SUBCLANS AND FAMILY TREE The Dabruuwe clan has five major subclans, whose there mnemonics is: Rage dabruwe.Yusuf dabruuwe Weheliye dabruuwe. also dabruuwe and bimal they are brothers tree is as following: The Mathigaan or Madigaan is a sub subclan of Dabrube, the Subclan of Dabruuwe and is one of the tribes that inhabits in Ethiopia and Somaliland. Historically, the Mathigaan were mainly pastoral and farmers who separated from other Dabruuwe in nearly 400 years ago, however, the record of written documents and inherited information from ancestors is well reserved in lower shabelle. The Dabrube tribes lived in different parts of somalia and Ethiopia, but they each had their history an
Beesha wexey u kala baxdaa:
Raage Dabruwe
Yusuf Dabruwe
Wehliye Dabruwe
Beesha Madigaana waa Dabruube beel ka tirsan oo luntay, Kuna baahsan Ethiopia iyo Wooqoyiga Somalia
Bimaal (Jamal) bin Mahamed
Gaadsen (Sheikh Abdirahman)
Sa'ad
Da'ud
Ismiin,
Bahal Saciid
Suleiman (Saleiban)
Daadoow
Abdirahman Eremage( Geedsan) === the name of Geedsan or gadsen is a nickname,which means "genuine" given by his Scholar called Sheikh Abdirahman Ulamadoobe. The Gaadsen or reer Aw-Gaadsan branch of the Bimaal. The Aw Gaadsen trace themselves from holymen and sheikhs living as pastoral nomads
Kumanaan ruux ayaa websitkaan ka soo booqda dalalka Ethiopia, Somalia, Kenya, U.S, iyo Ingiriiska. Waxaa kaloo aad aan uga yaabay dadka badan ee ka soo booqda dalka Ruushaka oo aad u farabadan.
Fadlan Wax raiyiigana ah iyo talo iyo sixid aad saxdaan qoraalada aan soo uruurino bal reeba.
Comments iyo fikrado ama dood furaan kenna kuna soo Kordhiya Commentska.
As Dir please comment and add ideas and what you agree or corrections. It is frustrating when people dont give feed back as I try to collect humbly items of interest about Dir.
Last 30 days we had vistors from following countries and none left even a single comment
Maxamuud Xarbi
(Mahmoud Harbi) was a prominent Pan-Somalist who actively campaigned to
see the five territories of Somalia united. He often locked heads with
the French authorities in what was then known as French Somaliland after
he accused them of vote rigging a referendum in 1958 for French
Somaliland to join the Somali Republic. Refusing to recognise the
results; he was exiled to Egypt where he continued his Pan-Somali
campaign.
He was killed in a plane accident — though foul play by the French
gov has been alleged — in October 1960. See below a speech he delivered
on 26 May, 1960:
“Peace be with you, Somali brethren, people of my race, wherever you
are. I would like you to listen to me today because I have been away on a
mission to serve our common cause — the unity and the solidarity of our
people — and I should like tell you something about my tour. As you all
know, I was in Mogadishu for a year and I have met with brotherly
hospitality and found the people of good heart. However, our struggle
needs not only fighting inside the homeland, but it must be waged
outside also. I have travelled abroad to spread the news about the
situation in our homeland and how imperialism partitioned us and made it
known in African and European countries, and I thank God that today our
cause is better understood.
Many people do not believe that the Somali people will attain
freedom, become independent and have their own flag. Many others do not
believe that the Somalis will be united, but in my opinion there is no
force to stop a sun that has already risen.
Today, we have a flag of our own, raised like any other country.
Today we are a people who have our own state and cannot be called French
slaves or British slaves or Italian slaves or the slaves of other
people. Today we are a Somali people and have a Somali state.
I also think that others are aware that Somali unity and independence
have become a fact, that there is no doubt in the unity of our homeland
though it has been partitioned. I have no doubt about this, nor did I
have any in the past, nor will I have any in the future. However, before
I talk to you about my tour, I would like to tell any Somali who had
any doubt about this to dispel it; the two main parts of Somaliland have
have become united, but the road ahead is still long and difficult. I
would like to address the the Somali people and in particular .those in
Djibouti, and say: Ponder on what will happen tomorrow in Loyada. We
have been overtaken by other Somalis and we have not contributed
anything to the Somali cause.
What are we waiting for? Furthermore, while the situation was thus,
two governments have concluded an agreement on our homeland, and soon
you will find in Djibouti men who have been brought over to control it.
Youth of Djibouti, what will you do about this? I will not broadcast
from here the other things you have done, for I know them all I know
that many camels have fallen over but that is not enough. I would like
to tell you that France does not give freedom to peoples easily. De
Gaulle has said: “Djibouti will remain French.” But we say: Djibouti is a
Somali territory!”
Mahmoud Harbi Farah (Arabic: Ù…ØÙ…ود Ø§Ù„ØØ±Ø¨ÙŠ) (1921 – October 1960) was a Somali politician. A pan-Somalist, he was the Vice President of the Government Council of French Somaliland from 1957 to December 1958, during Djibouti's pre-independence period.[1]
Harbi was born in Ali Sabieh, Djibouti in 1921 to a Somali family from the Fourlaba sub-clan of the Issa clan.[1][2]
He learned to read the Koran and linguistics Arab from a young age, and
when he was seventeen his father died in 1938. He was forced to work
and headed towards the capital Djibouti
and worked there as a waiter in one of the restaurants and while he
became aware of visitors to the restaurant, most of whom were foreign
tourists and benefited from cultural differences. He volunteer, sailor
in the French Navy with the brother of the Sultan of Tadjoura, Ibrahim
Mohamed in the Second World War. He nearly lost his life when the French warship crashed, which was being served where the Germans in the Mediterranean Sea, but he went to France. He later joined the colonial army, and was awarded the FrenchCroix de guerre in World War II.[3]
Political career
When he returned to Djibouti in 1946, and began his career working in
the port of Djibouti, and then became president of the Union of Somali
workers, and in 1947 founded the Democratic Union Party, which branched
off from the union, he was able in his youth that dominates the
political scene for a decade. He increased his circle of friends in the Middle East through gifts such as the lions he gave to the Imam of Yemen and the King of Saudi Arabia who in return (as is customary) backed him with funds. Harbi's main political rival was Hassan Gouled Aptidon,
who in the mid-1950s allegedly expressed a desire to see all foreigners
expelled from Djibouti. Harbi capitalized on the blunder by coming to
the defense of the foreign communities. As a consequence, he gained the
material support of the resident Arabs in general and of Ali Coubeche in
particular, son of one of the territory's wealthier merchants.[4] Harbi would later appoint Coubeche as Finance Minister in his Cabinet.[5]
Through the Sultan of Tadjoura, a former comrade in the French army during the World War II campaign, Harbi was introduced to Ali Aref Bourhan, a young Afar
politician whom Harbi would eventually take under his wing. Bourhan
subsequently served in the territory's representative council as a Harbist politician, strongly supporting Harbi's independence-oriented platform.[6]
In 1958, on the eve of neighboring Somalia's independence in 1960, a referendum was held in French Somaliland
to decide whether or not to join the Somali Republic or to remain with
France. The plebiscite turned out in favour of a continued association
with France, partly due to a combined yes vote by the sizable Afar
ethnic group and resident Europeans.[7] There was also widespread vote rigging, with the French expelling thousands of Somalis before the referendum reached the polls.[8]
The majority of those who had voted no were Somalis who were strongly
in favour of joining a united Somalia, as Harbi had proposed.[7]
After the launch of French President Charles de Gaulle, which states
that France be with the republics that accept this Constitution, Mahmoud
who campaign against the constitution and demanded the right to decide
the fate of the French colony in the Horn of Africa, and he led a
demonstration against the Constitution of de Gaulle, Vobad for
presidency government, and dismissed as well as all the ministers who
supported his position.
Harbi's refusal to acknowledge the plebiscite's results, which he
considered doctored, would ultimately cause him to lock heads with the
French authorities, who exiled him to Cairo. He went to African and European capitals in order to reach the goal of liberation before he died in October 1961.[9]
Later years
Harbi would eventually settle in Mogadishu, where he frequently joined Somali radio programs and preached Pan-Somalism to the Somalis of the Horn of Africa.
In October 1960, he and several of his associates died in a plane crash
under mysterious circumstances in Italy on a return trip from China to Somalia.[9]
Barrington, Lowell, After Independence: Making and Protecting the Nation in Postcolonial and Postcommunist States, (University of Michigan Press: 2006), p.115
Kevin Shillington, Encyclopedia of African history, (CRC Press: 2005), p.360.
United States Joint Publications Research Service, Translations on Sub-Saharan Africa, Issues 464-492, (1966), p.24.
Maxamuud Xarbi: We must achieve independence, we prefer death to life under the aegis of imperialism
Maxamuud Xarbi (1921-1960) a Somali hero that warrants eternal remembrance for he was one of the few Somali historical characters that put the dream of universal Somali brotherhood on a massive pedestal. His life account is all too known and his mysterious murder still lingers the mind of the Somali oldies. Maxamuud Xarbi shared the same characteristics of his defiant African contemporaries, those whom struggled against colonialism and imperialism such as the late Pan-Africanist Congolese independence leader Patrick Lumumba — who was incidentally murdered a year after Maxamuud Xarbi’s death.
But without exploring Maxamuud Xarbi’s life in detail, I want to mention a particular account as narrated by a witness.
In 1958 a referendum, ordered by French leader Gaulle, was held in French Somaliland (now Djibouti) on whether to join the upcoming Somali Republic or to remain with France. The majority voted to stay with France. The referendum had all the main characteristics of vote rigging, and the majority of the voters were not surprisingly Europeans. Maxamuud Xarbi vehemently rejected the dubious results of the referendum, iterating that the will of the Somali people is nothing less than full independence from France. So he returned to Djibouti to meet his people. At the airport, he was received by the French governor general at the time. What follows next is what separates a lackey from a born-leader, a reactionist from a revolutionary, a man that shamelessly serves his whims from a man who selflessly serves his people.
He went to the colonial governor and shouted at him: “I want to be received by the people and not by the French governor”. He pushed him aside and went to the Somali crowd that was waiting for him in the far distance and delivered a historical speech wherein he said:
“We must achieve independence; we prefer death to life under the aegis of imperialism”.
Somali: Taarikhda Ciise Madoobe Beelweynta Ciise Madoobe Dir Aji sida kor ku xusan waxa ay u kala baxdaa
lix jilib oo loo kala yaqaan Dalool iyo Abdaal. Iilaa 400,000 kun ayay
gaareysaa tirada beesha ee dagan dhanka Itoobiya. Dalka Jabuutina waxaa
ku nool 370,000 ama ka badan boqolkiiba 55 %, halkaas oo ay kula nool
yihiin Gadabuursi Mandaluug Dir, Isaaq Maxamed Xiniftire Dir, iyo Somali
kale. Qowmiyada Canfarta ayaa dalkaas la wadagta Ciisaha iyo Somalida
halkaas ku nool.
Waxaa Ciisaha u ah Ugaas Beesha Wardiiq oo ah beel ay doorteen sanadkii
1600 xiligii ay beesha Ciise samaysatay Xeer Ciisaha oo lagu sameyay
tuulada Ayshia oo odayga Ciise ku aasan yahay. Ugaasku wuxuu dagan yahay
tuulada Wurufo loo yaqaan oo Djabuti koonfur galbeed 180 Km u jirta una
dhaw Harar dariiqeeda.
Waxaa jirta sheeko raqiis ah oo ay galaada wax qorta kaga fidiyaan
Ciisah oo leh Ciise wuxuu u kala baxaa Sadex Ciise iyo Sadex Soo Raaca
ama Ciise wuxuu dhalay lixda Ciise sadex kaliya. Arintaan oo lagu
doonayo beel weynta Ciisa in lagu bur buriyo sal iyo raad malaha. Ciise
iyo Sadexda uu adeerka u yahay waxaa dhalay Madoobe Dir. Marka beel
weynta waxaa u hir galay magaca Ciise waxayna ka kooban tahay dhashii
Madoobe Direed kaliya.
Waxa qoraaga weyn ee Ingiriiska ah, I M Lewis, Nomadic Democracy, uu had
iyo goor isku dayaa in uu Dirka kala qayb qaybiyo. Isagoo fafiyay
beenta ah: Isaaq waa Carab anagoo og iyo isaga, I M lewis qudiisho og in
ay yihiin Isaaq Maxamed (Axmed) Xiniftire Mahe Dir dhashiisi oo uu
xitaa I M Lewis ku qoro (Footnotes) ka ama xaga hoose. Tusaale ahaan
Gabeyga weyn ee Guba ee Daroodku iyo Isaaqu isku xifaaleynayn ee
Ogaadenku Dhulbahantah leeyahay:
" Isaaq waa Dir, dunji Habar Magaadle ee yaa la da'ah." Waxaa, uu ninka
Isaaq ee Habar Yonis ku jawaabayaa," Isaaq Dir haduu duulan soo qaado
(Iidoor waa dunji habar magaadle) waxaanu Daroodka leeyahay muxuu yahay
Dalka lagaa qaaday soo anigu dalka ma lihi oo Donbiro Direed na anigu
kuma siin, geedna kaa soo dajin, dalka oo dhan anaa leh.
Meelo fara badan oo Gadabuurisi ay ku xumeeyaan, been ka fafiyaan Ciise,
ama Akisho ayaa jira nimankan Gaalada ah ee Somalia wax ka qora, oo uu I
M Lewis ugu horeeyo.
Marka, su'aasha meesha taala wexey tahay magacan Direed yaa baas oo
difaaca. Maxay uga hadli waayeen Ciisaha iyo Gadabuursiga iyo Isaaq
beenaha qalinka lagu faafiyo ee buugagta la fidinayo ?
Madoobe Dir has six sons:
Issa Madoobe
Howlqaade
Makahiil
Iidleh
Mahamuud
Three brothers are known as Walaaldon 2.Hoolleh
Mahadleh
Saxiib
The two are known as Forlabbe 3.Eelleye
Mamasan
Muuse ( Yoonis Muuse and Sacad Muuse)
The Above three are collectivelly know as the Abdaal (Abgaal) and form a moiet or branch of Issa Madoobe Dir Aji. The Following three brother are called the Dalool branch. 4. Uurweyne
Fiqi ( Hussen and Muuse)
Abdallah ( Bur, Ahmed, Koron, Ali)
5. Wardiiq ( Waaqtishiil and Raamwaaq) 6. Hooroone
Habar Walaala- Geelaleh
Geel Walaal-Cabdalleh and Adan
Political Organizations Of Issas
Democratic Action League DAL early political movement of Issas in Ethiopia was led by Mohammed Sheikh Ibrahim
Issa Gurgure Libration Front IGLF led by Riyaal Ahmed uniting two powerful Dir clans until the Gurgure split in 1991, IGLF name continued even though a Gurgure by the name Abdul Aziz formed the independent Gurgure Libration Front which worked with their next door cousins.
Waxa
Xaqiiq ah in Xeer Kasta oo Ummadi leedahay lagu dhisay Ujeedo ka
Turjumaysa Falsafada uu ku Dhisan yahay Xeerkaasi . hadaba Xeerka
ciisaha oo lagu Tilmaamo ka ugu Raadraac dheer marka la eego Geeskan
Afrika ayaa marka la tix raaco noqonaya mid koobsanaya Dhammaan Qaybaha
Nolosha Dadka iyo duunyadaba. Waa mid kala Hagaya Ismaandhaafka Ciisaha
isla markaana Qeexaya xidhiidhka ciisaha iyo Bulshooyinka kale.
Xeerkan oo ay ka soo Shaqeeyeen Odoyo Dhaqammeedyo Xeerbeegti ah
Khibarad sarena u lahaa Xalinta iyo Xadaynta Mashkaladaha Bulshada ayaa u
Huray Nafahoodii iyo Maalkoodiiba si ay uga Midho dhaliyaan Habaynta
iyo Iskudubarridka Xeerkan. Waana ta Maanta Keentay in ay Baal Dahaba
lagu Qoro Magacyadooda, Bulshaduna u og tahay Wax qabadkooda.
Qaab dhismeedka Xeerkan Ciisahe een Faahfaahintiisa hoos ku xusi Doono ayaa ah mid ku Dhisan rukuno Asaas u ah Xeerka.
Kabta koowaad ee dhiiga waxay u kala baxdaa
Dhimasho ( dhimasho waxa ay ka dhigantahay labo reer ciisaha oo islaayey)
Dhagar ( qof qof dilay)
Jab iyo Jareexo ( Waa wixii dhaawac ah ee la isgaadhsiiyo)
Boqolkii Cune.
2) Dhaqan.
Doorashada Ugaaska.
Gandaha 44 nin
Gudi oo ah 12 nin
3) Dhaqaqaal
oo ah xeerka qaabilsan dhaqaalaha
Dhaqaaluhu wuxuu u kala baxaa Mood iyo Nool. Ciisuhu xeer uma
dhigin moodka. Noolku wuxuu ka koobanyahay ( Sagaal halaad iyo Dameer
iyo Ey)
Sagaalka halaad waxay u kala baxaan ( Saddex waa dhaban, Saddex wa
Dhaxal, Saddexna waa Dhibaad)
4) Dheer
Dheertu waxay ku saabsantahay xuquuqda iyo dhibta loo gaysto haweenka.
Xuquuqda ay Hawenku wax ku helaan
1. Dhaban wax ku hesha
2. Dhaxal wax ku hesha.
Dhibta loo gaysto. Haweenku waxy u kala baxaan sida tan
1. Bila Cad
2. Baara Cad ( gabadha aad u yar)
3. Gambo Cad
4. Banaanay
5. Gabadh wiilsidatay.
6. Duqdii Saddex goor ka ca.
7. Gorgor
8. Gidir
9. Golo ka bood
10. Sodoh
11. Islaan xigaaleed
12. Gabadh ninkii ay u doonanayd xumeeyey.
13. Xaynkeed wadha ( gabadhani xeer ma leh)
5) Dhul
Dhul ku wuxuu u kala baxaa Bad iyo Beri. Hadaba Ciisuhu Bada xeer
uma dhigin.
Dhulku wxuu u kala baxaa ( Beer; Daaq iyo Ceel)
Ciisuhu Xeerkii Siti lagu dejiyey wax Beer ah kamuu hadlin inkasta oo
dad Ciisaha ka mid ahi mudo 70 sano laga joogo ay xeerka Beeraha
samayteen.
Ciise wuxuu ka hadlay Daaqa iyo Ceelka .
6) Dhibleh
Kabta lixaad oo ah dhibleh oo macnaheedu yahay qofkii dhibaatada loo geystay ciisuhu waxay u kala saareen. Afar dhagaleey.
Reerka ciise ( Waxa la yidhi Kuna ha ahaadaane waa nin Waxa kale oo la yidhi Ciise waa wada ciise nina nin caaro ma dheera)
Ahli ( waxaa loo jeedaa Soomaalida kale)
Hiirimaad ( Wixii Islaam ah ee aan ahayn Soomaali)
Dhibleh ( waa qofka Gaalka ah)
Lixdaa kabood ayaa aas aas u ah Xeerka ciisaha Waxaana lagu sii faah faahiyey dhagalayda ama Sarta iyo Indhasha la dhigay.
QAAB DHISMEEDKA XEERKA CIISAHA
QAAB DHISMEEDKA XEERKA CIISAHA
Hordhac.
Beesha ciisaha oo ah beelaha leh xeer qoran oo soojireen ah ayaa
waxa la soo weriyey in ay keentay in ay samaystaan xeerdardaaran hore oo
ay qabeen.
Cali Abokor Maxamuud Yuusuf Ciise. Ayaa iskugu yeedhay Ciise wuxuuna
yidhi waakii aabaheen inoo dardaarmay ee yidhi ‘ markaad noqotaan boqol
gaashaan qaadaSamaysta xeer iyo boqor’ markaa waa in aynu samaysanaa
Xeer aynu ku dhaqano iyoboqor ina maamula. Halkaana waxaa lagu doortay
gandihii ugu horeeyey waxaynafadhiisteen dixda Salal waxayna halkaa ku
doorteen Ugaas kii ugu horeeyey waxaynaku heshiiyeen Dhuuni (
biyo,daaqa, iyo martida) saddexdaa qodob ayeygo’aamiyeen in aan la isku
diidi karan.
Xeerka ka hadalkiisu mudo badan ayuu socday waxaanala fadhiistay meelo
badan iyo wakhtiyo kala duwan waxaana ka mida. Dixda Salal,Gargaara,
Kartataan, Carowayn iyo ugu danbayntii oo xeerka lagu lafo gurayGunburta
Siti.
Wakhtigii la jabiyey Ciidamadii Axmad guray Dadkamuslimiinta ee
Sooamaalida waxa ku dhacay dhibaato wayn. Dadkii magalooyinkiiway ka
qaxeen waxayna u baxeen baadiyaha.
Mudo markii sida lagu jiray ayaa Xasan gadiidshe uu ciisihii iskugu
yeedhay inay isku yimaadaan Ayna habeyaan xeerkoodii si ay dadka aaye
ugu reebaan Waxaanala fadhiistay Siti.
Gunburta Siti oo ah meeshii ugu danbaysay ee xeerka loo fadhiisto
lagunahabeeyo ayaa waxaa la doortay 44 Gande ku waas oo mudo sanad ah
halkaa fadhiyeykana hadlay waxwalba . Gandaha halkaa fadhiyey waxay
lahaayeen rag culumo ah ooCilmiga Fiqiga yaqaanay kana ilaalinaayey wax
walba oo Shareecada Islaamka kasoo horjeeda ,waxa ku jiray Afar nin oo
amnigooga ilaanaayey. Gandaha wakhtigaawaxaa loo yaqaanay Ayo
Habdhiska Xeerka
Xeerka Ciisuhu dhisteenwuxuu u ka koobanyhay Sida tan
1. Lix (6) Kabood.
2. Boqol iyo lixdan Dhagalay (160)
3. Saddex boqol iyo lix iyo Soddon (336) Sarood.
4. Afar boqol iyo Afar iyo Afartan ( 444) Indhal.
A) Lixda Kabood.
Lixda kabood oo ah qaybaha uu xeerku ka hadlaywaxay kala yihiin.
• Dhiig
• Dhaqan
• Dhaqaqaal
• Dheer
• Dhul
• Dhibleh
1) Dhiig
Kabta koowaad ee dhiiga waxay u kala baxdaa
? Dhimasho ( dhimasho waxa ay ka dhigantahay laboreer ciisaha oo islaayey)
? Dhagar ( qof qof dilay)
? Jab iyo Jareexo ( Waa wixii dhaawac ah ee la isgaadhsiiyo)
? Boqolkii Cune.
2) Dhaqan.
? Doorashada Ugaaska.
? Gandaha 44 nin
? Gudi oo ah 12 nin
?
3) Dhaqaqaal ( oo ah xeerka qaabilsan dhaqaalaha)
Dhaqaaluhu wuxuu u kala baxaa Mood iyo Nool.Ciisuhu xeer uma dhigin
moodka.Noolku wuxuu ka koobanyahay ( Sagaal halaad iyoDameer iyo Ey)
Sagaalka halaad waxay u kala baxaan ( Saddex waa dhaban, Saddex wa Dhaxal,Saddexna waa Dhibaad)
4) Dheer
Dheertu waxay ku saabsantahay xuquuqda iyo dhibta loo gaysto haweenka.
Xuquuqda ay Hawenku wax ku helaan
1. Dhaban wax ku hesha
2. Dhaxal wax ku hesha.
Dhibta loo gaysto. Haweenku waxy u kala baxaan sidatan
1. Bila Cad
2. Baara Cad ( gabadha aad u yar)
3. Gambo Cad
4. Banaanay
5. Gabadh wiilsidatay.
6. Duqdii Saddex goor ka ca.
7. Gorgor
8. Gidir
9. Golo ka bood
10. Sodoh
11. Islaan xigaaleed
12. Gabadh ninkii ay u doonanayd xumeeyey.
13. Xaynkeed wadha ( gabadhani xeer ma leh)
5) Dhul
Dhul ku wuxuu u kala baxaa Bad iyo Beri. HadabaCiisuhu Bada xeer uma dhigin.
Dhulku wxuu u kala baxaa ( Beer; Daaq iyo Ceel)
Ciisuhu Xeerkii Siti lagu dejiyey wax Beer ah kamuu hadlin inkasta oo
dadCiisaha ka mid ahi mudo 70 sano laga joogo ay xeerka Beeraha
samayteen.
Ciise wuxuu ka hadlay Daaqa iyo Ceelka .
6) Dhibleh
Kabta lixaad oo ah dhibleh oo macnaheedu yahayqofkii dhibaatada loo geystay ciisuhu waxay u kala saareen. Afar dhagaleey.
? Reerka ciise ( Waxa la yidhi Kuna ha ahaadaanewaa nin Waxa kale oo la yidhi Ciise waa wada ciise nina nin caaro ma dheera)
? Ahli ( waxaa loo jeedaa Soomaalida kale)
? Hiirimaad ( Wixii Islaam ah ee aan ahayn Soomaali)
? Dhibleh ( waa qofka Gaalka ah)
Lixdaa kabood ayaa aas aas u ah Xeerka ciisahaWaxaana lagu sii faah faahiyey dhagalayda ama Sarta iyo Indhasha la dhigay.
Diyaariye Ibraahim( xeer Ciise)
GANDE
I.WaaMaxay Gande ?
Gande waa erey aan wadaag ku nahay , Beesha Oromada oo aan ka wada
tirsanahayBahweynta ku shitika . Ereyga Gande waxaa uu micnihiisu yahay
Maguuraan xaggaluqada marka loo eego.
Marka La eego Xaga xeerka Ciisaha ‘Gande waa xeer beegti ay tiradoodu dhantahay44tan’.
tiradadan afar iyo afartanka ah waxay ka soo jeedaameel fog .oo waxaa
adeegsan jiray Faraaciintii ka talin jirtay Dalka Masar .Soomaaliduna
waxay xidhiidh soo jireena ayey lalahayd.
Waxaa ka loo ay leeyihiin Nimanka Taariikhda udhuun dalooli Culumadii
soo gaadhsiisay Diinta Islaamka Geeska Afrika waxa aytiradoodu ahayd
44tan.Aragtidaa oo lagu kala gadisan yahay waxaa ragga qaar ayqabaan
inay ka soo dageen Magaalada Zaylac isku soo wada duuboo tirada 44ka
ahwaxa ay leedahay xusid gaara
I. WaaMaxay Gande ?
Gande waa erey aan wadaag ku nahay , Beesha Oromada oo aan ka wada
tirsanahayBahweynta ku shitika . Ereyga Gande waxaa uu micnihiisu yahay
Maguuraan xaggaluqada marka loo eego.
Marka La eego Xaga xeerka Ciisaha ‘Gande waa xeer beegti ay tiradoodu dhantahay44tan’.
tiradadan afar iyo afartanka ah waxay ka soo jeedaameel fog .oo waxaa
adeegsan jiray Faraaciintii ka talin jirtay Dalka Masar .Soomaaliduna
waxay xidhiidh soo jireena ayey lalahayd.
Waxaa ka loo ay leeyihiin Nimanka Taariikhda udhuun dalooli Culumadii
soo gaadhsiisay Diinta Islaamka Geeska Afrika waxa aytiradoodu ahayd
44tan.Aragtidaa oo lagu kala gadisan yahay waxaa ragga qaar ayqabaan
inay ka soo dageen Magaalada Zaylac isku soo wada duuboo tirada 44ka
ahwaxa ay leedahay xusid gaara.
Guurtidii fariisatay Gunburta Sitti waxay tiradooduahayd 44tan . kaa soo loo qaybiyey sidatan .
* (8) Ceeleeya ah oo uu ka sideedaad uu Ceeleeyuhuku helay Curadnimo
*(8) Wardiiqa ah Wardiiqu ka sideedaad ku helay Boqornimo.
*(7) Hawlaqaada ah.
*(7) Holle ah.
*(7) Hooroone ah.
*(7) Uur wayne
Gudidii fariisatay Gumburta Sitti oo sida aan korku soo xusnay tiradoodu
ahayd 44tan sidoo kale afar waxaa loo xulay inaynoqdaan gaadh , kaasoo
ilaalinaya Madasha uu shirku ka dhacayo . halka Guddida44ka ahna ay
gorfaynayeen talada.
II.Qaybaha Gandaha
Gande wuxuu u kala baxa Gande Ugaas iyo duca yeel.
1) Gande Ugaas waa gandaha dooranaya Ugaaska , marka uu xilka baneeyo amaba aygeeri kutimaado
2) Gande ducayeel waa Gande la furo xilli gaar ah .hadaba maxay ku kala gadisanyihiin gande Ugaas iyo Gande duca yeel ?
III.Hawlaha Gandahu Qabto
Gandaha ducayeelka doorasho looma igmanin eehawshiisu waa ducayeel , waxaana la furaa reero gaara ah.
Gande Ugaas waxa uu yahay xilkiisu xallintakhilaafaadka iyo doorashada Ugaaska
• waxaana la furaa reero gaara ah .
Gande waxa uu u kala baxaa Ciidan iyo Caado.
Caado waa sida sideeda Reer ee Gandaha la furo ,sideedaa oo kala ah .
1. -Walaal- doon Rooble Axamed ah.
2. -Wardiiq Reer bare ah
3. -Reer Guulane Reer Waraabe ah oo waliba kasii ah Hufane Sheekh.
4. Wardiiq oo Eeba Cabdala ah .
5. Sacad muuse oo reer gadiidshe oo ka ah reeraadan xasan
6- yoonis muuse oo reer macalin oo ka ah rooble saciid.
7- akhtimahure reer cadaawe ah
8- furlabe saciib oo ka ah reer xaaji.
haddaba sideedaa Reer waxaa loo yaqaan Caado, waana sideeda Reer ee salka u ahGandaha .
Sideedaa inta ka hadhan waxaa lagu soo xulaa aqoon iyo iimaan. Sidaas dartedgandaha midab kale waxaa la yidhaahdaa Ducayeel.
*Gande Ugaas waxa uu kaga duwan yahay GandeDucayeel ,Reeraha qaarkood oo ku Ducayeelka ayaan ku jirin Gande Ugaas.
IV.Xubin ka noqoshada Gandaha
Waxaa xubin ka noqon kara Gandaha ,Shakhsiyaadkabuuxiya Shuruudahan soo socda
* waa in uu ahaado Ciise Ciisa dhalay.
*waa in uu ahaado nin aan dhagaroobin .
*Waa in uu ahaado nin aan caydh ahayn .
*waa in uu ahaado nin Salaada ilaaliya.
* waa in uu ahaado nin xaasle ah.
* waa in uu bilcan ka soo jeedo oo ay hooyadii aynaahayn dumaal.
*dhaqaala ahaan ummaddu waxay ku tiirsanahayxoolaha la dhaqdo, haddaba
ninka xubin ka noqonaya Gandaha waxaa laga raba inuuwato LO, haddii uu
lahayna waxaa looga soo ergiseeyaa cidda ugu dhaw.
*Lo’da laga raabaa waxa ay leedahay shuruudo,taasoo ah .
*Loda waa in uu ku jirin Booli oo ay ahaato xeroudhalad ama ka soo jeedo
xoogsi lahubo xalaalnimadiisa , iyadoo laga fogaanayoquudashada
xaaraanta
Bulshaweynta Soomaaliyeed oo raacato u’badan , waxaay hadba u hayaamaan
meesha ay ka maqlaan hayb Roobeed amase uu ka hilaaco . siay ula
lagdanto nolosha adag Reer miyiga u caadada ah .
Dhanka kale hadaan ka joogsano waxaan soo tilmaamnay inuu gande yahay
Maguuraan, sidaas darted waxaa adag in maguuraan iyo xoolo dhaqato ay
meel iskuguimaanayn.
*Gandaha ducayeelka layidhaahdo marka Abaari dhacdowaa lakala furaa.
*Gande ugaas sababta loo dajiyey ayaa ahayd layli tirka ugaaska sidaasi
darteedisagana Abaari hadday timaado waala kala furaa. Waxaase loo
reebaa ugaaska laboiyo toban Odey oo joogta ah , waxayna matalaan
Gandihii la ka furay xaaladaAbaareed awgeed .
V. Qarnigiii tagay iyo Gandihii lafuray
Gandihii Weeraad ooahaa Gandihii Ugaas Xasan doortay waxaa la furay WaaruF .
Waxaana laga xasuusanyahay ragga ay magacdoodu kala ahaayeen .
1) Kooshin Cabdalle oo ahaaReer Aaden Xasan oo ahaa ninkii Gundhataha udhigay ugaaska.
2) Bahdoon Dilaal ooahaa Wardiiq Yeesuf ah oo waliba kasii ah Reer Geedi Cali .
3) Buux Geele Dhinbiil oo ahaa Sacad Muuse oo ah Reer Makaahiil waxa uu uxilsaarnaa sahanka iyo xiiritaanka .
4) Ina Bila Xaas oo ahaaWalaadoon Reer Axammad ah. 5) Ina Buux Kolomeyte
oo ahaa dhabac.6) GeeddiQasnad Ride oo ahaa Reer Guulane Reer Waraabe
ah .
7) Muuse Dabaal oo ahaa Wardiiq Reer Xasan ah .
8) Shariif Jilaani oo ahaa ninkii Ogaaska ka xiiray .