladda iyo Federaal Dawladda arrimaha ku sabaasan maamulka caddaaladda oo ay ka mid tahay qoritaanka, shaqo ka saaridda and talaabo ka qaadista Garsoorayaasha.

(2) Golaha Adeegga Garsoorka waa in uu madax banaanaadaa, dhexdhexaad noqdaa uu hal dhinac u xaglin uu xaqiijiyaa madax banaanidda cadaladda.

(3) Golaha Adeegga Garsoorka waxa uu lahaanayaa awood, iyo hawlo loo xilsaaray oo ku sheegan Dastuurka iyo Sharciyadda Qaranka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

48

Qodobka 111 B. Guddiga Xuquuqda Aadamiga:

(1) Waa inuu jiraa Guddiga Xuquuqda Aadamiga oo loo xilsaaro:

(a) Horumarinta xushmeynta xuquuqdda aadmigga iyo dhaqanka xuquuqda aadamigga;

(b) Horumarinta ilaalinta, xoojinta iyo adkeynta xuquuqda aadmiga; iyo

(c) Baaritaanka iyo qiimeynta hab dhaqanka xuquuqda aadamiga ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya.

(2) Guddiga Xuquuqdda Aadmiga:

Iyadoo la tixraacayo Dastuurka, Guddiga Xuquuqda Aadmiga, wuxuu yeelahanayaa awood uu ku fuliyo hawlahan:

(a) Inay baaritaan ku sameeyaan, warbixina ka soo saaraan sida loogu dhaqmayo xuquuqdda aadmiga;

(b) Inay si ku habboon xal ugu raadiyaan meelaha lagu xad gudbay xuquuqda aadmiga

(c) Inay cilmi baaris ku sameeyaan; iyo

(d) Inay cilmi wacyi gelin u sameeyaan dadweynaha iyo saraakiisha xukuumadda heerarka caalamiga ah ee ku saabsan xuquuqdda aadmiga.

(3) Awoodaha iyo hawaha ah ee Guddiga waa inuu ku dhignaadaa Sharciyadda Xuquuqda Aadmiga.

(4) Golaha Xuquuqda Aadmiga waa inuu madax banaanaadaa, waa inayna hal dhinac u xaglin, waa in loo dhamaadaa waana inaanu ka badnaan sagaal (9) xubnood

Qodobka 111 C. Guddiga La dagaalanka Musqmaasuqa:

(1) Waa inuu jiraa Guddi la Dagaalanta Musuqmaasuqaq waana in awoodoodu noqotaa inay baaraan eedaha ku saabsan musuqmaasuqa lagu soo oogo qaybaha Dawladda

(2) Guddiga La-dagaallanka Musuqmaasuqa waxay sameyn karaan baaris marka ay rabaan, kuma eka keli ah hawshoodu marka cabasho loo soo gudbiyo.

(3)
Mas’uuliyadaha Guddiga La Dagaalanka Musuqmaasuqa waxa ka mid ah:

(a) Horumarinta iyo adkeynta tallaabooyinka lagu joojinayo lagulana dagaalamayo musuqmaasuqa ee ugu fiican uguna habboon;

(b) Horumarinta, fududeynta iyo taageeradda Iskaashiga Caalamiga iyo taageeradda farsamadda

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

49

(c) Horumarinta daacadnimadda, xisaabtanak, iyo habsami u maamulka arrimaha dadweynaha iyo hantida dadweynaha.

(4) Awoodaha Guddiga La Dagaalanka Musqmaasuqa waxa ka mid ah:

(a) Ka hortaga, baarista, faafinta dacwooyinka musuqmaasuqa;

(b)
Xayiraadda, qabashada, la wareegga/qaadashada iyo celinta faa’iidada fal danbiyeedka;

(c) Taageerista dejinta sharciyadda iyo tallaabooyinka ku habboon ee lagu joojinayo, xakameynayo laguna qaadayo falal dembiyeedka la xiriira musuqmaasuqa.

(5) Halka ay gaarsiisan tahay awoodda Guddiga La-dagaallanka Musuqmaasuqa waxa ka mid ah arrimaha la xiriira:

(a) Musuqmaasuqa qaranka ama dibeddea ee saraakiisha Dawladda;

(b) Boobka, si
–dhicitaanka iyo leexsashada saraakiisha Dawladda ee hantida Dawladda iyo hantida gaarka ah;

(c) Ku-shaqaysashada nufuudda ama xiriirada gaarka ah;

(d) Si xun ugu dhaqanka hawlaha shaqada iyo taajiridda aan sharciga ku dhisnayn

(6) Guddiga La Dagaalanka Musuqmaasuqa waa inuu madax banaanaadaa, dhedhexaad ahaadaa , eex-
la’aan ahadaa, waa in lagu wada jiraa, loona dhan yahay, waana in aanu ka badan sagaal (9) xubnood.

Qodobka 111D. Guddiga Adeega Baarlamaanka:

(1) Mudadda bilowga ah ee Golaha shacabka, waa in labada aqal ee Federaalku sameeyaan Guddiga Adeega Baarlamaanka taasoo shaqeyneysa mudadda Aqalka Dadweynuhu jiro.

(2) Guddiga Adeega Baarlamaanku waa inuu ka koobnaadaa:

(a) Guddoomiyaha Golaha shacabka oo ah guddoominaya fadhiyada

(b) Guddoomiyaha Aqalka Sare oo noqonaya guddoomiye ku-xigeen;

(c) Afar xubnood oo lagu soo magacaabay Golaha shacabka kuwaasoo ay ugu yaraan ka mid yihiin laba haween ah;

(d) Laba xubinood laga soo magacaabay Golaha shacabka kaasoo ay midkood tahay haweenay;

(e) Hal xubin oo ay soo magacaabay Golaha Shacabka oo ah shakhsi khabiir ku ah arrimaha dadweynaha hase yeeshee aan ka mid ahayn xubnaha Baarlamanka Federaalka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

50

(3) Xubin ka mid ah Guddiga Hawlaha Baarlamaanka waa inuu baneeyaa xafiiska:

(a) Marka ay dhamaato muddada Golaha Shacabka;

(b) Haddii xubintaasi ay ka mid ahayd Baarlamanka Federaalka ayna dhamaato xubinnimadiisii Baarlamaanku Federaalka; ama

(c) Haddii ay xubin la magacaabay; magacaabistii kala noqodaan Golaha Shacabka

(4)
Guddiga Hawlaha Baarlamanku waa inuu mas’uul ka noqdaa:

(a) Adeegyada iyo fududeynta si loo hubiyo wanaaga iyo hawgalka fiican ee Baarlamaanka Federaalka;

(b) Abuuris xafiisyadda taageeraya adeegga Baarlamaanka iyo magacaabidda iyo kor ka maamulka masuuliyiinta xafiisyada;

(c) Diyaarinta qiyaasta kharashyadda Baarlamanka ee sannadkiiba hal mar iyo u gudbintooda Golaha Shacabka si ay u ansixiyaan iyo inay xakameynta miisaaniyadda hawlaha maaliyadda;

(d) Inay sameeyaan hawlaha kale ee loo baahdo, kuwaasoo lagu daryeelayo xubinaha shaqaalaha ee Baarlamaanka Federaalaka kuna cad sharciga Federaalka ah.

(5) Marka laga helo ansixin Aqalka ay khuseyso, Golaha Adeegga Baarlamaanku waa inay u magacaabaan karaani aqalka kasta oo Aqaladda baarlamanka Federaalka . Xafiisyadda karaaniinta iyo xafiisyadda xubinaha shaqaalaha ee karaaniinta waa inuu noqdaa xafiisyo adeegga baaarlamaanka.

Qodobka 111 E. Guddiga Xuduudaha iyo Federaalka:

(1) Waa inay jiraan Guddiga Xuduudaha iyo Federaalka si ay u taageeraan isbeddeladda Degaanadda ee Soomaaliya una noqdaan xukuumaddo federaal ah oo xoogan.

(2) Guddiyada Xuduudaha iyo Federaalka waxa kaashan karaan khubaro ka mid ah qaranka ama ka yimid, iyagoo sameynaya daraasad, iyo khariidado isla markaana ku dhaqaaqaya daraasado taageerayo abuurista xukuumado wax-ku-ool ah.

(3) Guddiga Xuduudaha iyo Federaalka waa inay tixgeliyaan xogta dadka iyo dhulka , eegayana wadci siyaasadeed iyo kan dhaqan duruuftiisa iyo qaabka bulshada kuwaasoo ay taallooyin ahaan ugu soo jeediyaan baarlamanka fedeeraalka sidii loo jeexi lahhaa xuduudaha xukuumaddaha Federaalka;

(4) Guddigu waa inay madax banana tahay, dhexdhexaad tahahy, meteshaa qaybaha deeggaandda Soomaaliya oo dhan, loona dhan yahay

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

51

(5)
Go’aamada kama dambeynta ah ee xuduudaha, xuduudah Xukuumaddaha Federaalka waa inay sameyaa baarlamanka Federaalka , waana inuu ku saleyaa tallooyinka Guddiga Xuduuddaha Federaalka.

Qodobka 111 F. Guddiga Isku-Xirka Xukuumadaha:

(1) Waa in sharci Federaal ah lagu sameeyaa Guddi isku xirta xukuumaddaha

(2)
Guddiga isku xirka xukuumaddaha “ waa inay lahaadaan awoodaha Federaalka Baarlamaanka uu u arko daruuri sida:

(a) Fududeynta is-kaashi iyo isla-xiriirka Dawladda Federaalka iyo xubinaha xukuummadaha Federaalka dhexdooda; iyo

(b) Xalilinta wixii khilaafaad ku saabsan maamul ama siyaasadda ee awoodooda hoos yimaadda kuwaasoo soo kala dhexgeli kara Dawladda Federaalka iyo hal dawlad oo xubin ka ah Federaalka ama in ka badan Dawladdaha xubinta ka ah xukuummadaha Federaalka ama.

(3) Guddiga Isku Xirka Xukuumaddaha waa inay ka koobnaataa xubnno uu soo magacaabay
Ra’iisul Wasaaruhu iyo marka ugu yaraato tiro la mid ah oo ay soo magcaabenn mid walba oo ka mid ah dawladaha xubnaha ka ah Federaalka .

Qodobka 111 G. Guddiga Qaranka ee Madax Bannaan ee Doorashooyinka:

(1) Waa in la dhisaa Guddiga Qaranka ee Madaxbanaan ee Doorashooyinka; taasoo loo tixraacayo Dastuurka. Guddiga waa inay guddigu ka madax banaanaadaan waaxda fulinta waana inay maamushaan maaliyadooda u gaarka ah. Guddiga waa in ahaataa mid loo dhan yahay, waana inay noqotaa dhexdhexaad waana inayna ka badnaan tiro sagaal xubnood ah.

(2) Masuuliyadaha Guddiga Qaranka ee Madax-bannaan ee Doorashooyinka waxa ka mid ah:

(a) Inay maamulaan doorashooyinka Madaxweynaha

(b) Inay maamulaan dooorashooyinka Federaalka

(c) Inay si joogta ah u diiwaan geliyaancod-bixiyayaasha dib-u-eegisna ku sameeyaan xaashiyaha cod-bixiyayaasha

(d) Inay diiwaan geliyaan murashaxiinta doorashooyinka

(e) in ay xadidaan degaanada cod-bixineed

(f) Sharciyeynta habka xisbiyadda siyaasadda

(g) Xalinta khilaafyadda doorashooyinka

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

52

(h) Fududeynta kor-joogista, ilaalinta iyo qiimeynta doorashooyinka

(i) Sharciyeynta lacagaha ay isticmaalaan murashaxiinta ama xisbi marka ay doorasho jirto

(j) Sameynta hab dhaqanka murashaxiinta iyo xisbiyadda doorashooyinka

(k) Ilaalinta in lagu dhaqmo sharciyadda magacaabista murashaxiinta ee xisbiyadda siyaasadeed

(l) Waci gelinta cod-bixiyayaasha

(3) Baarlamaanka Federaaalka waa inuu sameeyaa Guddiga Qaranka ee Madaxbanaan ee Doorashooyinka iyo sharciyadda loo baahan yahay inay taageeraan iyagoo siinaya ahmiyadda koowaad

Qodobka 111 H. Guddiga Ammaanka Qaranka:

(1) Guddi Amaanka ee Qaranka waa in lagu sameeyaa sharci Federaal ah. Guddiga Amaanku ee Qarabja waa inay ka koobnaataa khubarro ka tirsan amaanka ee qaybaha oo dhan.

(2)
Mas’uuliyadaha Guddiga Amaanka ee Qaranku waa inuu noqdaa:

(a) Inay darsaan oo ay sameeyaan hab isku xiran oo ah hawlwadeen shaqo kaasoo aabaaraya baahidda waqtiga la joogo iyo mustaqbalkaba ay Soomaaliya u qabto dib-u-eegista iyo ku dhaqanka baarlamanka Federaalka;

(b) Inay so bandhigaan tallooyin lagu hubsanayo in nabad geliyadda dadka la siiyo ahmiyadda koowaad iyo in la isku daro habaka shaqo ee Amaanka Qaranka;

(c) In la sameeyo hab-shaqo oo dadweynaha amaanka ku ilaaliyaan iyo ilaalinta amaanka ee la xiriira kharaqja;

(d) In la raadiyo bogsiintga gaboodfalka ay geystaan shaqaalaha amaanku.

(3) Ahmiyadda ugu horeysa waa inay ka koobnaataa:

(a) Burcad Badeedda;

(b) Ka saaridda ciidan ee kooxaha hubeysan iyo bulsho ku- darkooda taasoo ay ka mid tahay in la siiyo tababaro xirfadeed iyo diyaarin waxyaalaha lagu taageerayo iyo la-tallinta dhinaca cilmiga maanka/nafisiga;

(c) Hawlaha Boliiska

(d) In la hubsado in maamul shacbiya lagu xakameeyo ciidammadda hubaysan.

(4) Guddiga waa inuu sameeyaa Guddi-hoosaad Ilaalinta ee Bulshada. Guddi hoosaadku waa in uu ka koobnaadaa khubarrada ammaanka, xubnah aBaarlamaanka Federaalka,

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

53

aqoonyahanno iyo wakiillo ka socda ururrada bulshada kuwaasoo qayb kasta Bulshada Soomaaliyeed.
Mas’uuliyadda Guddi-hoosaadka waa:

(a) Inay soo bandhigaan tallooyin lagu hubsanayo in ahmiyadda koowaad la siiyo amaanka dadka iyo in lagu daro nidaamka shaqada ee ammaanka qaranka;

(b) Sameyn habo-shaqo kaasoo ay dadweynaha siiyo ilaalin guudl

(c) Ilaalinta amaanka la xiriira kharajka;

(d) In la helo daaweynta gaboodfalka ay sameeyaa shaqaalaha amaanku

Qodobka 111 I. Guddigga Runta iyo Dib-u-heshiisiinta:

(1) Waa in la sameeyaa Guddiga Runta iyo dib-u-heshiisiinta si loo helo qaran bogsoon, heshiisya oo mideysan si loo sugo in arrimaha la xiiriira in aan denbi laysu qabsan, aargoosiga iyo kuwa kale ee colaaddaabuura in xal loo helo iyadoo la raacayo hab Dawladeed oo sharciyeysan.

(2) Guddigu waa inuu madax banaaanaadaa, dhexdhexaad noqdaa waa inay ku jiraan wakiiladda ay ka mid yihiin odayo dhaqameedku, iyo hogaamiyayaasha, xubnaha Baarlamaanka, xubnaha ururadda bulshada ee la ixtiraamo, garsoorayaasha iyo shaqaalaha amaanka.

(3)
Mas’uuliyadaha Guddiga waxa ka mid ah:

(a) Inay ka markhaati kacaan, qoraal iyo in dacwooyinka qaarkood ay cafis u fidiyaan dembiilayaashas, kuwaasoo la xiriira meel ka dhaca xuquuqda aadmiga iyo toosin iyo hagaajinta dembigalayaasha

(b) Hirgelinta is-cafiska, dib u heshiisiinta iyo mideynta qaranka.

Qodobka 111 J. Gardoonka/Ilaaliyaha Dadweynaha:

(1) Waxaa la dhisayaa xafiiska Gardoonka Dadweynaha.

(2) Gardoonka Dadweynuhu wuxuu u dhaqmaa sida uu qabo Dastuurkan iyo sharciga oo keliya.

(a) Waa in xubin ka tirsan Golaha Wasiirrada, Sharci-dejinta ama qof kale aanu Adeegaha Gardoonka Dadweynaha ku faragelin hawsha xafiiskaa;

(b) Waax kasta oo ka tirsan Dawladdu waa in ay Gardoonka Dadweynaha ku siisaa gacan-qabashada uu ugu baahan yahay ilaalinta madax-bannaanida, sharafta iyo wax-ku-oolnimada Gardoonka Dadweynaha.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

54

(3) Isaga oo ku dhaqmaya talada Golaha Adeegga Garsoorka, Madaxweynuhu waa in uu magacaabaa Adeegaha Gardoonka Dadweynaha.

(a) Guddiga Adeegga Dadweynaha waxaa uu ku talo-bixin karaa in Adeegaha Gardoonka Dadweynaha loo magacaabo oo keliya qof u qalma in loo magacaabo garsoore Maxkamadda Dastuur.

(b) Adeegaha Gardoonka Dadweynaha waxaa uu shaqeynayaa muddo xilli toddoba sano ah.

(4)
Faqradda (5) dhexdeeda, erayga “Sarkaal” waxaa macnihiisu u dhacayaan sarkaal la soo doortey ama la magacaabey ama qof u shaqeeya hay’ad Federaal, Dawlad-goboleed iyo Dawlad Hoose, sarkaal ka tirsan ganacsi ay leedahay ama maamusho ama gacanta ugu jira Dawladda, oo ay Dawladdu wax weyn ku leedahay, ama sarkaal ka tirsan ciidamada difaaca ama booliska, laakiin sooma hoos gelayo Garsoore Maxkamadda Dastuuriga ah, Maxkamadda Sare ama Maxkamad Sare, ama sarkiilkii kaleba intiiba ay cabashadu la xiriirto hawl garsoor.

(5) Adeegaha Gardoorka Dadweynaha waa in uu:

(a) Baaraa cabashooyinka ku saabsan eedeyn ama xadgudub muuqda oo loo geysto xuquuqda iyo xorriyaadka aasaasiga ah, ku-xadgudub awoodeed, hab-dhaqan caddaalad-darro, naxariis-darro, u-
turid la’aan ama edeb-darro/ixtiraam la’aan ah oo qof deggan Soomaaliya uu kula kaco sarkaal Dawladda uga shaqeeya heerarkeeda kala duwan, hab-dhaqan uu ka muuqdo caddaalad darro, ama musuq-maasuq ama hab-dhaqanka sarkaalkaasi sameeyo oo bulsho dimuqraaddi ah ay si habboon ugu aragto in uu yahay mid sharci-darro, dulmi ama xaq-darro ah;

(b) Baaro cabashooyinka la xiriira hawlaha Guddiga Shaqaalaha Rayidka ah ee
Dawladda, hay’adaha maamulka ee Dawladda, iyo ciidamada difaaca iyo booliska intiiba ay cabashadaasi la xiriirto in lagu guuldarreystey in si miisaaman loo qaabeeyo adeegyadaas ama in dhammaan dadku ay si simman shaqaale loogu qoro adeegyadaas ama si xaq ah loo maamulo adeegyadaas;

(c) Uu qaado tallaabo habboon oo uu ku baaqo daaweynta, sixidda ama beddelidda arrimaha lagu sheegey Faqradihii soo hormarey iyada oo loo marayo habab caddaalad ah sax oo ku habboon, oo ay ku jiraan laakiin aan ku koobneyn:

1. La tashiga iyo wax isu-oggolaasho dhex mara dhinacyada ay khuseyso;

2. Ka warbixinta cabashada iyo waxyaabaha uu adeegaha gardoonka dadweynaha ka ogaadey arrinta, una gudbiyo madaxda qofka dembiga geystey;

3. In uu arrinta u gudbiyo dacwad-oogaha guud;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

55

4. In uu arrinta hor-keeno maxkamad xarraantinimeysa hab-dhaqan aan habbooneyn ee sarkaal;

5. Ama in arrin looga shakisan yahay musuqmaasuq uu u soo gudbiyo dacwad-oogaha guud.

(6) Dacwad-oogaha Guud waa in uu sanad kasta warbixin u soo gudbiyaa Golaha Shacabka, Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ah, iyo guud ahaan dadweynaha.

Qodobka 112aad. Magacaabidda Guddiyada Heer Federaal

Haddii uusan Dastuurku si kale u dhigin, Wasiirka ay khuseyso ayaa u soo jeedinaya Golaha Wasiirrada magacyada Guddiga. Haddii Golaha Wasiiradu ay ansixiyaan, magacyada waxaa loo gudbinayaa Baarlamaanka Federaalka (labada aqal) Haddii Baarlamaanka Federaalka uu ansixiyo magacyadaas, waxaa loo gudbinayaa Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka, si uu magacaabistooda xeer uga soo saaro.

Qodobka 113aad. Shuruucda Guddiyada Madaxa Bannaan

Shuruucda la xiriirta Guddiyada Madaxbanaan waxaa lagu soo saari doonaa Xeer gaar ah oo ay soo saaraan Golaha Shacabka ee Dawladda Federaalka Soomaaliya.

Qodobka 114aad. Xafiisyadda Madaxa Bannaan

(1)
Waxaa jiri doona Hey’ado madaxbanaan oo ay yeelanayaan Dawladda Federaalka iyo Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka, sida Garyaqaanka Guud, Hanti-dhowrka Guud, iyo Bangiga Dhexe oo noqonaya Heer Federaal ah.

CUTUBKA KOW IYO TOBNAAD CUTUBKA KOW IYO TOBNAAD CUTUBKA KOW IYO TOBNAAD CUTUBKA KOW IYO TOBNAAD CUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAAD CUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAAD CUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAADCUTUBKA KOW IYO TOBNAAD : : SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE SHAQAALAHA RAYIDKA EE DAWLADDA DAWLADDA DAWLADDA DAWLADDA DAWLADDA

Qodobka 115aad. Qiyamka Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah

Shaqada rayidka ee heerarka kala duwan ee xukuumadda waa amaano ummadda loogu adeego waana in ay ku saleeysnaataa qiyamka Dastuurka, naxariis, daahfurnaan, u-adeegga bulshada iyo

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

56

dhawrista ku kala dambeynta darajooyinka maamul, dhegonugayl, sirxajin, asluub-wanaag shaqo, howlkarnimo, waxa-ku-
ool ah, mihnadyahannimo, dhawrista Mabaadi’da caadaaladda, sinnaan iyo habka xilgudashada ugu habboon.

Qodobka 116aad. Ilaalinta Xuquuqda Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah

(1) Shaqaalaha rayidka ah lagulama kici karo:

(a) Bahdilid (victimized) waajibaadkooda shaqo ay gudanayaan awgood.

(b) Laguma sameyn karo xilkaqaadid, lagama wareejin karo xafiiska, darajadooda hoos looma dhihi karo, inay jirto sabab maangal ah oo sharci ku dhisan.

Qodobka 117aad. Magacaabista Saraakiisha Darajooyinka Sare

Hawlwadeennada iyo Saraakiisaha darajooyinka sare ee Dawladda uu sharcigu tilmaamo waxaa magacaabaya Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya, ka dib markuu arko soo jeedinta Golaha Wasiirrada.

Qodobka 118aad. Hawlwadeennada iyo Shaqaalaha Dawladda

(a) Hawlwadeennada iyo Shaqaalaha Dawladdu waxay xilkooda u gudanayaan si waafaqsan sharciga iyo danta guud oo keliya.

(2) Hawlwadeennada iyo shaqaalaha Dawladdu kama mid noqon karaan hoggaamiyayaalka xisbiyada siyaasadda.

(3) Waa in Sharci lagu xaddidaa qaybaha shaqaalaha Dawladda ee ka reebban in ay xubno ka noqdaan axsaab siyaasadeed iyo hawlaha aan la socon karin xilalka ay hayaan.

(4) Xaaladda qaanuun ee shaqaalaha Dawladda waxaa nidaaminaya sharciga.

(5) Shaqada joogtada ah ee Dawladda, waxaa looga mid noqon karaa tartan furan oo keliya, marka laga reebo xaaladaha sharcigu tilmaamay.

Qodobka 119aad. Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah

(1) Xukuumadda Federaalka iyo Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka waxay shaqaalasanayaan hawl-wadeennadooda.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

57

(2) Waxaa jiraya Shaqaalaha Dawladda ee Rayidka ah ee Heer Federaal iyo Heer Dawladaha Xubinta ka ah DawladdaFederaalka, waxaana lasoo saarayaa xeer nidaaminaya oo waafaqsan shuruucda caalamiga ah ee shaqaalaha oo ay soo saarayaan Golaha Shacabka ee Federaalka iyo golaha sharci dejinta ee Dawladaha xubnaha ka ah Federaalka.

(3) Dawladda Federaalka iyo Dawladaha xubnaha ka ah waxay iska kaashanayaan ka-wada-
faa’ideysiga hawl-wadeennada heerarka kala duwan, si loo xaqiijiyo khibradda iyo waayo’aragnimadu in ay noqdaan mid laga heli karo heer kasta oo looga baahan yahay, iyada oo taasna lagu horumarinaayo midnimada qaranka.

(4) Shaqaalaha rayidka ee Dawladda Federaalka iyo Dawladaha xubnaha ka ah Dawladda Federaalka waa inay kamuuqataa dheelitirnaan dadka wada deggan.

CUTUBKA LABA IYO TOBNAAD CUTUBKA LABA IYO TOBNAAD CUTUBKA LABA IYO TOBNAAD CUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAAD CUTUBKA LABA IYO TOBNAAD CUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAADCUTUBKA LABA IYO TOBNAAD : DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADAHA XUBINTA KA AH DAWLADDA FEDERAALKADAWLADDA FEDERAALKADAWLADDA FEDERAALKA DAWLADDA FEDERAALKADAWLADDA FEDERAALKA DAWLADDA FEDERAALKA DAWLADDA FEDERAALKA

Qodobka 120.
Hay’adaha Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka

Dhismaha laamaha sharcdejinta iyo fulinta ee maamulada Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalka waa arrimo lagu nidaaminayo Dastuurrada maamul-goboleedyada.

Qodobka 121aad.
Mabaadi’da Dastuurrada

Mabda’iyan waa in la iswaafajiyaa Dastuurka Dawladda Federaalka Soomaaliya iyo Dastuurada
Dawladaha Xubinta ka ah Dawladda Federaalka.

CUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD CUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD CUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD CUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD CUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD CUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD CUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAADCUTUBKA SADDEX IYO TABNAAD: MAALIYADDA GUUDMAALIYADDA GUUDMAALIYADDA GUUD MAALIYADDA GUUDMAALIYADDA GUUDMAALIYADDA GUUD MAALIYADDA GUUDMAALIYADDA GUUD

Qodobka 122aad.
Mabaadi’da Maaliyadda Guud

Mabaadi’da Guud ee Maaliyadda waxaa ka wada xaajoon doona Dawladda Federaalka iyo
Dawladaha xubinta ah Dawladda Federaalka si waafaqsan qaab Dastuuri ah.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

58

Qodobka 123aad. Bangiga Dhexe ee Federaalka

(1) Sharci baarlammaanka Federaalku ansixiyay ayaa lagu dhisiyaa Bangiga dhexe ee Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

(2) Bangiga dhexe ee Federaalka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa masuul ka ah dejinta iyo hirgelinta siyaasadda maaliyadda iyo lacagta, bangiyada oo dhammina waxay u hoggaansamaaan xer-nidaamiyayaasha uu dhejiyo Bangiga Dhexe ee Federaalka.

(3) Xilaalka ugu mudan hawlaha Bangiga Dhexe ee Federaalka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa weeye:

(a) Soo saaridda lacagta

(b) Hubinta negaanshaha ascaarta

(c) Negaanshaha heerka sarrifka; iyo

(d) Nidaam bangi oo maangal ah.

(4) Siyaasadda maaliyaddu waa inay ku tiirsanaato dhaq-
dhaqaaqa suuqa ee aan go’aanno maamul saldhig looga dhigin amah-bixinta.

(5) Bangiga Dhexe ee Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya wuxuu leeyahay awood madaxbannaan oo dhammaystiran oo uu ku guto siyaasadda lacagta.

(6) Bangiga Dhexe ee Federaalka waa Bangiga Keydka Qaranka.

Qodobka 124aad. Sharci-dejinta Federaalka ee Arrimaha Maaliyadda

Sharci Baarlammaanka Federaalku ansixiyo ayaa qeexaya heykal maamul-maaliyadeed oo astaamihiisu ay ka mid yihiin:

(a) Habka loo soo bandhigo miisaaniyadda Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalkada iyo Jadwalka habraaca miisaaniyad-samaynta Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalkayada iyo degmooyinka kaasoo ay tahay inuu ahaado mid daahfuran, la xissabtan leh, wax-ku-oolna ah.

(b) In Dawladda Federaalku uu damaanad-qaad siiso deymaha ay weydiistaan Dawlada Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalkayada;

(c) Habraaca Dawladdu u marayso Qandaraasyada Guud;

(d)
Baarista xisaabaadka hay’adaha aan xukuumiga ahayn ee Dawladda dhaqaale ka hela;

(e) Tallabooyinka guud ee lagama maarmaanka u ah dhaqangelinta cutubkan.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

59

Qodobka 125aad. Kaydka Qaranka

(1) Sh
arci uu ansixyo Baarlamaanka Federaalku waa in lagu dhiso hay’ad Qaran oo u adeegta kayd qaran ahaan. Isla sharcigaasuna dejiyo hannaan sugan oo lagu hubin karo xalaalnimada dakhli xeraynta iyo kharash bixinta heer kasta ee hay’adaha Jamhuuriyadda Federaalka. Isla sharcigaasu waa inuu ku salaysnaado nidaam xisaabtan adduun ahaan la tijaabiyay lana aqoonsanyahay oo leh halbeegyo la xariira kaydinta iyo khrajbixinta maaliyadda oo si iskumid uga dhaqangala meel walba oo Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ka mid ah.

(2)
Hay’adda Kaydka Qaranku waa inuu hubiso u hoggaansanaanta mabda’a ku xusan farqadda (1), waa inay ka joojiso xawilladaha lacageed qayb kasta oo Dawladda ka mid ah oo xadgubyo culus geysata ama si isdabajoog ah u garab marta sharciga Kaydka Qaranka.

CUTUBKA CUTUBKA CUTUBKA AFFAR IYO TABNAADAFFAR IYO TABNAAD AFFAR IYO TABNAADAFFAR IYO TABNAAD AFFAR IYO TABNAADAFFAR IYO TABNAAD AFFAR IYO TABNAAD AFFAR IYO TABNAADAFFAR IYO TABNAADAFFAR IYO TABNAAD : NABADDA IYO AMNIGANABADDA IYO AMNIGA NABADDA IYO AMNIGA NABADDA IYO AMNIGANABADDA IYO AMNIGANABADDA IYO AMNIGA NABADDA IYO AMNIGANABADDA IYO AMNIGA NABADDA IYO AMNIGANABADDA IYO AMNIGA NABADDA IYO AMNIGANABADDA IYO AMNIGA

Qodobka126aad. Suggidda Amniga Jamhuuriyadda Federaalka

(1) Xukuumadda Federaalku waxay damaanad-qaadaysaa nabadda, gobannimada iyo ammaanka qaranka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo bedbaadinta shacbigeeda, iyadoo la adeegsanaayo adeegyada ciidammada amniga oo ay ku jiraan:

(a) Ciidanka xoogga dalka;

(b) Nabadsugidda;

(c) Ciidanka booliska;

(d) Ciidamada Asluubta.

(2) Adeegsiga ciidamada amniga waxaa lagu suggaya sharciga loo dejiyey.

(3) Ciidammada qalabka sida ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxaa xil ka saaran yahay ilaalinta gobannimada iyo madaxbannaanida Dalka iyo difaaca midnimada dhuleed.

(4) Booliska Federaalka xilkiisu waa ilaalinta nolosha iyo hantida, ammaanka iyo nabadgelyada muwaaddiniinta iyo dadka kale ee deggan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

(5) Ciidanka booliska ee lagu abuuray sharciyada Dawladaha xubinta ka ah Dawladda Federaalkayada xilkiisu waa ilaalinta nolosha iyo hantida muwaaddiniinta iyo dhawrista xasilloonida iyo ammaanka degaannadooda iyagoo kaligood ah ama kaashanaya ciidammada booliska federaalka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

60

(6)
Hay’adaha amniga qaranka oo ah kuwa hubka sita waxaa kormeeraya oo koontaroolaya hay’adaha rayid ah.

Qodobka 127aad.
Mabaadi’ida Ciidamada Amniga

(1)
Waa in ay Ciidammada Amniga dhawraan mabaadi’da soo socota:

(a) Mihnadda ciidannimo, anshax-wanaag iyo waddaniyad;

(b)
Dhawrista Talinta Sharciga, hay’adaha dimoqoraaddiga ah iyo xuquuqda asaasiga;

(c) U-heellanaanta ilaalinta Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya;

(d) Furfurnaan iyo oggolaansho laxisaabtan;

(e) Dhexdhexaadnimo xag siyaasadeed; iyo

(f) Xubnaha ciidanka waa in lagu tababara dhaqan gelinta Dasturkan, sharciyada dalka iyo heshiisyada caalamiga ee Jamhuriyadda Federaalka Soomaaliya ay qayb ka tahay.

(2) Muwaadin kasta oo Soomaali waxa uu xaq u leeyahay in uu ka qayb-qaato jagooyinka iyo jaranjarooyinka darajo ee Ciidammada iyada oo aan la takooreyn , iyadoo la ilaalinaaya xuquuqda haweenka ee arrintan la xiriirta.

Qodobka 128aad. Ku-tagrifalidda Awoodeed

Gaboodfallada xuquuqda Aadanaha ee la tuhunsan yahay in ay xubno ka tirsan Ciidammada Amniga inay dad rayid ah ka galeen waa in dacwadooda lagu qaadaa Maxkamadaha rayidka ah.

Qodobka 129aad.
Hay’adda Gardoonka

(Ombudsman)

(1)
Dastuurkan wuxuu dhisayaa xafiiska Gardoonka (Ombudsman) waa Hay’adda ay dadweynuhu u geysan karaan cabashooyinkooda ku saabsan xadgudubyada xubno ka tirsan ciidamada and maamulka Dawladda.

(2)
Hay’adda Gardoonku waxay baaritaan iskeed u bilaabi kartaa haddii ay jiraan tuhummo la xariira xadgudubyo ay ciidammadu u geysteen qof and koox ka mid ah bulshada, haddii ay qanacdo inu jiro faldembiyeedna waxa ka oogi karta dacwad maxkamadda ku habboon.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

61

(3)
Sharci gaar ah ayaa xaddidi doona awoodaha iyo waajibaadka Hey’adda Gardoonka

Qodobka 130aad.
Sharciga Hay’adaha Amaanka

Labada aqal ee Baarlamaanka ayaa soo saaraya xeer maamulaya qaab dhismeedka, shaqada iyo
heerarkooda (Stands) hay’daha amaanka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Qodoboda 131

Xaalad Degdegga ah

(1) Xaalad degdeg ah waxaa la soo rogi karaa keliya haddii ay lagama-maarmaan u tahay wax
ka qabashada xaalad ba’an oo ka dhalatey dagaal, weerar, fallaaganimo, kala-dambeyn la’aan, masiibo dabiici ah ama arrin kale oo degdeg ah oo ba’an.

(2) Xaalad degdeg ah waxaa looga dhawaaqi karaa guud ahaan ama qayb ahaan dalka, laakiin waa in aanu ka badnaan inta loogu baahan yahay in wax looga qabto xaaladda.

(3) Madaxweynaha isaga oo tallaabadiisa ku saleynaya codsi uu u soo jeediyey Golaha Wasiirrada waxaa uu ku dhawaaqi kara xaalad degdeg ah oo lagamamaarmaan ah, taas oo markaa ka dib ay kaga doodi karaan, oo ayna ku ansaxin karaan, labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka muddo 21 maalmood gudahood ah ka dib marka lagu dhawaaqo xaaladda. Doodaha Baarlamaanka Federaalka waxaa ay ahaanayaan kuwo aan qarsoodi ku dhicin oo dadweynaha u furan haddii aaney taasi diideynin xaaladda jirta.

(4) Baarlamaanka waa uu oggolaan karaa ama waxaa uu u kordhin karaa waqtiga isaga oo gaarsiinaya muddo aan ka badneyn saddex bilood. Haddii Baarlamaanka Federaalka uusan oggolaan ama uusan waqti ku darin xaalad degdeg ah, markaa xaaladda degdegga ah ma jireyso.

(5) Ku-dhawaaqista xaaladda degdegga ah waxaa ay laanta fulinta siin kartaa awoodo gaar ah oo loogu baahan yahay wax ka qabashada xaaladda oo keliya.

(6) Awoodaha lagu bixiyo xaaladda degdegga ah gudaheeda kuma jirayaan awoodo loogu xadgudbayo xuquuqaha ku jira dastuurkan, haddii xadgudubkaasi aanu gebi ahaanba lagamamaarmaan u ahayn ujeeddooyinka wax ka qabashada xaaladda degdegga ah.

(7) Saxnaanta ku-dhawaaqista xaaladda degdegga ah, iyo habraacyada loo maro ku dhawaaqista, waxaa lala tiigsan karaa maxkamad.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

62

CUTUBKA 15 CUTUBKA 15 CUTUBKA 15 CUTUBKA 15 : QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA QODOBBADA KAMA DAMBYSTA AH IYO KUWA KUMEEL GAARKA AH KUMEEL GAARKA AH KUMEEL GAARKA AH KUMEEL GAARKA AH KUMEEL GAARKA AH KUMEEL GAARKA AH

Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa Madaxa KoowaadKoowaadKoowaadKoowaadKoowaad : Waxka Waxka Waxka Waxka BeddelBeddelBeddelBeddelBeddelBeddelka Dastuurka ka Dastuurka ka Dastuurka ka Dastuurka ka Dastuurka ka Dastuurka

Qodobka 132aad. Qodobada ku dabaqma wax ka beddelka Dastuurka ee lasoo jeediyay dhammaadka xilliga koowaad ee Baarlamanka Federaalka

(1) Marka laga soo tago faqradda (2), ka hor ama ka damba inta aanu dhammaan muddo xileedka koowaad ee Baarlamanka Federaalka, Midkoodna Labada aqal ee Baarlamaanka ma soo jeedin karo wax-ka-beddel
ka Mabaadi’da aasaasiga ah ee ku xusan cutubka 1aad ee dastuurkan,

(2) Iyadoo shardi ahaan la eegayo Qodobka 1aad, isla markaana laga reebayo wixii isbeddel ah ee lagu sameynayo xuduudaha maamul goboleedyada marka la eego qodobka 49aad, Aqal ka mid ah Baarlamaanka Federaalku waxaa uu soo jeedin karaa wax-ka-beddelka Dastuurka habka ee ku sugan qodob hoosaadyada iyadoo la raacayo nidaamka ay dhigayaan faracyada qodobbadaQodobbada(3) ilaa (9).

(3) Dawladda Federaalka ama tan gobolada, xubin ka mid ah Baarlamaanka Federaalka ama codsi ay saxiixeen ugu yaraan 40,000 oo muwaadiniin ah ayaa lagu bilaabi karaa habraaca wax-ka-beddelka .

(4) Cidda u doodeysa wax-ka-beddelka Dastuurka hab waafaqsan faqradka (2) waxay soo jeedin
karaan nooca wax-ka-beddelka ay rabaan iyaga oo hor keenaya mid ka mid ah labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka.

(5) Haddii badiba xu
bnaha aqalka wax-ka-beddelka la soo jeediyay ee Dastuurka la horkeenaya ay aqbalaan wax-ka-beddelkaas marka koowaad ama marka xigta ee ay akhriyaan, guddoomiyaha Golaha Shacabka iyo guddoomiyaha Aqalka Sare ee Baarlamanka Federaalka ee Soomaaliya waxa uu mid kasta magacaabayaa 10 xubnood oo aqalkiisa ka tirsan oo ka mid noqdaguddi wadajir ah oo ka kooban labada aqal.

(6) Guddiga wadajirka ah ee lagu magacaabay hab waafaqsan faqradda 5 waxay --

(a) Dib-u-eegis ku samayn doonaan soo jeedinta ku saabsan wax-ka-beddelka;

(b) Dadka ku wargalin doonaan soo jeedinta ;

(c) Hubin doonaan in ay jirto fursad dad weyne oo ku filan in lagaga doodo;

(d) La tashan doonaan xubnaha dadwaynaha;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

63

(e) Hubin doonaan in xubnaha dadwaynuhu helaan fursad ku filan oo ay ugu soo bandhigi karaan faalooyinkooda iyo soo jeedinahooda guddiga wadajirka ah; iyo

(f) Kala shaqeyn doonaan
sharci-dejinta maamul goboleedyada xubnaha ka ah federaalka iyo in lagu daro wixii maamul goboleedyadu soo gudbiyeen oo la is-waafajiyay soo jeedinta wax-ka-beddelka , goorta arrini taabanayso danaha gobolka.

(7) Laba bilood gudahood markii la magacaabay, guddiga wadajirka ahi waxay warbixin u gudbin doonaan midkasta oo ka mid ah labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka ah.

(8) Baarlamaanka Federaalku waxaa uu aqbalayaa wax-ka-beddelka la so
o jeediyay kaliya intii lagu ansixiyay cod kama danbaysa ka dib codkaasoo ay u qaadeen ugu yaraan sadex meelood laba meelood xubnaha jira aqalka shacabka, iyo cod kama dambays ah oo ay u qaadeen ugu yaraan sadex meelood laba meelood xubnaha jira ee Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka.

(9) Aqalka Baarlamaanka, waxa uu cod kama dambays ah u qaadi karaa sadex bilood iyo kabadan marka ay ka soo wareegto warbixinta Guddiga wadajirka ah sida uu dhigayo faqradda (7).

(10) Haddii baarlamaanku ansixiyo hal iyo ka badan oo waxka beddelada la soo jeediyay ah hab waafaqsan qodobka
n iyo qodobka 136 ee khuseeya dibu eegista Dastuurka kama dambaynta ah, waxa loo qaadi doonaa afti dastuurka wax ka beddelka lagu sameeyey.

Qodobka 133aad- Qodobada ku dabaqma wax ka badelka Dastuurka ku meel gaarka ah (Jadwalka koowaad (C), ama sharci lagu xusay jadwalka koowaad (D) ee Dastuurkan ka hor inta aanay dhammaan xilliga koowaad ee Baarlamaanka Federaalka: Guddida la socodka/kormeerka

(1) Qodobkan iyo Qodobka 134
––

'Guddiga
la-socodka’ waxaa loola jeedaa Guddiga ku meel gaarka ah ee dib-u-eegista iyo lasocodka hirgalinta Dastuurka.

'Guddiga dib
-u-eegista iyo Hirgalinta' waxaa loola jeedaa Guddiga Madaxa Bannaan ee dib-u-eegista iyo Hirgalinta Dastuurka ku meel gaarka ah

(2) Dastuurkani waxaa uu abuurayaa Guddi Lasocod kaasi oo ah Guddi ka tirsan Baarlamaanka Federaalka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

64

(a) Aqal kasta oo Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya ka tirsan waxaa uu u dooranayaa shan ka mid ah xubnihiisu in ay ka qayb noqdaan xubnaha Guddiga La
-socodka. Intaa waxaa dheer, maamul kasta oo jira qaybna ka ah Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya kaasoo u qalma in uu noqdo maamuul ka mid ah Federaal marka la fiiriyo Dastuurka Soomaaliya waxa uu soo magacaabi doonaa hal ergay oo ka socda maamulka kaasoo xubin ka noqonaya Gudida la-socodka.

(b) Guddiga L
-socodku waxay la socon doonaan, tilmaami doonnaan ansixinna doonaan hawlaha Guddiga dib-u-eegista iyo Hirgalinta, iyo, guud ahaan hirgalinta Dastuurka.

(3) Xubnaha Guddiga la
-socodku waxay dooran doonaan guddoomiyahooda iyaga oo ka dooranaya xubnaha Guddiga la-socodka.

(4) Muddo aan ka badnayn bil markii Guddiga la
-socodku ay doorteen Guddoomiyahooda, Guddiga La-socodku waxay ku samaysan doonaan cod aqlabiyad ah xeerarka ay ku shaqaynayaan.

(5) Guddiga La
-socodka/Kormeerka waxaa uu muddo ka dibba, uu Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgelinta u xilsaarayaa qoris shuruuc qabyo ah oo ku saleysan baahiyaha Jadwallada Koowaad (A) iyo Koowaad (B) iyo wixii kale ee baahiyo ah ee loo arko lagama maarmaan iyada oo la raacayo natiijada ka soo baxda ansaxinta ku-meelgaarka ah e Golaha Ansixinta Dastuurka ah ee Qaran sida uu dhigayo Borotokoolka Dhisaya Golaha Ansixinta Dastuurka Qaran .

(6) Marka uu u xilsaarayo qoris hindise sharci qabyo ah ee lagu xusey faqradda (5), Guddiga Sixidda/Kormeerka waxaa uu mashruuca mudnaan u kala siinayaa sida soo socota: Waxaa uu --

(a) Lafagurayaa mashruuca isaga oo ka eegaya dhibaatada bulsho ee wax-ka-beddelka Dastuurka ee la soo jeediyey ama Mashruuca-sharci uu wax ka qabanayo;

(b) Siinayaa mudnaan sare hindise sharci qabyo ah oo higsanaya in uu beddelo hab-dhaqan/dabeecad.

i. Ammaanka qaranka, bedqabka dadweynaha, ilaalinta xuquuqaha Aadanaha ee aasaasiga ah, ama Deegaanka

(ii)
Sinnaan la’aan dhinaca tayada nolosha ah ee qaybaha kala duwan ee dadka Soomaalida ah haysata, oo ay ka mid tahay sinnaan la’aanta dakhli, u sinnaan la’aanta daryeelka caafimaadka, iyo u sinnaan la’aanta waxbarashada;

(iii) Horumarka dhaqaale, oo ay ka mid tahay helidda shaqooyin, hubinta in qayb ca
ddaalad ku dhisan oo ka mid ah faa’iidada ay helaan maalgeliyeyaasha ajnebiga ah dib loogu maalgeliyo Jamhuuriyadda

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

65

Federaalka Soomaaliya, iyo hubinta in Muwaadiniinta Soomaaliyeed ay helaan aqoonta ku saabsan, ayna helaan shaqooyin la xiriira adeegsiga tiknolojiyada cusub, iyo

(iv) In maaliyadda ummadda laga ilaaliyo musuq-maasuq iyo si xun u adeegsi.

(c) Siinayaa mudnaan tan ka yar mashaariicda ku saabsan dhibaato bulsho oo la
xiriirta mas’uuliyad Wasaarad jirta marka laga reebo kuwa la xiriira dhibaatooyinka bulsho ee mudnaanta sare leh;

(d) Ilaa intii suuragal ah iyada oo sal looga dhigayo xisaabinta sax ah iyada oo la isu
eegayo kharashka ku baxaya iyo faa’iidada bulshada ay ka heleyso, u qoondeeynaya mudnaan isu dhiganta mashaariicda sharci-qorista u eg in mudnaantoodu ay isku mid tahay,

(e) Ku martiqaadaya Xubnaha labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuuriyadda Soomaaliya in ay ka munaaqashoodaan kala mudnaan-siinta wax-ka-beddelka Dastuurka iyo mashaariic-shuruuc la soo jeediyey;

(f) Sanad kasta ay Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya u gudbinayaa
n si uu u ansaxiyo, wax uga beddelo ama u diido, Barnaamij Qorista Shuruuc markaa jira ee mudnaanta leh ee ku saabsan wax-ka-beddel Dastuuri oo la soo jeediyey iyo mashaariic-sharci la soo jeediyey, si waafaqsan sida Guddiga Kormeerka/Sixidda uu mashaariicda u qoondeeyo in uu qoro Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgelinta, iyo in muddo ka dib uu wax ku daro ama wax ka dhimo barnaamijkaa hadba sida xaaladda markaa jirta ay keeneyso.

(7) Inta Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgelinta, si waafaqsan faqradda (6), uu dhammeystirayo sharci qabyo ah la weydiistey in uu qoro, sida ku xusan Qodobka 134, waxaa uu Guddiga Kormeerka/Sixidda u soo gudbinayaa si uu dib ugu eego wax-ka-beddelka qabyada ah ee Dastuurka ah ama mashruuca-sharci, oo ay la socoto Warbixinta lagu xusey Qodobka 134(7)(b).

(8) Gudida lasocodku waxa ay
–

(a) Dib-u-eegis gudaha ah ku sameynayaan Sharci qabyo ah oo la xiriira wax ka bedalka Dastuurka iyo warbixinta la socota hab waafaqsan faqradda 7;

(b) In dadweynaha ku wargaliso soo jeedinta iyo warbixinta ;

(c) In ay hubiso in fursad ku filan oo dadweynuhu kaga doodi karaan jirto ;

(d) In ay la tashato xubnaha dadwaynaha iyo xubnaha kale ee Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya ;

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

66

(e) Hawl gali golayaasha sharci dejinta ee Dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah federaalka kuna daraan waxyaalaha ay soo gudbiyeen oo lays waafajiyey wax ka b
adelka la soo jeediyey, haddiii arrintu taabanayso danaha gobolka.

(9) Haddii wada tashi ka dib sida ku xusan faqradda (8) guddiga lasocodku go
’- aamiso in ay ku darto soo jeedinno kala duwan wax ka beddelka Dastuurka ama sharci qabyo ah ee la soo jeeiyay, ay ku celiyaan wax ka bedelka dastuurka la soo jeediyey ama sharci qabyo ah oo gudida dibu eegista iyo hirgalinta for redrafting, with instructions.

(10) Haddii mark
aa ka dib marka la sameeyo latashiga ku xusan faqradda (8) guddida la socodku go’aamiso in ay gudbiso wax ka bedelka Dastuurka ee la soo jeediyay ama sharci qabyo ah si loo ansixiyo, waxa ay u gudbin doontaa wax ka bedelka Dastuurka ee la soo jeediyay guddoomiyaha aqalka shacabka, iyada oo warbixintuna la socota, si hore loogu sii socdo hab wafaqsan Dastuurkan.

(11)
Guddida la -socodku wax ay ku wargalin doontaa saddexdii biloodba mar labada aqal horumarka laga sameeyey dhamaystirka mashruuca lagu xusay jadwalka kow (C) iyo kow (D) iyo sida uu dhigayo marka la fiiriyo wixii ka soo baxay golaha Dastuurka ee qaranka sida ku dhigan xeerka lagu abuurayo golaha Dastuurka ee qaranka

(12) Guddiga la socodka/kormeerka waxaa muddadiisu dhammaaneysaa marka lagu ansixiyo kala dirkiisa aqlabiyad fudud (50% lagu daray 1) tirada mid kasta oo ka mid ah labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya,

Qodobka 134aad . Qaybaha ku dabaqma wax ka beddelka Dastuurka ee lasoo jeediyay ka hor inta aanay dhammaan muddada koowaad ee wakhtigaBaarlamaanka Federaalka ee Soomaaliya: Guddiga dib-u-eegista iyo Hirgalinta

(1) Dastuurkani waxaa uu abuurayaa Guddiga ee dib-u-eegista iyo Hirgalinta iyaga oo ah guddi hoos tagaya guddida la socodka hab waafaqsan qodobka 133.

(2) bil
awga muddada xileed ee koowaad ee Aqalka Baarlamaanka Federaalka Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya, Wasiirka u xilsaaran ayaa u soo magacaabi doona Ra’iisul Wasaaraha shan xubnood oo ka mid noqon doona Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgalinta Dastuurka kuwaasoo wasiirka u xilsaaran uu kasoo xulayo liis ay soo diyaariyeen Golaha Wasiirrada. Waxaa intaa dheer, Dawlad goboleedyada jira ee Xubnaha ka ah Federaalku waa in ay u soo magacaabaan mid waliba hal ergay oo kale oo dheeraad ah guddida dibu eegista iyo hirgalinta , taasoo ku salaysan isla shuruudda doorashada.

(3) Wasiirka u xilsaaran waxaa uu dooran doonaa magacaabista qof aan xubin baarlamaan ahayn, kaasoo buuxiya shuruudaha soo socda oo lagu magacaabayo Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgalinta:

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

67

(a) Leh anshax iyo sumcad wanaagsan;

(b) Shahaado ka sita jaamacad la aqoonsan yahay ;

(c) Ku muujiyey karti heerar sare dhinaca maamulka dadweynaha ama xagga sharciga ee Soomaliya dhexdeeda, ama

(d) In uu u leeyahay aqoon iyo khibrad ugu yaraan toban sanno arrimo la xiriira mid ka mid ah kuwa soo socda:

1. Sharciga,

2. Maamulka dadweynaha ,

3. Dhaqaalaha ,

4. Jinsiga

5. Xuquuqda Aadanaha , iyo

(e) In uu shaqo wanaagsan ka soo qabtay shaqadiisa ama majaalka uu ku takhasusay qofka la magacaabay.

(f) In uu leeyahay waaya
-aragnimo badan oo la xiiriita sharci qorista.

(4) Ra'iisul Wasaaruhu waxaa uu soo hordhigi doonaa magacyada dadkii la soo magacaabay mid kasta oo ka mid ah labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya 15 maalmood gudahood marka Golaha Wasiirrada la abuuro, iyaga oo afar iyo toban cisho gudahood ku ansixin doona ama ku diidi doona mid ama ka badan oo ka mid ah dadka la soo magacaabay

(5) Haddii mid ka mid ah labada aqal diido qof la soo magacaabay, Wasiirka u xilsaaran waxaa uu si waafaqsan faqradda (3) u soo magacaabi doonaa beddelkii qofkaas, intaa ka dibna waxaa uu raaci doonaa habraaca ku dhigan faqradaha 4 ilaa 6.

(6) Ka dib marka Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya uu doorto shan qof oo lasoo magacaabay hab waafaqsan qodob-hoosaadyadaa (4) iyo (5) , Ra'isul wasaaruhu waxaa uu u astayn doonaa mid ka mid ah dadkaas la soo magacaabay Guddoomiye, waxaanu u diri doonaa magacyadooda madaxwaynaha isagoo isna u magacaabi doona Guddoomiye qofka Ra'isul wasaaruhu uu u asteeyey, labada kalena, Xubno ka tirsan Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgalinta.

(7) Guddiga Dib-u-eegista iyo Hirgalintu waa in ay:

(a) Sida laga yaabo in uu Guddiga La
-Socodku amro, waxaa loo baahan karaa in wax laga beddelo Dastuurka sida ku qoran Jadwlka Koowaad (C), ama la soo jeediyo sharci qabyo ah sida lagu magcaabay Jadwalka (D), ama sidii kale ee hadba loo baahdo iyada oo daba socota waxa ka soo baxa Golaha Ta’siisiga ah ee Qaranka

(b) diyaari
yaan warbixin daraasadeed oo lagu lifaaqo wax ka bedelka lasoo jeediyey ama sharci qabyo ah. Warbixintaasoo, hab waafaqsan cadaymaha, sababaynaysa

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

68

waxka bedelka lasoo jeediyey ama mashruuca sharci kana saadaalinaysa ixtimaalka in wax ka b
edelka lasoo jeediyay ama mashruuca ay ka dhalan karto hab dhaqankii la rabay, iyo in hab dhaqankaasi uu dib u qaabayn ku sameeyo dhibaatada bulsho ee wax ka bedelka la soo jeediyey ama mashruuca sharci uu higsanayo;

(c) samee
yaan daraasadda sharci iyo ta xaqiiqo ee lama huraanka ah si ay u gudato xilalka ku xusan baragaraafyada (a) iyo (b);

(d) sameeyaan
hab waafaqsan Qodobka 133 (7), u gudbi guddiga la socodka wax ka bedelka lasoo jeediyay oo dhamaystiran ama mashruuca sharci la-socda warbixininta lagu xusuy baragaraafka (b) u gudbiyaan Guddiga La-socodka;

(e) warbixin ka siiso sadexdii biloodba mar ama marka ay ka codsato Guddiga la socodka horumarka laga gaarey dib-u-eegista iyo hirgalinta lagu Dastuurkan iyo caqabad kasta oo ka hor imanaysa geeddi-socdka dib-u-eegista iyo hirgalinta.

(f) in ay Guddoomiyaha Garsoorka ee Maxkamadda Dastuurka kala shaqeeyaan dastuurinimada soo-jeedinta, ; iyo (g)
iyada oo loo fiirinayo hadba inta miisaaniyaddu le’eg tahay, in la qoro shaqaale ku filan in ay u guttaan xilkooda hab waafaqsan Dastuurkan.

Qodobka 135aad .
Xilalka iyo Muddeynta Hay’adaha mudnaanta sare leh iyo Guddiyada Madaxa Bannaan ee uu Baarlamaanka Federaalku ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya Aasaasayo

(1) Haddii aan si kale loogu sheegin Dastuurkan, Baarlamaanka Federaalku ee Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya wuxuu magacaabayaa xubn
no aan tiradoodu ka badnayn sagaal oo ay yeelan doonaan guddi walba oo Madax Bannaani.

(2)
Baarlamaanka Federaalku wuxuu asaasayaa hay’adahan iyo Guddiyadan Madaxa Bannaan ee soo socda iyadoo muddeeynta halkan ku cadna la raacayo, kuwaasoo hirgelaya marka la aasaaso Golaha Wasiirrada:

(a) Golaha Adeegga Garsoorka
– 30 maalmood

(b) Maxkamadda Dastuurka - 60 maalmood

(c) Guddiga Xuquuqul Insaanka, Ilaaliyaha/kormeeraha (Ombudsman), Guddiga Amaanka Qaranka, Guddiga Ilaalinta/dabagalka nabadgelyada ee rayidka ah
– 45 maalmood

(d) Guddiga Adeegga Baarlamaanka - 15 maalmood

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

69

(e) Guddiga Qaranka ee Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka iyo Guddiga Xuduudaha iyo Federaaleynta
– 60 Maalmood.

(f) Guddiga ka Dhexeeya Dawlad Goboleedyada
– 1 Sanno

(g) Guddiga Runta iyo Dib u Heshiisiinta
– 30 Maalmood

(3) Si hadaba loogu sahlo Baarlamaanka Federaalka ah in uu hawlihiisaa guto, Guddiga dib-u-eegista ee Farsamo ayaa soo diyaarinaya qoraalka sharciga loogu baahan yahay in lagu abuuro guddiyadaa iyadoo la raacayo Dastuurkan, si Guddiga Kormeerka iyo Guddiga dib-u-eegista iyo Hirgelintu ay u soo gabagabeeyaan uguna gudbiyaan Baarlamaanka Federaalka si uu uga sii baaran dego , si aan looga dib dhicin waqtiyada kama danbeysta ah ee ku cad faqradda (2) kore.

Qodobka 136aad. Qaadashada wax ka bedelka Dastuurka inta lagu guda jiro muddo xileedka koowaad ee Aqalka Shacab; ansixinta Dastuur kama dambays ah

(1) inta lagu guda jiro muddo xileedka koowaad ee Baarlamaanka Federaalka ee Soomaaliya, baarlamaanka Federaalku waxaa uu qaadan doonaa waxkabeddelka la soo jeediyay ee Dastuurka ku meel gaarka ah kaliya intii lagaga ansixiyay kadib cod kama dambays ah aqalka shacabka codkaasoo u dhigma sadex meeloodow laba meelood , iyo cod kama dambaysa ah oo ay u qaadaan Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka ah, codkaasoo ugu yaraan ah sadex meeloodow laba meelood xubnaha jira.

(2) Afti la qabtay taasoo khusaysa Dastuurka ku meel gaarka ah wax laga bed
elay, oo la qabto dhammaadka mudada xilka ee koowaad ee Golaha Shacabka, codbixiyayaasha jamhuuriyadda Soomaaliya waxa ay ku qaadan karaan Dastuurka cusub cod aqlabiyad ah oo ay ku taageeraan wejiga kama dambaysta ah ee Dastuurkan .

Qodobka 137aad. Dhaqangelinta Dastuurka

(1) Ka dib dhammaadka muddada koowaad ee Baarlamaanka Federaalka ee Jamhuuriyadda Soomaaliya, Baarlamaanka Federaalku waxaa uu dhisayaa Guddi dib- u-eegis ku sameeya hirgelinta iyo shagaynta Dasturka jamhuuriyadda Federaalka
Soomaliya, marka lagu ansixiyo hab waafaqsan qodobka 136 ee ku saabsan qaadashada Dastuurka kama dambaysta ah, iyo in lala tashado dawladaha xubnaha ka ah Federaalku ka koobanyahay iyo dadweynaha wax-ka-beddelidda in lagu sameeyaa ay suurtogalka tahay.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

70

(2) Lix bilood gudahood intii la magacaabay ka dib, guddigu waxaa uu u soo gudbin doonaa warbixintiisa golaha Baarlamaanka Federaalka iyo , dowldaha Federaalka ka midka ah iyo dadwaynaha.

(3)
Kaddib markuu uruuriyo kana, baaraan-dego aragtiyada maamulada Federaalka ka tirsan, dadwaynaha, iyo marka la qiimeeyo lalana socdo hirgalinta iyo dabaqaadda Dastuurka kama dambaysta ah iyo muddo aan ka yarayn lix bilood ka hor inta aanay dhammaan mudada xilaka ee marka labaad ee Baarlamaanka Federaalka soomaliyeed, guddigu, iyaga oo la tashanaaya guddoomiyaha maxkamadda Dastuuriga ah waxa ay hubin doonaan in eray iyo ujeedaba laixtiraamo Dastuurka, wuxuuna Baarlamaanka Federaalka u soo gudbinayaa talooyinkiisahaddiiba ay jiraan, si uu waxuga beddelo Dastuurka iyadoo loo hab-raacayo qodobka 132aad ee dastuurkan

(4) haddii Baarlamaanku Federaalka ihi ansixiyo mid ama ka badan oo wax ka b
edelka la soo jeediyay ah hab waafaqsan Qodobka 132aad, Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee wax laga bedely;

(5) haddii aqlabiyadda kuwa u codaynaya aftida lagu xusay faqradda (4) ay u codeeyaan Dastuurka wax ka bedelka lagu sameeyey, Dastuurkaasi waxa uu noqonayaa Dastuurka jamhuuriyadda faderaalka ah ee Soomaaliya .

CINWAANKA LABAAD CINWAANKA LABAADCINWAANKA LABAADCINWAANKA LABAAD CINWAANKA LABAADCINWAANKA LABAADCINWAANKA LABAAD : QODOBBO QQODOBBO QQODOBBO Q QODOBBO QQODOBBO QQODOBBO QUBANE AH UBANE AHUBANE AH UBANE AH

Qodobka 138aad. ka hirgelyaaa daustuurkan

Dastuurkani waxa uu dhaqan galayaa maalinta ugu horaysa maalinta koowaad marka ay
ansixiyaan Golaha qaran ee ta’siisiga ah oo isugu yimi hab waafaqsan khariidada nabadda, heshiisyadii Garawe 1 iyo Garowe II, Galkacayo, Addis Ababa, wareegtadii madaxwayanaha iyo kuwa kale ee khuseeya.

Qodobka 139aad. Sharciyadda oo Weli Socda

Dhammaan xeerarka dhaqan galka ah ka hor inta aanu hirgalin waxa ay ahaanayaan qaar sii shaqeeya waxaana laga dhadhansan doonaa laguna dabaqi doonaa waxka beddeladaas, qaadashadaas, in la cayimo iyo in wax laga soo reebo hadba sida looga maarmi waayo si loo waafajiyo Dastuurkan ilaa goorta xeerarkaas wax ka beddel lagu samaynayo ama meesha laga saarayo

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

71

Qodobka 140aad. Waajibaadka Caalamiga Ah

Inta heshiiska wax waajibinaya ee jirey taariikhda uu Dastuurkan dhaqan gelayo uu waqtigiisu dhacayo ama wax laga beddelayo, waajibka heshiiskaa ka dhashey sidiisa ayuu u jirayaa

Qodobka 141aad. Aftiyaha

(1) Haddii ay noqoto in la qaado afti uu amray Dastuurkan ama sharci kale ama sababo kaleba loo qaadayo, cidda hirgalinaysa aftidu waa in ay hubisaa in aftida lagu hubiyo in dhammaan dadka codbixin karaya ay fursad u helaan ay ku muujiyaan aragtidooda si xor ah, toos ah, qarsoodina ah si waafaqsan sharci Baarlamaanku ansixin doono kaasoo sugaya hab raaca aftida.

(2) Cidda hirgalinaysa aftidu waxay hubin doontaa in
–

(a) A
ftidu waa in ay u waydiisaa su’aasha si cad, hab loogu talagalay in lagu helo aragtida dhabta ah ee codbixiyaha iyada oo aanay daah saarayn arimaha ay tahay in cod bixiyuhu kala doorto; iyo

(b)
Waa in aysan su’aalaha qaabka loogu dhigay warqadaha codeynta iyo habraaca aftiduba aysan ku hogaamineyn cod-bixiyaha

Qodobka 142 aad. Dawladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee Ka jira Soomaaliya

(1) Ilaa inta laga gaarayo goorta dhammaan o Dastuurada dawladaha xubnaha ka ah federaalka la waafajinyo Dastuurka Dawladda federaalk maamulada jira ka hor inta aan la qaadan Dastuurkan ku meel gaarka ahi waxa ay sii haysanayaan awoodaha Dastuurkoodu siinayo.

(2) Dawladaha xubinta ka ah dawladda Federaalku waa in lala tashadaa marka la qaadanayo go aanno la xiriira nidaamka fedeaalka, iyo qaabka nabadgalyada

QODOBKA 143aad. KA NOQOSHADA AXDIGA FEDERAALKA

(1) Axdiga Federaalka ee ku meel gaarka ahi waxa ay mudadiisu dhammaanaysaa marka lakala diro Golaha Ansixinta Dastuurka ee Qaranka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

72

JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA JADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYAJADWALKA KOOWAAD (A): CALANKA SOOMAALIYA

JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA JADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDAJADWALKA KOOWAAD (B): ASTAANTA JAMHUURIYADDA

JADWALKA KOOWAAD (JADWALKA KOOWAAD ( JADWALKA KOOWAAD (JADWALKA KOOWAAD ( JADWALKA KOOWAAD ( JADWALKA KOOWAAD (JADWALKA KOOWAAD (JADWALKA KOOWAAD (JADWALKA KOOWAAD (JADWALKA KOOWAAD ( JADWALKA KOOWAAD ( C): ): KALA KALA -GUUR

Sida waafaqsan qodobbada 133 iyo 134aad, Baarlamaanka fadaraalka Soomaaliya waxa uu soo jeedinayaa dhaqan-gelinayaana wax-ka-beddel ku aaddan Dastuurka ku meel-gaarka, hab waafaqsan heshiiskii ay ka wada-xaajoodeen Dowlladda Fedderaalka ah iyo Dawladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee jira iyo kuwacusub, oo, balse aanan ku koobnayn , qodobbadan soo socda:-

(1) Ku aaddan qodobka 22aad, oo qeexaya qaababka ka wada qayb-galka siyaasadda.

(2) Ku aaddan qodobka 32aad, oo khusaysa xaq u lahaanshaha war-helidda.

(3) Ku aaddan qodobka 39aad, oo dejinaya hanaanka xal-u-helidda xad-gudubyada xuquuqda Aadanaha.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

73

(4) Ku aaddan qodobka 41aad, asaasidda Guddiga Xuquuqda Aadanaha.

(5) Ku aaddan qodobka 43aad, oo khuseeya waxa uu noqonayo dhulka Federaalka.

(6) Ku aaddan qodobka 47aad oo ku saabsan xisbiyada siyaasadda iyo qaababka doorashooyinka.

(7) Ku aaddan qodobbada 110aad iyo 113aad, oo dejinaya waajibaadka, xilalka, tirada iyo hanaanka Guddiyada Madaxa-bannaan.

(8) Ku aaddan qodobka 111 J)aa oo ku saabsan xafiiska adeegaha gardoonka dadwaynaha (ombudsman)

(9) Ku aaddan qodobka 130, xaaraantimeynta maleeshiyaadka khaaska ah.

(10) Ku aaddan qodobka 130, sharciye
ynta shirkadaha ilaaladda khaaska ah.

(11) Xeer waafaqsan qodobka 131, oo ku saabsan Xaaladda Degdegga ah.

LIFAAQA 1( LIFAAQA 1(LIFAAQA 1(LIFAAQA 1(LIFAAQA 1(LIFAAQA 1( LIFAAQA 1(D): SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOSHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOSHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOSHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOSHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOSHURUUCDA LA MUDNAANTA KOO SHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOSHURUUCDA LA MUDNAANTA KOOWAAD LEH IN WAAD LEH IN WAAD LEH IN WAAD LEH IN WAAD LEH IN WAAD LEH IN LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA LA SAMEEYO XILLIGA KOOWAAD EE BAARLAMAANKA FEDDERAALKA AH FEDDERAALKA AH FEDDERAALKA AH FEDDERAALKA AHFEDDERAALKA AH

Guddiga qoraya waxa uu tixgelin gaar ah siinayaa qoritaanka mashaariic khuseeya shuruuc cusub, hab waafaqsanna heshiiskii ay ka wada xaajoodeen Dawladaha xubnaha ka ah Federaalka ah iyo maamulad
da horay u jiray iyo kuwa cusub, oo ay ku jiraan, balse aanan ku koobnayn kuwan soo socda:

(1) Xeer waafaqsan qodobka 8aad, oo dejinaya sida qofku uu u heli karo una waayi karo dhalashada Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya.

(2) Xeer waafaqsan qodobka 9aad, oo dejinaya maqaamka magaala-madaxda.

(3) Xeer waafaqsan qodobka 30aad, oo ku saabsan samaynta dugsiyada khaaska ah, mac-hadyada iyo jaamacadaha.

(4) Xeer waafaqsan qodobka 34aad, oo khuseeya xaqa ay eedeysanayaasha u leeyihiin in ay helaan caawinaad sharci oo lacag la'aan ah marka lagu soo oogo fal-dembiyeed.

(5) Xeer waafaqsan qodobka 36aad, oo khuseeya dib u celinta eedeysanayaasha iyo dembiileyaasha.

(6) Xeer waafaqsan qodobka 37, oo ku saabsan qaxootiga iyo magangelyo-doonka.

(7) Xeer waafaqsan qodobka 39aad, oo dejinaya qaab-dhaqanka xal u helidda ku xad-gudubka xuquuqda Aadanaha.

(8) Xeer waafaqsan qodobka 45, oo khuseeya qubitaanka qashinka.

Guddiga Dib-u-habeynta Qabyoqoraalka Dastuurka

74

(9) Xeer waafaqsan qodobbada 49 oo khuseeyo tirada iyo xudduudaha Dawlad goboleedyada iyo xallinta khilaafaadka xudduudaha.

(10) Xeer waafaqsan qodobka 51 aad, oo dejinaya shuruucda khuseeya xiriirka wada-shaqaynta heerarka kala duwan ee Dawladda.

(11) Xeer waafaqsan qodobka 68aad, oo dejinaya shuruucda hab-dhaqanka Golaha Shacabka.

(12) Xeer waafaqsan qodobka 70aad, oo qeexaya xasaannadda Xubnaha Baarlamaanka Soomaaliyeed ee Federaalka ah.

(13) Xeer waafaqsan qodobka 75, dejinaya shuruuc qaab-dhaqan oo ku aaddan Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka Dawladda goboleedyada.

(14) Xeer waafaqsan qodobka123, asaasidda Banki Dhexe ee Jamhuuriyadda Fedderaalka ah.

(15) Xeer waafaqsan qodobka 130, oo khuseeya ciidamada amniga.

(16) Xeer waafaqsan qodobka 130 asaasidda laamaha khaaska ku ah la dagaallanka argagixisada, bucad-badeedda, tahriibinta dadka iyo dembiyada kale ee abaabulan.

(17) Xeer waafaqsan qodobka 130 nidaaminta dhismaha iyo shaqooyinka booliska Federaaliga ah.

(18) Xeer waafaqsan qodobka 130 nidaaminta xiriirrada ka dhexxeeya adeegyada booliska Federaalka iyo kuwa Dawlad goboleedyada.

(19) Xeer waafaqsan qodobka 130 oo qeexaya arrinta u hogaansamidda amarrada sharci-darrada ah.

(20) Xeer waafaqsan qodobka 130 oo khuseeya asaasidda iyo shaqaynta guddiga Baarlamaanka ee khaaska ku ah arrimaha ciidamada qalabka sida.

(21) Xeer waafaqsan qodobka 130 oo khuseeya doorka dadweynaha ee dabagal ku samaynta adeegyada booliska Federaalka.

(22) Xeer waafaqsan qodobka 141, oo khuseeya u codeynta arrin khaas ah ee dadweynaha.

Sunday, July 29, 2012

Old Somali Constitution of 1960

APPENDIX


THE CONSTITUTION

This is the official version of the Constitution as

amended up to 31 December 1963. It supersedes

any English text previously published.

The Constitution was published in the Official Bulletin

No. 1 of 1 July 1960.

THE CONSTITUTION

OF THE

SOMALI RFPUBLIC

THE PRESIDENT OF THE LEGISLATIVE ASSEMBLY

Acting in his capacity as Provisional President of the Republic:

HAVING SEEN the decision of the Constituent Assembly of 21

June 1960, approving the Constitution of the Somali Republic;

HAVING SEEN the first articles of the Transitional and Final

Provisions 0£ the Constitution;

HAVING SEEN paragraph 1 of the third article of the Transitional

and Final Provisions of the Constitution;

HEREBY PROMULGATES

the Constitution of the Somali Republic in the following text:

PREAMBLE

IN THE NAME OF GOD

THE MERCIFUL AND BENEFICIENT

THE SOMALI PEOPLE

CONSCIOUS of the sacred right of se1f-determination of peoples

solemnly consecrated in the Charter of the United Nations;

FIRMLY decided to consolidate and protect the independence of

the Somali Nation and the right to liberty of its people, in a democracy

based on the sovereignty of the people and on the equality of rights and

duties of all citizens;

DETERMINED to cooperate with all peoples for the consolidation

of liberty, justice and peace in the world, and in particular with those

peoples with whom they are linked by history, religion, culture and

political outlook for the creation of a better future;

IN CONSTITUTING THEMSELVES into a unitary, sovereign and

independent Republic, lay down as the basis of the juridical and social

order of the Somali Nation the following:

.

CONSTITUTION

PART I

GENERAL PROVISIONS

Article 1

The Republic

1. Somalia is an independent and fully sovereign State. It is a

representative, democratic and unitary Republic. The Somali people is one

and indivisible.

2. Sovereignty belongs to the people who shall exercise it in the

forms determined by the Constitution and the laws. No part of the people

nor any individual may claim sovereignty or assume the right to exercise

it.

3. Islam shall be the religion of the State.

4. The national flag shall be azure in colour, rectangular, and shall

have a white star with five equal points emblazoned in its centre.

5. The emblem of Somalia shall be composed of an azure escutcheon

with a gold border and shall bear a silver five-pointed star. The

escutcheon, surmounted by an emabattlement with five points in Moorish

stile, the two lateral points halved, shall be borne by two leopards rampant

in natural form facing each other, resting on two lances crossing under the

point of the escutcheon, with two palm leaves in natural form interlaced

with a white ribbon.

Article 2

The People

1. The people consists of all the citizens.

2. The manner of acquiring and losing citizenship shall be established by

law.

3. No person may be denied citizenship or deprived thereof for

political reasons.

Article 3

Equality of the Citizens

All citizens, without distinction of race, national origin, birth,

language, religion, sex, economic or social status, or opinion, shall have

equal rights and duties before the law.

Article 4

Territory of the State

1. The national territory is sacred and inviolable.

2. The territorial sovereignty shall extend to the continental territory,

the islands, the territorial sea, the subsoil, the air space above and the

continental shelf.

3. Any modification of the national territory must be authorized by a

law approved by a four-fifth majority of the members of the National

Assembly.

4. The law shall determine the parts of the territory and the property

which belong to the State and to public bodies, and establish the legal

status thereof.

Article 5

Supremacy of the Law

1. The organization of the State and the relationships between the

State and other persons, public or private, shall be governed by law.

2. Administrative acts contrary to law and legislative acts contrary to

the Constitution may be invalidated on the initiative of the interested party

in accordance with the provisions of the Constitution.

Article 6

The Republic in the International Order

1. The generally accepted rules of international law and international

treaties duly concluded by the Republic and published in the manner

prescribed for legislative acts shall have the force of law.

2. The Republic repudiates war as a means of settling international

disputes.

3. It accepts, on conditions of parity with other States, limitations on its

sovereignty necessary for the establishment of a system to ensure peace

among nations.

4. The Somali Republic shall promote, by legal and peaceful means, the

union of Somali territories and encourage solidarity among the peoples of

the world, and in particular among African and Islamic peoples.

Article 7

Human Rights

The laws of the Somali Republic shall comply, in so far as applicable, with

the principles of the Universal Declaration 0£ Human Rights adopted by

the General Assembly of the United Nations on 10 December 1948.

PART II

FUNDAMENTAL RIGHTS AND DUTIES OF THE CITIZEN

Article 8

Right to Vote

1. Every citizen who possesses the qualifications required by law

shall have the right to vote.

2. The vote shall be personal, equal, free and secret.

Article 9

Right of Access to Public Offer

Every citizen who possesses the qualifications required by law

shall be equally eligible for public office.

Article 10

Right of Petition

1. Every citizen shall have the right to address written petitions to the

President of the Republic, the National Assembly and the Government.

2. Every petition which is not manifestly unfounded shall be

examined.

Article 11

Right of Residence

1. Every citizen shall have the right to reside and travel freely in any

part of the territory of the State and shall not be subjected to deportation.

2. Every citizen shall have the right to leave the territory of the State

and to return thereto.

Article 12

Right of Political Association

1. Every citizen shall have the right to associate in political parties,

without previous authorization, for the purpose of co-operating

democratically and peacefully in the shaping of national policy.

2. Political parties and associations which are secret, have an

organization of a military character or have a tribal denomination shall be

prohibited.

Article 13

Right to Form Trade Unions

1. Every citizen shall have the right to form trade unions or to join

them for the protection of his economic interest.

2. Trade unions organized according to democratic principles shall be

considered juridical persons according to law.

3. Trade unions being juridical persons may negotiate collective

labour contracts binding on their members.

Article 14

Right to Economic Initiative

1. Every citizen shall have the right to economic initiative within the

framework of the laws.

2. The law may control the exploration of the economic resources of

the territory of the State.

Article 15

Duty of Loyalty to the Homeland

1. Every citizen shall be loyal to the State.

2. The defence of the homeland shall be the duty of every citizen.

3. Military service shall be governed by law.

PART III

FUNDAMENTAL RIGHTS AND DUTIES OF MAN

TITLE I

Right to Liberty

Article 16

Right to Life and to Personal Integrity

1. Every person shall have the right to life and to personal integrity.

2. Arbitrary limits to such rights may not be established.

3. The law may prescribe the death penalty only for the most serious crimes

against human life or the personality of the State.

Article 17

Personal Liberty

1. Every person shall have the right to personal liberty.

2. Subjection to any form of slavery or servitude shall be punishable

as a crime.

3. No person shall be liable to any form of detention or other

restriction of personal liberty except when apprehended in

flagrante delicto or pursuant to an act of the competent judicial

authority, stating the grounds thereof, in the cases and in the

manner prescribed by law.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

4. In cases of urgent necessity, expressly defined by law, the

competent administrative authority may adopt provisional measures which

shall be communicated without delay to the competent judicial authority

and confirmed by it within the time and in the manner prescribed by law,

failing which such measures shall be deemed to have been revoked and

shall be void.

5. In each case of detention or other restriction of personal liberty, the

reasons for the measure shall be communicated to the person concerned

without delay.

6. No person shall be subjected to security measures except in the

cases and in the manner prescribed by law and pursuant to an act of the

competent authority, stating the grounds thereof.

7. No person shall be subjected to inspection or personal search

except in the cases and under the provisions laid down in paragraphs 3, 4

and 5, and in other cases as prescribed by law for, judicial, sanitary or

fiscal reasons, and in the manner prescribed therefor. In every case, the

se1f-respect and moral dignity of the person concerned must be preserved.

Article 18

Guarantees in Cases of Restriction of Personal Liberty

Any physical or moral violence against a person subject to

restriction of personal liberty shall be punishable as a crime.

Article 19

Extradition and Political Asylum

1. Extradition may be granted only in the cases and in the manner

prescribed by law, subject, in all cases, to priori international

convention.

2. No person may be subjected to extradition for political offences.

3. Any alien prosecuted in his own country for political offences shall have

the right to asylum in the territory of the State in the cases and under the

conditions provided by law.

Article 20

Limits to Personal Service and Property Levy

No personal service or property levy may be imposed save in

accordance with law.

Article 21

Freedom of Domicile

1. Every person shall the right to the inviolability of his domicile.

2. No inspection, search or seizure shall be carried out in the domicile

or in any other place reserved for personal use except in the cases and

under the provisions laid down in paragraphs 3, 4 and 5 of Article 17 and

in other cases as prescribed by law for judicial purposes, and in the manner

prescribed therefor.

Article 22

Freedom of Correspondence

1. Every person shall have the right to freedom and secrecy of written

correspondence and of any other means of communication.

2. Limitations thereon may be imposed only in the cases and under

the provisions laid down in paragraphs 3, 4 and 5 of Article 17 and in

other cases as prescribed by law for judicial purposes, and in the manner

prescribed therefor.

Article 23

Social Equality

All persons are equal in social dignity

Article 24

Property

1. The right to own property shall be guaranteed by law, which shall define

the modes of acquisition and the limits of the enjoyment thereof £or the

purpose of ensuring its social function.

2. Property may be expropriated only for reasons of public interest

and in the manner prescribed by law, in exchange for equitable and timely

compensation.

Article 25

Freedom of Assembly

.

1. Every person shall have the right to assemble in a peaceful manner

for a peaceful purpose.

2. The law may provide that previous notice of public meetings be

given to the authorities. Meetings may be forbidden only for reasons of

public health, safety, morality, order or security.

Article 26

Freedom of Association

1. Every person shall have the right freely to form associations

w1thout authorization.

2. No person may be compelled to join an association of any kind or

to continue to belong to it.

3. Secret associations or those having an organization of military

character shall be prohibited.

Article 27

Right to Strike

1. The right to strike is recognized and may be exercised within the

limits prescribed by law. Any act tending to discriminate against, or to

restrict, the free exercise of trade union rights shall be prohibited.

Article 28

Freedom of Opinion

1. Every person shall have the right freely to express his own opinion

in any manner, subject to any limitations which may be prescribed by law

for the purpose of safeguarding morals and public security.

2. Expressions of opinion may not be subject, to prior authorization

or censorship.

Article 29

Freedom of Religion

Every person shall have the right to freedom of conscience and

freely to profess his own religion and to worship it subject to any

limitations which may be prescribed by law for the purpose of

safeguarding morals, public health or order. However, it shall not be

permissible to spread or propagandize any religion other than the religion

of Islam(*). [Note (*): As amended by law No. 16 of 29 June 1963]

Article 30

Personal Status

1. Every person shall have the right to a personal status in accordance

with his respective laws or customs.

2. The personal status of Muslims is governed by the general

principles of the Islamic Sharia.

TITLE III

Social Rights

Article 31

Protection of the Family

1. The family based on marriage, as being the fundamental element of

society, shall be protected by the State.

2 Parents shall provide for the support, education and instruction of

their children, as required by law.

3. The law shall provide for the fulfillment of the obligations set out

in the preceding paragraph in case of death of the parents and whenever,

by reason of incapacity or otherwise, the parents do not perform them.

4. Children who are full age shall be obliged to support their parents

when the latter are unable to provide for themselves.

5. The State shall protect motherhood and childhood and encourage

the institutions necessary for this purpose.

6. The State shall recognize the protection of children of unknown

parents as its duty.

Article 32

Welfare Institutions

The State shall promote and encourage the creation of welfare

institutions for physically handicapped persons and abandoned children.

Article 33

Protection of Public Health

The State shall protect public health and promote free medical

assistance for indigent persons.

Article 34

Safeguarding of Public Morality

The State shall safeguard public morality in the manner prescribed

by law.

Article 35

Education

1. The State shall encourage education, as being a fundamental

interest of the community, and provide for the creation of State schools

open to all.

2. Primary education in public schools shall be free.

3. Freedom of teaching shall be guaranteed by law.

4. Organizations and individuals shall have the right to establish, in

accordance with law and without financial support from the State, schools

and educational institutions.

5. Private schools and educational institutions may have a parity of

status with State schools and institutions under the conditions laid down

by law.

6. Teaching of Islam shall be compulsory for pupils of Islamic faith in

primary and secondary State schools and in schools having a parity of

status. Teaching of Holy Koran shall be a fundamental element in primary

and secondary State schools for Muslims.

7. Institutes of higher education shall have, their own ~utono- mous

organization within the limits prescribed by law.

Article 36

Protection of Labour

1. The State shall protect labour and encourage it in all its forms and

applications.

2. Forced and compulsory labour of any kind shall be prohibited. The

cases in which labour may be ordered for military or civil necessity or

pursuant to a penal conviction shall be pre-scribed by law.

3. Every worker shall have the right to receive, without any

discrimination, equal pay for work of equal value, so as to ensure an

existence consistent with human dignity.

4. Every worker shall have the right to a weekly rest and annual leave

with pay; he shall not be compelled to renounce it.

5. The law shall establish the maximum working hours and the

minimum age for the various types of work and shall ensure that minors

and women work only under suitable conditions.

.

6. The State shall protect the physical and moral integrity of the

workers.

Article 37

Social Security and Assistance

1. The State shall promote social security and assistance by law.

2. The State shall guarantee to its civil and military employees the

right to pension; it also shall guarantee in accordance with law, assistance

in case of accident, illness or incapacity for work.

TITLE III

Judicial Guarantees

Article 38

Right to Institute Legal Proceedings

Every person shall have the right to institute legal proceedings,

under conditions of full equality, before a lawfully constituted court.

Article 39

Protection against Acts of the Public Administration

Judicial protection against acts of the public administration shall be

allowed in all cases, in the manner and with the effects prescribed by law.

Article 40

Civil Liability of the State for the Acts of

its Officials and Employees

1. Whoever suffers damages from acts or omissions in violation of

his rights by officials or employees of the State or of public bodies in the

performance of their duties, shall have the right to obtain compensation

from the State or the public bodies concerned.

2. The penal, civil and administrative liability of officials and

employees for the acts or omissions referred to in the preceding paragraph

shall be governed by law.

Article 41

Right of Defence

1. The right of defence shall be allowed at every stage of legal

proceedings.

2. The State shall guarantee, under the conditions and in the manner

prescribed by law, free legal aid to the poor.

Article 42

Non-retroactive Nature of Penal Law

No person may be convicted for an act which was not punishable

as an offence under the law in force at the time when it was committed;

nor may a heavier punishment be imposed than the one applicable at that

time.

Article 43

Penal Liability

1. Penal liabilities shall be personal. Any ind of collective

punishment shall be forbidden.

2. The accused shall be presumed innocent until the conviction has

become final.

Article 44

Social Purpose of Punishment

Punishments restrictive of personal liberty shall not consist of

treatment contrary to feelings of humanity or be such as to obstruct the

moral rehabilitation of the convicted person.

Article 45

Enforcement of Punishments

Supervision over the enforcement of punishment and security

measures shall be exercised by the competent court in accordance with

law.

Article 46

Redress of Judicial Errors

The conditions and the procedure for the redress of -judicial errors

shall be prescribed by law.

TITLE IV

Duties Towards the State

Article 47

Duty to Observe the Constitution and the Laws

Every person shall loyally observe the Constitution and the laws of

the State.

Article 48

Duty to Pay Taxes

1. Every person shall contribute to public expenditure according to

his capacity to pay.

2. A system of taxation based on principles of social justice shall be

established by law.

PART IV

ORGANIZATION OF THE STATE

TITLE I

The National Assembly

SECTION I

Organization of the National Assembly

Article 49

Legislative Power

The legislative power shall be vested in the National Assembly.

Article 50

The Doctrine of Islam in the Legislation

The doctrine of Islam shall be the main source of the laws of the

State.

Article 51

National Assembly

1. The National Assembly shall consist of deputies elected by the

people by universal, free, direct and secret ballot, and of deputies as of

right.

2. The number of deputies and the electoral system shall be

established by law.

3. Every citizen who has the right to vote and who in the year of the

elections has completed at least twenty-five years of age shall be eligible

to be a deputy. The law shall prescribe the grounds for ineligibility and

incompatibility with membership in the National Assembly.

4. Whoever has been President of the Republic shall become a deputy for

life as of right, in addition to the elected deputies, provided that he has not

been convicted of any of the crimes referred to in paragraph 1 of Article

76.

Article 52

Term of Office and Elections

I. Each legislature shall be elected for a period of five years starting from

the proclamation of the electoral results. Any modification of this term of

office shall have no effect on the duration of the legislature during which

such decision is taken.

2. The date for the elections to the new Assembly shall be fixed by the

President of the Republic and shall take place during the last thirty days of

the legislature in session.

3. The new Assembly shall meet for the first time within thirty days of the

proclamation of the electoral results.

Article 53

Dissolution of the Assembly

1. The Assembly may be dissolved before the end of its term of office

by the President of the Republic, having heard the opinion of the President

of the Assembly, whenever it cannot discharge its functions or discharges

them in a manner prejudicial to the normal exercise of legislative activity.

2. By the same decree dissolving the Assembly, the President of the

Republic shall fix the date for the new elections, and the elections shall

take place within sixty days of the dissolution.

3. No dissolution shall take place during the first year in office of the

Assembly, nor during the last year in office of the President of the

Republic.

4. The outgoing Assembly shall retain its powers in all cases until the

proclamation of the electoral results for the new Assembly.

Article 54

Sessions of the Assembly

1. The Assembly shall hold two annual sessions commencing,

respectively, in the months of April and October .

2. The Assembly may be convened in extraordinary session by its

President, or on the request of the President of the Republic, or of the

Government, or of one fourth of the deputies.

Article 55

Organization

1. At its first meeting, the National Assembly shall elect, from among

the deputies, a President, one or more Vice-Presidents and the other

members of the office of the Presidency.

2. Law and order in the Assembly shall be maintained by the

Assembly itself through its President or through whoever acts in his place,

in accordance with rules or procedure.

3. The meetings 0£ the Assembly shall be public. In exceptional cases

only, the Assembly may decide to meet in closed session on the motion of

its President, or at the request of the President of the Republic, or of the

Government, or of not less than thirty deputies.

4. The decision of the Assembly shall not valid unless the absolute

majority of the deputies, not counting the seats declared vacant, are

present.

5. All decisions shall be taken by a vote of the majority of those

present except when a special majority is required by the Constitution or

by law.

6. No proposal rejected by the Assembly may be re-introduced until

six months have elapsed after the rejection.

Article 56

Participation of the Ministers and Under-Secretaries of State

1. Ministers and Under-Secretaries shall have the right to attend the

meetings of the Assembly and of the committees and to take part in the

discussion. Officials and experts, at the

request of Ministers, may also attend such meetings and be heard

2. Ministers and Under-Secretaries shall be present at the meetings if

requested by the Assembly.

Article 57

Rules of Procedure

Except as otherwise provided by the Constitution, the conduct of

business in the Assembly shall be governed by rules of procedure

approved by the Assembly on the proposal of its President or of at least

five deputies.

Article 58

Deputies

1. Every deputy represents the people and shall exercise his functions

without being bound by any mandate.

2. Upon assuming his functions, each deputy shall take the following

oath of loyalty to the State before the Assembly: «In the name of God, I

swear that I will discharge faithfully all my duties in the interest of the

people and will abide by the Constitution and the laws».

3. Deputies shall not be prosecuted for facts mentioned, opinions

expressed or votes cast in the exercise of their functions.

4. Without the authorization of the Assembly, no criminal

proceedings shall be instituted against a deputy, nor shall a

deputy be arrested or otherwise deprived of personal liberty nor shall his

person or domicile be subjected to search, except in case of flagrante

delicto for a crime in respect of which a warrant or order of arrest is

mandatory, nor shall he be placed under arrest or detention in execution of

a sentence, even where it has become final.

5. In cases other than those involving criminal proceedings, an action

may be taken against a deputy in accordance with law, without

authorization of the Assembly.

6. Deputies in office shall be entitled to the emoluments and daily

sitting allowances fixed by law.

Article 59

Decisions on the Validity of the Qualifications of Deputies

1. The Supreme Court shall have jurisdiction over petitions

challenging the qualifications of deputies.

2. Petitions, stating the grounds thereof, may be filed by any citizen,

who is a voter, within thirty days of .the proclamation of the electoral

results or of the occurrence of the cause of incompatibility or ineligibility.

3. The Supreme Court shall give a decision within ninety days from

the date of expiry of the time-limit fixed for the filing of petitions.

4. Where a deputy ceases to exercise his functions, his seat shall be

declared vacant by the Assembly and shall be filled in the manner

prescribed by law:

SECTION II

Preparation of Laws and Other Functions

of the National Assembly

Article 60

Presentation and Discussion of Draft Laws

1. Each deputy, the Government or at least 10,000 voters, shall have

the right to present draft laws to the National Assembly.

2. The exercise of popular initiative shall be governed by law, and

shall not pertain to matters of taxation.

3. Prior to the discussion in the Assembly, every draft law shall be

examined by a parliamentary committee which shall present one or more

reports thereon to the Assembly.

4. The Assembly shall discuss each draft law in accordance with the

rules of procedure. It shall vote on it article by article, and in the end it

shall vote on the draft law as a whole.

Article 61

Promulgation and Publication

1. Every law approved by the Assembly shall be promulgated by the

President of the Republic within sixty days of its approval.

2. Where the Assembly declares, by an absolute majority of its

members, that there is an urgent need, a law shall be promulgated

within the time-limit fixed by the Assembly, provided that such

time-limit shall not be less than five days.

3. Within the period fixed for promulgation, the President of the

Republic may transmit to the Assembly a message, stating the grounds

thereof, requesting that the law be reconsidered.

4. Where the Assembly approves such law again by a two-third

majority, the President of the Republic shall promulgate it within thirty

days of the approval.

5. Every law approved by the Assembly and promulgated by the Head

of the State shall be published in the Official Bulletin and shall come into

force on the fifteenth day following its pub- lication, unless the law

provides otherwise.

Article 62

Delegation of Legislative Power

1. The Assembly may delegate to the Government the power to issue,

on specified subjects or matters and for a limited period, provisions having

the force 0£ law. In delegating authority, the Assembly may establish the

policy and issue directives.

2. Provisions made under a delegated power shall be issued by decree

of the President of the Republic on proposals approved by the Council of

Ministers.

Article 63

Decree-Laws

1. In a case of urgent necessity, the Government may issue temporary

provisions having the force of law. Such provisions shall be issued by

decree of the, President of the Republic, on

proposals approved by the Council of Ministers, and shall, within five

days from the date of their publication, be presented to the National

Assembly for conversion into law.

2. If in session, the Assembly shall decide on their conversion into

law within thirty days of the date of presentation; if not in session, it shall

decide within thirty days of its first subsequent meeting.

3. Provisions which are not converted into law shall cease to have

effect ab initio; the Assembly may, however, decide that such effect shall

cease on a different date and may regulate the legal consequences arising

from the non-conversion of such provisions.

Article 64

Amnesty and Indult

1. The power of granting amnesty and indult may be delegated to the

President of the Republic by a law approved by the Assembly, by a twothird

majority of the deputies.

2. Amnesty and indult may not be granted in respect of offences

committed after the presentation of the draft law on the delegation of

powers.

Article 65

Taxation and Expenditure

1. The imposition, modification and abolition of taxes shall be

effected only by law.

2. Laws involving new or larger State expenditure, shall specify the

means for meeting such expenditure.

3. In the case of an expenditure to continue for more than one year,

the means to meet it may be limited to the budget for the current year.

Article 66

Budget and Annual Accounts

1. The Assembly shall approve each year the estimated budget, which

shall be presented by the Government at least two months before the end

of the financial year.

2. The law approving the budget may not establish new fiscal charges

and new expenditures.

3. Provisional application 0£ the budget may be authorized by law for

periods not exceeding three months in toto.

4. Within the first six months of each financial year, the Government

shall present to the Assembly, for approval, the Annual Accounts relating

to the previous financial year.

Article 67

International Treaties

The Assembly shall authorize by law the ratification of political,

military and commercial international treaties or of treaties which involve

a modification of the law or financial commitments not included in the

budget.

Article 68

State of War

The Assembly shall authorize the declaration of a state of war and

confer on the Government the necessary powers.

Article 69

Power of Investigation of the Assembly

1. Each deputy shall have the right to put questions or to submit

interpellations to the Government and to propose motions to the

Assembly. The Government shall reply within twenty days.

2. The Assembly may order investigations through committees

consisting of deputies from all parliamentary groups, in order to

investigate occurrences or situations of public interest. When it decides to

order such an investigation the Assembly shall establish, within the limits

of the Constitution, the powers of the committee; it may also appoint

experts to co-operate with the committees.

TITLE II

The President of the Republic

Article 70

Election

1. The President of the Republic shall be the Head of the State and

represent the unity of the nation.

2. The President of the Republic shall be elected, by secret ballot, by

the National Assembly, with a majority of two thirds of its members on the

first and second ballots, or by an absolute majority of its members in

subsequent ballots.

3. On assuming his functions, the President of the Republic shall take

the following oath of loyalty to the State before the

National Assembly: «In the name of God I swear that I will discharge

faithfully all my duties as President of the Republic and defend the

Constitution with all my strength in the interest of the Country and the

Nation».

Article 71

Qualifications for Eligibility

1. Any Muslim citizen whose father and mother are both original

citizens, and who has the right to vote and is not less than forty five years

of age, shall be eligible to .become President of the Republic. A person

shall not be elected consecutively for more than two terms.

2. The President of the Republic shall not have been married to, nor

shall he marry during his term of office, any woman who is not an original

citizen.

3. The President of the Republic during his term of office shall not

exercise any other public function, except the right to vote, nor shall he

engage in any professional, commercial, industrial or financial activity.

Article 72

Term of Office

1. The term of office of the President of the Republic shall be six

years from the date of his taking the oath. Any modification of this period

shall not apply to the President in office.

2. The President of the National Assembly shall fix the date for the

election of the new President of the Republic. The

election shall take place within thirty days prior to the expiry of the term of

office of the President of the Republic.

3. Where the National Assembly is dissolved or where its term is due

to expire within less than three months, the election of the President shall

take place within thirty days following the first meeting of the new

Assembly. During that period the President in office shall continue in

power.

Article 73

Emoluments and Establishment of the

President of the Republic

The emoluments of the President of the Republic and the amount

required for his establishment shall be fixed by law.

Article 74

Disability, Resignation, Death

1. In case of death, resignation, or permanent disability of the

President of the Republic, the National Assembly shall meet within thirty

days to elect a new President of the Republic.

2. Until the election provided for in the preceding paragraph has

taken place and in cases when the powers of the President in office have

been suspended under Article 76, as well as in all cases of temporary

disability, the functions of the President shall be temporarily exercised

with full legal effect by the President of the National Assembly, or, in his

absence, by the most senior Vice-President.

3. In case of resignation, the President of the Republic shall give

written notice thereof to the National Assembly.

Article 75

Powers and Duties

The President of the Republic shall exercise the functions

conferred upon him by the Constitution and by law, in the legislative,

executive and judicial fields. In addition, he shall:

a) authorize the presentation to the National Assembly of draft

legislation originating with the Government;

b) address messages to the National Assembly;

c) grant pardon and commute sentences;

d) accredit and receive diplomatic agents;

e) ratify international treaties, after previous authorization from the

National Assembly, where required;

f) be the commander-in-chief of the Armed Forces;

g) declare a state of war after authorization from the National

Assembly in accordance with Article 68;

h) confer State honours.

Article 76

Responsibility

1. The President 0£ the Republic shall not be responsible for acts

performed in the exercise of his functions, except for crimes of high

treason or attempts against the constitutional order, as provided by law.

2. The responsibility for acts of the President shall rest with the Prime

Minister and the competent Ministers who subscribe to them.

3. In case of high treason or attempts against the constitutional order,

the President of the Republic shall be impeached by a decision of the

National Assembly taken on the motion of at least one fifth of its members

and approved by secret ballot by a majority of two thirds of the deputies;

he shall be tried by the Supreme Court constituted as the High Court of

Justice.

4. Except in the cases mentioned in the preceding paragraph, the

President of the Republic shall not be tried for any penal offence except

when the Assembly gives its authorization, approved by secret ballot by a

majority of two thirds of the deputies.

5. An approval of impeachment for high treason or for an attempt

against the constitutional order or an authorization to institute criminal

proceedings for any other offence shall entail the automatic suspension of

the powers of the President.

TITLE III

The Government

SECTION I

Organization of the Government

Article 77

Executive Power

The executive power shall be vested in the Government.

Article 78

The Government

1. The Government shall be composed of the Prime Minister and the

Ministers.

2. The meeting of the Prime Minister and the Ministers shall

constitute the Council of Ministers.

3. The Prime Minister shall be appointed and dismissed by the

President of the Republic.

4. The Ministers shall be appointed and dismissed by the President of

the Republic on the proposal of the Prime Minister .

5. Before assuming their functions, the Prime Minister and the

Ministers shall take the following oath of loyalty to the State before the

President of the Republic: «In the name of God I swear that I will

discharge faithfully my duties in the interest of the people and will abide

by the Constitution and the laws.«

Article 79

Under-Secretaries of State

1. The Ministers may be assisted by Under-Secretaries of State who

shall be appointed and dismissed by the President of the Republic, on the

proposal of the Prime Minister, having heard the Council of Ministers.

2. The Under-Secretaries shall assist the Ministers and exercise the

functions delegated to them.

3. Before assuming their functions, the Under-Secretaries shall take

the following oath of loyalty to the State before the Prime Minister: «In the

name of God I swear that I will discharge

faithfully my duties in the interest of the people and will abide by the

Constitution and the laws.”

Article 80

Qualifications for Appointment of Ministers

and Under-Secretaries

1. Any citizen possessing the qualifications required for election as a

deputy may be appointed as Minister or Under-Secretary.

2. A Minister or Under-Secretary, during his period in office, shall

not exercise any other public functions, except the exercise of the right to

vote and of the functions as deputy in the National Assembly, nor shall he

engage in professional, commercial, industrial or financial activities. He

shall not directly or indirectly obtain the lease of, or purchase property

belonging to the State or to public bodies, except for premises to be used

as his personal residence. He shall not, furthermore, sell or lease his own

property to the State or to public bodies, or participate in a personal

capacity in State enterprises or in enterprises controlled by the State.

Article 81

Presidency of the Council of Ministers and Ministries

1. The functions of the Presidency of the Council of Ministers as well

as the number and the functions of the Ministries shall be established by

law.

2. The organization of the Presidency of the Council of Ministers, of

the Ministries and of subordinate offices shall be laid down in regulations

issued by decree of the President of the Republic.

Article 82

Confidence of the National Assembly

1. The Government shall obtain the confidence of the National

Assembly within thirty days of its formation. The Government shall

present itself to the Assembly and request its confidence. Subsequently,

the Government may ask the Assembly to express its confidence at any

time.

2. The National Assembly shall express its confidence or noconfidence

by means of a motion, stating the grounds thereof, approved by

a simple majority in open vote.

3. A motion of no-confidence, stating the grounds thereof, may also

be proposed at any time, by at least ten deputies, and shall be examined

not earlier than five days after its presentation. In order to be carried, it

shall require an absolute majority in open vote.

4. Upon a vote of no-confidence by the Assembly, all the members of

the Government shall resign.

5. The resigning Government shall continue in office for the purpose

of carrying out routine duties until the appointment of the new

Government.

SECTION II

Activities of the Government and Subordinate Organs

Article 83

Powers and Responsibilities of the Prime Minister

and the Ministers

1. The Prime Minister shall direct the general policy of the

Government and shall be responsible therefor. He shall maintain

the unity of the Government's policy by co-ordinating and promoting

the activities of the Ministers.

2. The Ministers shall direct the affairs within the competence of their

Ministries and shall be individually responsible therefor.

3. The Prime Minister and the Ministers shall be jointly res- ponsible

for the acts of the Council of Ministers.

Article 84

Penal Responsibility of the Prime Minister and the Ministries

1. The Prime Minister and the Ministers are responsible for offences

committed in the exercise of their functions.

2. In respect of such offences, the Prime Minister and the Ministers

shall be impeached on a decision of the National Assembly taken on the

motion of at least one fifth of its members and approved by secret ballot

by a majority of two thirds of the deputies; they shall be tried by the

Supreme Court constituted as the High Court of Justice.

3. Except as provided in the preceding paragraph, no criminal

proceedings shall be instituted against the Prime Minister or the Ministers,

except by authorization of the Assembly, approved by secret ballot by a

majority of two thirds of the deputies.

4. The Prime Minister or a Minister committed for trial before the

High Court of Justice shall be automatically suspended from exercising his

functions.

Article 85

Power to Issue Regulations

Regulations shall he issued by decree of the President of the

Republic on proposals approved by the Council of Ministers.

The power to issue regulations on specific matters may be given by law to

other organs 0£ the State and to public bodies.

Article 86

Administrative Decentralization

Whenever possible, administrative functions shall be decentralized

and performed by the local organs of the State and by public bodies.

Article 87

Appointment of High Officials

High officials and commanders o£ the military forces specified by

law shall be appointed by the President 0£ the Republic, on the proposal of

the competent Minister approved by the Council of Ministers.

Article 88

Civil Servants and Public Employees

1. Civil servants and public employees shall exercise their functions

in accordance with the law and solely in the public interest.

2. Civil servants and public employees may not be leaders of political

parties.

3. The categories of civil servants and public employees who shall

not belong to political parties or engage in other activities incompatible

with their functions shall be established by law.

4. Any civil servant or public employee who is on leave for any

reason shall not be promoted except on grounds of seniority.

5. The status of civil servants shall be established by law.

6. Appointments to the permanent establishment of the civil service

shall be made only after a public competitive examination, except in the

cases provided by law.

Article 89

Civil Service Commission

1. A Civil Service Commission shall be established by a law which

shall provide for its composition and powers.

2. The law establishing the Civil Service Commission shall guarantee

the independence of its functions.

SECTION III

Auxiliary Bodies

Article 90

Magistrate of Accounts

1. The Magistrate of Accounts shall exercise a prior control over the

legality of Government acts involving financial obligations and a postaudit

on the State budget.

2. The Magistrate of Accounts shall participate, in the manner

specified by law, in the control over the financial management

of agencies to which the State makes a regular contribution, and of

agencies to which the State makes a substantial contribution as an

extraordinary measure.

3. He shall report to the National Assembly on the results of his audit.

4. The law shall regulate the organization of this organ and guarantee

the independence of its functions; it shall ensure that the organs and

agencies subject to audit have the right to be heard in any judicial

proceeding connected therewith.

Article 91

National Economic and Labour Council

The National Economic and Labour Council shall be composed, in

the manner prescribed by law, of experts and representatives of categories

of producers of national wealth in proportion to their numerical strength

and economic importance.

It shall be an advisory body to the National Assembly and to the

Government in respect of matters and functions assigned to it by law.

TITLE IV

The Judiciary

Article 92

Judicial Power

The judicial power shall be vested in the Judiciary.

Article 93

Independence of the Judiciary

The Judiciary shall be independent of the executive and legislative

powers.

Article 94

Supreme Court

1. The Supreme Court shall be the highest judicial organ of the

Republic. It shall have jurisdiction over the whole territory of the STate in

civil, criminal, administrative and accounting matters, and in any other

matter specified by the Constitution and by law.

2. The organization of the Supreme Court and of the other judicial

organs shall be established by law.

Article 95

Unity of the Judiciary

1. No extraordinary or special courts shall be established.

2. There may only be established, as part of the ordinary courts,

specialized sections for specific matters, with the participation, where

necessary, of citizens who are experts, from outside the Judiciary.

3. The jurisdiction of Military Tribunals in time of war shall be

established by law. In time of peace, they shall have jurisdiction

diction only in respect of military offences committed by members of the

Armed Forces.[Note: As amended by Law No.6 of 30 January 1963.]

4. The people shall participate directly in assize proceedings, in the

manner prescribed by law.

Article 96

Judicial Guarantees

1. In the exercise of their judicial functions, the members of the

Judiciary shall be subject only to law.

2. The rules concerning the legal status and the appointments of

members of the Judiciary shall be established by law.

3. Members of the Judiciary shall not be removed or transferred

except in the cases specified by law.

4. Members of the Judiciary shall not hold offices, perform services

or engage in activities incompatible with their functions.

5. Administrative and disciplinary measures relating to members of

the Judiciary shall be adopted, as provided by law, by decree of the

President of the Republic, on the proposal of the Minister of Grace and

Justice, having heard the Higher Judicial Council.

Article 97

Judicial Procedure

1. Judicial proceedings shall be public; the court may decide,

however, for reasons of morals, hygiene or public order, that the

proceedings be held in camera.

2. No judicial decision shall be taken unless all the parties have had

on opportunity of presenting their case.

3. All judicial decisions and all measures concerning personal liberty

shall state the grounds therefor, and shall be subject to appeal in

accordance with law.

4. The Police and Armed Forces shall be directly available to the

judicial organs for the performance of acts pertaining to their functions.

PART V

CONSTITUTIONAL GUARANTEES

Title I

Review of the Constitutionality of Laws

Article 98

Constitutionality of Laws

1. Laws and provisions having the force of law shall conform to the

Constitution and to the general principles of Islam.

2. In the course of a judicial proceeding, the question of the

constitutionality of a law or a provision having the force of law may be

raised, as to the form or substance, by means of a petition of the party

concerned or of the Office of the Attorney General, or by the court on its

own motion, where the decision depends, even though partially, on the

application of the law or provision being challenged.

3. Where a petition is presented by the party concerned or by the

Office of the Attorney General while the case is pending before a court of

first or second instance, the court, where it finds the petition not manifestly

unfounded, shall suspend judgment and refer the matter to the Supreme

Court for a decision, which shall be binding upon the former court.

4. Where a petition is presented while the case is pending before the

Supreme Court, the Supreme Court, where it finds the petition not

manifestly unfounded, shall suspend judgment and proceed according to

5. The same procedure shall apply where the question 0£

constitutionality is raised by a court 0£ first or second instance, or bv the

Supreme Court, on their own motion.

Article 99

Constitutional Court

1. A question of constitutionality shall be decided by the Supreme

Court constituted as the Constitutional. Court, with the addition of two

members appointed for a period of three years by the President of the

Republic, on the proposal of the Council of Ministers and two members,

elected for the same period by the National Assembly by an absolute

majority.

2. The qualifications of the additional members shall be prescribed by

law.

Article 100

Judgment

A decision of the Supreme Court declaring that a. law or a

provision having the force 'of law is unconstitutional shall be

communicated by the Court to the" President of the Republic,

the President of the National Assembly and the Prime Minister, and shall

be published in the manner prescribed for the publication of laws.

TITLE II

Criminal Proceedings Against the President of the Republic

and the Members of the Government

Article 101

Impeachment

1. The articles of impeachment approved by the National Assembly

under Article 76 or Article 84, shall specify the acts alleged to have been

committed by the President of the Republic or any member of the

Government and their accomplices, if any.

2. The National Assembly shall appoint, from among its members, or

from outside, one or three Prosecuting Commissioners who shall act as

Public Prosecutor in proceedings before the Supreme Court constituted as

the High Court of Justice.

Article 102

High Court of Justice

The Supreme Court constituted as the High Court of Justice shall

conduct the trials with six additional members, drawn by lot by the

President of the Court at a public hearing from a special list of twelve

citizens qualified for election as deputies. The twelve citizens shall be

elected by the National Assembly at the beginning of each term from

among persons who are not members of the Assembly.

Article 103

Organization

1. The provisions governing proceedings before the Supreme Court

constituted as the Constitutional Court or the High Court of Justice shall

be laid down by law.

2. The Court shall establish its own rules of court for the hearings.

TITLE III

Amendments to the Constitution

Article 104

Amendments and Additions to the Constitution

Amendments or additions to the provisions of the Constitution

shall be decided by the National Assembly on the proposal of at least one

fifth of its members, or of the Government, or of 10,000 voters, by two

successive ballots held at an interval of not less than three months,

approval thereof requiring an absolute majority of the deputies on the first

ballot and a two third majority on the second ballot.

Article 105

Limits on Amendments to the Constitution

The Constitution shall not be amended under the terms of the

preceding article for the purpose of modifying the republican and

democratic form of government or for restricting the fundamental rights

and freedoms 0£ the citizen and of man guaranteed by the Constitution.

TRANSITIONAL AND FINAL PROVISIONS

I

Transitional Exercise of Powers

1. Until the appointment of the Provisional President of the Republic,

which shall take place not later than 1 July 1960, the powers and functions

vested by the Constitution in the President of the Republic shall be

exercised by the President of the Legislative Assembly acting as

Provisional President of the Republic, with the exception of the power

specified in paragraph 1 of Article 53.

He shall promulgate this Constitution.

2. Immediately after signing the Act of Union of the two Somali

Territories (Somalia and SomaliIand), the new National Assembly shall

elect, in the manner specified in paragraph 2 of Article 70, a Provisional

President of the Republic, who shall remain in office until the election of

the first President or of the other Provisional President provided for in

paragraph 1 of provision No. IV.

II

Provisional President

The Provisional President shall exercise all the powers vested by

the Constitution in the President of the Republic, with the exception of the

power specified in Article 53, and shall, by decree, fix the date of the

referendum provided for in the following provisions.

III

Entry into Force of the Constitution and Referendum

1. This Constitution shall provisionally come into force on 1 July

1960 and shall, within one year of such date, be submitted to a popular

referendum in which all the voters shall be called upon to participate.

2. All voters shall have the right to express their approval or

disapproval of the Constitution in a free, direct and secret manner and in

accordance with a special law to be issued on the referendum.

3. The regularity of the referendum operations shall be confirmed by

the Supreme Court, which shall decide on this matter not less than ten nor

more than thirty days after the closure of the voting. The Supreme Court

shall also decide on any complaint or appeal which may be presented, and

such decision shall be final.

On giving the confirmation order, the Court shall also proclaim the

results of the referendum,

4. In case of non-confirmation, a new referendum shall be held within

three months of the date of the Court's decision.

IV

Results of the Referendum

1. If the results of the referendum are contrary to the adoption of this

Constitution, the National Assembly shall, within fifteen days of the

proclamation of the results by the Supreme Court, elect a new Provisional

President of the Republic and declare the previous one to be no longer in

office; the Constituent Assembly shall thereupon provide for the adoption

of a new Constitution, which shall be submitted; to a referendum within

six months following the appointment of the new provisional President.

2. If the results of the referendum are favourable, this Constitution

shall be considered final and, within fifteen days, the National Assembly

shall elect the President of the Republic in accordance with this

Constitution.

V

Final Provision

1. Until the proclamation of the result of the referendum, the text of

the Constitution shall be posted at town halls and at the offices of the

District Commissioners of the Republic so that every citizen may become

acquainted with it.

2. The Constitution shall be faithfully observed as the fundamental

law of the Republic by all the organs of the State and by all persons under

its sovereignty.

The Constitution, embossed with the State’s seal, shall be included

in the Official Compilation of laws and Decrees of the Somali Republic.

Mogadishu, 1 July 1960.

ADEN ABDULLA OSMAN

President of the Legislative Assembly

ABDULLAHI ISSA MOHAMUD

Prime Minister

MOHAMED SCEK GABIOU

Minister for the Constitution

SCEK MOHAMUD MOHAMED FARAH

Minister of Grace and Justice

Somalia constitution allows abortion

Somalia constitution allows abortion to save mom
MOGADISHU, Somalia (AP) — Somali leaders are debating a new constitution that protects the right to have an abortion to save the life of the mother, and an international law group says the draft guarantees more fundamental rights than the U.S. Constitution.
That's one reason some women are celebrating the document and hardline conservatives are protesting some of its more liberal promises.
But some of the rights introduced, such as the right to medical care or clean, potable water, will be hard for the government to guarantee in a country where basic needs like food are not always met. While other elements, such as banning the circumcision of girls, a practice the U.N. says more than 95 percent of women have undergone, will take years to banish.
Somali leaders — 825 of them — began a nine-day meeting on Wednesday to examine, debate and vote on the constitution, a document that's been years in the making. A vote by the group, known as the National Constituent Assembly, is likely to be held late next week and is a key step in a flurry of political activity in Somalia over the next month.
The U.N. mandate for Somalia's current government expires on Aug. 20, and Somali leaders are to vote on the constitution, vote in a new 275-member parliament and then vote on a president all before then. If the assembly votes down the constitution, the new parliament will have to debate it and then vote on it.
Somali Prime Minister Abdiwali Mohamed Ali, who for years lived in western New York, called the gathering of Somali leaders a milestone and said the new constitution "is a symbol of justice and equality for our people and country." He said that the new constitution is only meant to be temporary. The eventual goal is to pass a constitution by countrywide vote, but the security, money and organization needed to hold a nationwide vote is still years away. Al-Shabab militants were pushed out of Mogadishu last year but still rule south-central Somalia.
The current constitution is the Transitional Federal Charter, which was written in 2004. Meant only as a temporary charter, it contains fewer rights than are spelled out in the new draft constitution.
The draft constitution makes it clear that Islamic law is the basis for Somalia's legal foundation. No religion other than Islam can be propagated in the country and all laws must be compliant with Shariah — Islamic — law. Despite those clauses, the constitution also says that "every person is free to practice his or her religion," though no other religions are mentioned in the document.
The draft guarantees minority rights but does not mention homosexuality. It says no marriage is legal without the consent "of both the man and woman," a formula that appears to define marriage as a heterosexual institution but one that also forbids child marriage.
Augustine P. Mahiga, the U.N. representative for Somalia, said the constitution will "bring Somalia into the 21st century on issues such as fundamental human rights and freedoms, including empowerment of women."
But women's rights in a country as conservative as Somalia is sparking debate between conservative hard-liners, progressive leaders and women. Draft language in some government documents stipulates that 30 percent of the parliament seats should be held by women, but the draft constitution offers no such guarantee.
"Our religion does not allow women to hold an elected position in the country," Sheikh Mohamed Abdi, the leader of a Mogadishu mosque. "So this is a clear contradiction to the teaching of Islam."
The prime minister's office, in an emailed news release, sent out a picture showing a woman holding up a sign at the meeting of 825 leaders on Wednesday: "Where is our 30 percent?" it said in English.
"We believe this is the best constitution we have ever seen in Somalia," said Salado Nur, a member of the assembly. "We hope the violation of women's rights will decrease or be stopped completely."
The English translation of the Somali language constitution is 88 pages long. It was drafted by international law experts and members of the Somalia Diaspora who have lived in the U.S., Canada, Britain and Australia, said Kym Smithies, a U.N. spokeswoman.
That international expertise and the overseas experience of the Somali ex-pats may explain the draft's numerous individual rights.
The International Development Law Organization, a group that offers legal expertise and resources to governments and civil society groups, said earlier this month that it compared Somalia's draft constitution for the presence of fundamental rights to those from 53 of the 56 member states of the Organization of the Islamic Conference, as well as the constitutions of Italy and the U.S.
"Notably, across the 45 fundamental rights surveyed, the draft Somali constitution guarantees 36, which places Somalia in the top five of the countries surveyed in terms of these rights," the group said. "The Somali (draft constitution) guarantees six more fundamental rights than the Constitution of Italy, and 15 more than the Constitution of the United States of America."
For all of the rights that the constitution enshrines, its most controversial issue for some members of the constituent assembly is that it does not expressly cite Mogadishu as Somalia's capital.
"Mogadishu has been Somalia's capital for the past hundreds of years and that has been stipulated in all of Somalia's constitutions and charters," Yusuf Nor, a high school teacher in Mogadishu said. "Why not just say Mogadishu is the capital of Somalia? What is the problem with that?"
Somalia adopted an initial constitution after gaining independence from Britain and Italy in 1960 and updated it in 1979. But Somalia's government structure broke down completely in 1991, when the country fell into civil war, and the country has not seen a true federal government since.
The international community is now working to help legitimize a new federal government that can assert control over the country, a task made more difficult by years of warfare and corruption.
Also, the new draft constitution appears to make promises that will be hard for the government to keep. In a country where basic needs like food are not always met, the constitution says that every person has the right to clean, potable water. Every person has the right to health care, even if they can't pay for it, the draft says, another difficult-to-fulfill promise.
No marriage is legal without the consent of both the man and the woman, it says. No child may perform work that is not suitable for a child's age — another clause that defies reality in a country where an enormous number of children work. Each child is to be protected from armed conflict, it says. Somalia has a history of child soldiers on both the government and insurgent side.
"All citizens, regardless of sex, religion, social or economic status, political opinion, clan, disability, occupation, birth or dialect shall have equal rights and duties before the law," it says. Circumcision of girls is "a cruel and degrading customary practice, and is tantamount to torture. The circumcision of girls is prohibited."
The draft constitution says that abortion is contrary to Shariah law and is prohibited "except in cases of necessity, especially to save the life of the mother."
Sheema Sen Gupta, head of child protection at UNICEF Somalia, lauded the government's work to ban female circumcision. "There is however a need now to work closely with the religious leaders who have been very supportive of our efforts to end this practice and with community elders to ensure that it is abandoned as soon as possible," she said.
___

Blog Archive