Sunday, April 24, 2011

DHAQANKII HORE EE SUUBANAA EE DIREED

_____________________________________
XEERKA DIREED

XEER SOMALIGA IYO XASOORKA DADKA SOMAALIYEED WAXAA ALIFAY OO

HINDISAY HEER BEEGTIDA DIREED. XAQA, XEERKA, IYO HABKA

XADQUDUBKA LAGU XALIYO XEERBEEGTIDA DIREED AYAA ALIFTAY.

FIIRI, KALMADA XEERBEEGTI, WAA KII XAQA BEEGAY AMA MIISAAMAY.

INDHEERGARADKII HORE IYO CUQAASHII HORE EE DIREED WAXA AY AS

-AASEEN WAXA LA YIRAAHDO XEER ILAALINTI OO BARIGII HORE AY

SUMAD U AHEYD GEEDKA IYO GUDIGA HOOS FARIISATA, WAXA CAADO

AHEYD IN QOFKII LAGU XAD GUDBO UU SAMEYSTO XEER ILAALIYAAL

(LAYERS) OO AHAA GAR YAQAAN. QAREENO AYAA JIRAY KU TAQSUUSA

XEERKA IYO GARTA. RAGA XEERKA YAQAAN EE INDHEER GARADKA AH

KALIYA AYAA TALIN JIRAY, BARIGII DANBENA TALIYAYASHA DIREED

WAXAA LOO AQOON JIRAY GARAAD.

XADAARADIHII HORE EE DIREED WAXA AY SAMEEYEEN XUKUUMADO ADAG

OO AY KU FADHIISIN JIREEN XEERKOODA IYAAGOO DADKOODA IYO

DADKA KU DHEX NOOLA BARIGAA SINAAN IYO WALALTIMO KU DHAQI

JIRAY. TAASI WEXEY KEENTAY IN MUDO YAR KA DIB MARKII AY

BEELAH DIREED KA SOO KICITIMEEN DULEEDKA ITOBIYA IN DADKII

DALKA JOOGI JIRAY OO DHAN IN AY HOOS YIMAADAAN XUUKAMAD

DIREED OO AY SHEEGTAAN XITAA IN AY DIR YIHIIN.

XEERKII HORE EE MANTA LOO YAQAAN XEER SOMALIGA WAXAA LAGA SOO

GAARAY AYAA LA YIRAAHDAA ODEYGII DIREED IYO ABIHIIS AJI.

MAANTA WAXAAD DADKA SOOMALIYEED MEEL WALBA AY JOOGAAN

JIRAAHDAAN NINKII XEERKA DIR LAGA SOO GAARAY KA LEEXDA AJI

MAAHAN AMA WAA MID AAN HAYSAN XEERKA AJI DIREED.

CAADOYINKII HORE EE DIREED EE DHAQANKA SOOMALIDU KA ASKUMAY

DIRKII HORE WAXA AY DIHI JIIREEN WAA HIBOOYIN IYO GARAAD UU

ILAAHEY KU MINEYSTAY, OO XAGA SARE KA YIMID OO UU ILAAHEY KU

MINEYSTAY.

XUKUNKA GARAADKA

BARIGII DIR AY DALKA KA TALINEYSAY WAXA BEELAHA U TALIN JIRAY

GARAADO KA DUWAN HABKA QABIILADAN HADA YIMID GARAADADOODA AY

ISKU ARKAAN. BEELAHA DAROOD IYO HAWIYE MAANTA GARAAD WAXA AY

U YAQAANAN NIN WAALAN OO KALIGII TALIS AH OO DADKA MAQUUMIYA

OO INTA BADAN DHIIGYA CAB AH, AADNA U MASAKAX YAR.

DIRKII HORE EE MAGACAN SAMEYSTAY WAXA AY GARAAD UGU YEERI

JIREEN NIN MASKAX BADAN OO GARAADKIISU SAREEY0, GARTAMA WIXII

SAN. MARKII WAXA QARIBMAANA AMA DADKIISU IS QABTAAN KALA

SAARA OO GARTA U QAADA.

GARAAD DIR WAXA AY U AQOON JIREEN NIN BARTA HEERKA IYO SIDA

GARTA LOO QAADO.

MARKA DIRKII HORE WEXEY KU QEEXI JIREEN GARAAD, NIN GARTA U

AADA DADKIIS.

CIDAMADII HORE EE DIREED

CIDAMADII HORE EE DIREED 1000 SANO KA HOR AYAY BIXIYEEN, OO

ALIFEEN HABKA IYO XEELADAHII DAGAAL EE ILAA 1990 AY

ISTACMAALI JIREEN CIDAMADA SOMALIYEED EE DOWLADA SOMALIYEED.

DIRKII HORE WAXA AY ARUURIN JIREEN WIILASHA YAR YAR MARKII AY

QAAN GARAAN OO AY 15 JIRSADAAN OO AY U XULI JIREEN UNUG UNUG

(UNITS) . UNUG KASTA WAXAA LA ORAN JIRAY (JIIL AMA JAAL)

(COMMARADS). SIDAD OGTIHIIN SIYAD BARRE OO AHAA NIN WAX BADAN

OG AYAA WAXAA UU KA EEGTAY KALMADII (JAALE) FIKRADII HORE EE

DIREED.

DIRKII HORE KOMANDAHA CIIDANKA WAXAA AY UGU YEERI JIREEN ABAN

DUULE AMA AMAAN DUULE. HORE JOOGAYASHA CIIDANKA WAXA AY U

JAQAANEEN GAASHANLE, CIIDANKA KUN KOR UDHAAFANA GUUTO.

Back to top

Guest

Posted: Thu Nov 29, 2007 7:54 am Post subject:

MUDANE DIRSAME: MAGACA DIREED

________________________________________
SIDA MAR DHAW INOO CADAAN DOONTA TAARIKHDII DIREED EE HORE

WAA LA AASAY, OO BEEN IYO BUHU BAHAA FARA BADAN AYAA LAGU

DAHAARAY, DABOOL ADAG AYAA LAGU DADAY, CULEYS FARA BADAN IYO

MIISAAN AYUU CADOWGU SAARA.

QAAR XITAA DIR AH AYAA LA SIRAY OO LOO DIDAY MAGACOODA.

SOMALIDU SE WEXEY TIRAAHDAA ” SIRAA MA HOODO”.

INSHA ALLAH RUNTA WAA LA SOO QODI DOONA!

SIXIRKA SADRIGA DIREED WAA LAGA SAARI DOONA!

[i]MAGACA DIREED MARKA LA SOO BAARAY WAXA LAGU SIFIYAY DOOR

MACNE

1. DIR WAXAA LA YIRAAHDAA DAD (GENERIC TERM FOR PEOPLE)

2.DIR WAXAA KALE OO MACNEHEEDU NOQONEYSAA “FIR” AMA WAX LAGA

SOO ASKUMAY, DUNJI, AMA ABKII HORE.

SOMAALIDII HORE AYAA WAXA AY DHIHI JIREEN ” NEEFKA XOOLAHA AH

DIRKIISU WUXUU KA SOO JEEDA” IYAGOO U JEEDA WAXAA UU KA SOO

FARCAMAY.

3. DIR WAXAA LA DHIHI KARAA WAA NIN (MAN). WAXAA KALMADAN

XITAA KU DHAWDAHAY KALMADA (DHIIRI) OO AH NIN GEESI AH OON

CABSAN.

MAGACA DIREED WAXA LAGU MAGACAABAY LABA MAGALO OO KALA AH

DIRADHABE IYO BANADIR.

MID WAXAA BAXSHAY BEEL WEYNTA GURGURE-AKISHO (MAXADWEYNE DIR)

OO QARNIGII 1300 MAR AY LA LOOLALTAMAYEEN OROMADA AY GUULO

FARA BADANA KA SOO HOYEEN OONA AY KA QABSADEEN MEEL FAGAARO

AH OO AY U BAXSHEEN ” DIRAA-DHABE” AMA MEESHII UU DIR KA

TAAGAY WARANKIISI.

DHANKA KALE, 1500 XILIGII AY OROMADA XOOGEYSTEEN AYAA WAXAA

DHACDAY IN BEEL DIREED OO GALBEEDKA DAGAN AY SOO RIIXEEN

CIDAMADII XABASHIDA EE GUREY LA DAGAALAMAY IYO GAALADII

XILIGAAS LA SOCDAY EE PURTAQIISKA, BEESHAAN DIREED OO AAN

MANTA U NAQAANO BIIMAAL AYAA KA SOO GUURTAY WAQOOYI GALBEED

OO SOO DAGTAY GOBAL AY WAAGAAS U BAXSADEEN –BANADIR– AMA

BANKII DIREED. BARIGAAS OO AY BEESHAN DIREED EE BIMAAL KA SOO

TAGTAY GALBEEDKA-WAQOOYIGA WAXA KA HARAY LA IYAGA KA MID AH

OO MANTA DALKAAS DAGAN OO ” GAADSAN AAN U NAQAAN HADTAN.[/i]

DAAROOD PROPAGANAD BEENTA DAAROOD DIR KA FIDIYO

#

Posted by DIRSAME at 9:39 PM 0 comments
Labels: SAMAALE CLANS CHART SOMALI DIR
Daroodka tarkhiikda uu Dir u Sameeyay :Irir Samaale : Been Abuurka Daroodka Dir Ka Fidiyo:

Somaalidu maah afarta qabiil ee Dir, Darood, Hawiye iyo Raxanweyn oo la dhaho qudhoodu waa Samaale, in kastoo halkan lagu darin:

MAXAA LOO AASAY QABIILKAN SAMAALI ?

Dad badan oo ay ka mid yihiin, Cawara Malleh (Awramalleh), waa beelo ka fil weyn Dir iyo Daroodba. Xawaadle, Degoodi, iyo Gaaljecel maaha ilmo Hawiye.

Hawiyah, xitaa ma qariyaan, oo waxa ay dhahaan anagu waxaan nahay 6:

1. KARANLE–MURUSADE

2. GORGARTE- HABAR GIDIR IYO ABGAAL (HIRAAB)

3. JAMBIILE- AJUURAN IN KASTOO HAWIYUH KURAAS SIIN OO OTHERS AY KA HELEN

4. RARANLE- WAA TIRTIRMEEN AMA IN YAR AA KA HARTAY

5. HASKUL- WAA TIRTIRMEEN

6. GUGUNDHABE- BADI CADE+ JEJEELE-LAAKIN HADA HAWIYAH WEXEY KU DARAAN BEELO BADAN OO SAMAALE LIISKAN KA AH

Waxaan rajeynayaa Hawiyah in ay naga xanaaqin, runtu cidwalba kama farxiso.
Alifaadii Magacan Been Beenta (Irir)

Laakin, Habar Gidir iyo Isaaq oo ay soo eryeen Daroodka ayaa waxa ay kala saar saaridaan ku koobeen iyagoo magac cusub “Alifay oo la Dhaho Irir Samaale” 1960′s. Iyagoo ku guuleystay in ay meeshoo dhan ka saaran magacii hore ee mucamka ahaa ee “Dir”.

Dir Waligiis muu dhalin nin Irir la yiraahdo ! Laakin waa xaqiiq in Dir lagu naaneysi jiray, Dirir. Haa magac Dir wuxuu ka yimid — Dir oo ay macnaheedu tahay dad iyo Dhiiri -ninimo- raganimo. Waxaa layiraahdaa Dirir waa xidig, ay Dirkii hore dhahaan waxaa dhashay odeyga Dir saas Daraaded waxaa loo baxshay kii dhashay xili Dirir soo baxay! Aniga cilmi falaqa ma aqaan laakin say doontaba ha noqoto. Waxa Dir Dhalay oo si toosa uu ugu abtirsadaa Aji Samaale Xiile.

Darood iyo Dir: DAROOD CARAB MAAH MUXUU QARINAYAA OO QURANKA ALLE XITAA U ADEEGSADAY?

Dadkun intaa ka hor waxa ay ahayeen Dir iyo Daarood, sida ay jecel yihiin wiilasha aan abtiyaash u nahay Darood . Laakin Daroodkuna wuxuu qariyaa in uu isagu xitaa Dir sheegan jiray oo uu bari danbe 1700, markii ay madaxa kor u qaadeen ay is dheheen war Dir saan uga baxnaa ay alifeen sheeko xariir. Ha Sheeko xariir ah, anagu carab bari dhaw timid baan nahay Hooyadeen Doonbiro ayaa Dir aheyd, oo anagoo geed saaran ayaa nala soo dhaweeyay.

Sheeko xarirtaan wax ay Daroodka ka soo xadeen ama ka naqileen. Quraanka: Haa walaahay !!!
Sheekadan, Daaco Qarmoonka ah, naaxyadeeda waxaa laga soo naqilay Suurata Taha iyo Ayadaha Quraan Alle. Fiiri Saan ayay u dhacaysaa.
1)Sheekh Daarood waxaa dhalay nabi Ismaaciil ( xasuuso ceelkii Zam Zam)

2)Darood oo Doon kula soo caariday Geeska Africa oo baqdin iyo anfariir geed saaran ayaa waxaa helay laba gabdhood oo ari wata(waa gabadheeni Donbiro).

3)Qeybtaan waxaa ay Darood ka soo qaateen Sheekadii Quraanka Xakiimka ahaa ee Nabi Muuse (SaWS) uu dilay ninka Fircoonka ah, ee uu u fakaday, Siinay (Sinai) dalka ay Daganayeen Madyan oo uu ka dhashay Nabi Shucyb (Saws) oo isagoo geed saaran uu la kulmayo laba gabdhood oo aru wata.

4) Daroodka waxaan waxa ay ku qoreen buugag ay qoreen Gaalada ( Western writers) oon soo bandhigi doono. Marka Darood booskii Muuse ayay galiyeen, Shucayb iyo qablikiisina Madyan (SAW) waxa ay ka dhigayaan Dir.

5) Malintii danbe ayaa Dir ( Shuceyb ) Xanaaqay oo daba galay Gabdhihii oo uu la kulmay ninkii geedka Saarnaa.
Daarood abti maxaad qarineysaa oo aad geedaha la fuul fuuleysaa ?

1. Daroodka waxay qarinayaan waxa weeye waa “Gaal Ka Hareen”. Haa, si fiican ii dhageyso, Darood iyagaa Abtiyaal u ahaa Dir oo Dir dhulka ugu yimid. Dirna geed kama soo dagin, (saan cadde ) Carab muusacagaleyda (lizards) iyo Ayaxa (grasshoppers) oo suuqa ka xamaala, kubabka xoolaha cuna, maqnuuda kuma abtirsadee waxan ka imid Galbeedka Somalia. Waxan Dir Dhalay Xarla (Harla) oo ah dadkii ay Dir guumeysan jireen ilaa Qarnigii 700AD.
2. Haa Dir Dalka wuxuu ugu yimid Daroodkaan iska Dhiqdhigaya Shariifka, waana niman Xarla Koombe ah. Waa Xarlada ay ummadah Harrar oo dhan ku sheegan qown la rogoy oo Ilaahey duleeyay. Oromada kuu sheegi, Cafartaa kuu sheegi, oo anigaa kuu sheegaya.
3. Cadeeyntan hayona waa ka naxaysaa mana rumeysan doontid. War ma magacyadaan Darood ee ah kuwa Gaalada ayaa Shariif Shariif ka soo urayaa ?

KabLalax, Kuumada, Kuumbe ( Koombe), Geri, IWM

Daroodka waxa ay qarinayaan iyaga ayay u taal. Abtiyaal, hadii aad Shariif Sharif mataleysan Gaaladan xun xun ha ugu sheekeyn aniga Amiir baan ahay oo dad Cawaana oo Dir iyo Hawiye iyo Raxanweeyna ayaan Diinta ku fidiyay.

War Diinta Alleh kaa Saaryee ma adaa Diin Faafiyay, oo shariifa, oo dalka doon ku soo galay. Miyaadan aheyn, Gaalkii aan anigu ilaa Iifat ilaa Adal ilaa Axmed Gurey soo Islaminayay. Bal fiir Daroodkan Shariif isku sheega magacyadooda:

Tagal Waaq- Absame Darood

Jidwaaq

Cabdul Waaq

Gudoon Waaq Majeerteen

Siwaaq roon Majeerteen

Amarti Waaq Majeerteen

Muunan Waaqan ahayn Wixii ay Cabudi jireen Gaalo Ka Hareenkii Cawaanka ahaa ee ilaa hada ay Boorantu caabudo adiguna waxad la baxday kii Jidkii waaq maray, Tagaal Waaq kii waaq u tagay, Gudoon Waaq iyo kii isaga iyo waaq markey wada hadleen yeelay ” Sidii u rooneyd waaq”.

DOONBIROOY YAAD AHEYD ?

KITAABKA UU QORAY : SHIHAAB EE BUUGA ” FATUUX AL XABASH AYAA SHEEGAYAY IN XAASKA MUJAAHID AXMED GUREY AHAA MAROW : BAATI DELWAMBER OO MAJEERTEENKA AY DOONBIRO XAGAA KA NAQLIYEEN.

Ugu yaraa 1000 jeer aayaan ku arkay warar kaladada oo Daroodku Dir ka bixinayaan ilaa I. M lewis ilaa Qoraalo kale oo dadka Daroodka ugu sarsareeya ay Dir magacooda burburinayaan, iyagoo leh Dir waa Dadkii dalka loogu yimid, ee ilaa wixligii cawanimada oo Somalida oo dhan ka timid. Geed baan saarnaa oo ka soo dagay dalkaan oo dhana Dir baan ka qaaday ?

Darood hadii uu guursaday awoowgiin Darood gabar la yiraahdo Doonbiro Direed sidee dalkan oo dhan ( Itoobiya ilaa Jabuti ilaa NFD) uu u dhali karaa nin aad gabadhiisa qabto oo arooskaagi fadhiya ?

Isweydii, Tusaale ahaan, hadii aad tahay ka soo qaado 30 jir oo anigoo Magaceyga la dhaho Dir aan ku siiyo, Gabadheyda oo la yiraahdo Doonbiro oo 20 jir ah, macneheedu waxaa weeye adigu qiyaastii anigoo Magaceygu yahay Dir, waxaan jirikaraa ilaa 60 sano soo maha. Marka hadii aad suuq galiso Sudogeey oo Dir la dhaho oo 60 jir ah ayaa dhalay dadka ku nool Somalia iyo Ethiopia illaa Kenya iyo Erithrea. Waxaas yaq yaqsiga leh ayay u sheegeen Daroodka qoraaga I M Lewis la yiraahdo oo uu dunida ku fidiyay.

GAALKA DIL GARTIISANA SII BAAY DIR HOREY U TIRI, DAROOD ABTI, ANA WAAD I DHASHAY, ANA WAA KU DHALAY. MAAD NA KALA DEYSID. ABOOR AYAAD TAHAY ABOORNA GURI GEED KA SAMEYSAN AYUU DUNSHA, ANIGU SE WALEE DIR BAAN AHAY, ABOORNA DHAGAX WAXBA KAMA QAADO, INUU LEEF LEEFO MOOYE.

A TERMIT CAN DO NOTHING TO STONE BUT LICK IT- ASALAMA CALEYKUM

Markale ayaan Arinkan u soo noqon, Qoraaladan Soo tabin

Posted by DIRSAME at 7:50 PM 0 comments
Labels: Darood Propaganda against the Somali Dir Exposed
#
suure says:
April 22, 2011 at 9:20 am

Qabiilada Lagu Sameeyay Cilmi Baadhista By Ghandi DIR KONFUREED MAQAL

Qabiilada Lagu Sameeyay Cilmi Baadhista By Ghandi

Posted by hiildan on May 10, 2008

Qabqablayaasha kala qoqabay dadka ee maanta ka jirra Dalka badankoodu kaaraha ( Tanks ) Ethiopia ayuu midna horsocday midna daba socday Dalka cida laga xoreeyay & Cida loo xoreeyey midna lama yaqaano ?

Dadka qaarkoodna ma garanaayan waxa laysku haysto iyo halka laysla marayo Hadaba Soomalida oo ka mida Qoomiyadaha lagu tiriyo kuwa ugu Deegaamada badan ee Geeska Africa oo dhulkuna ka badanyahay kuna coloobay Qabyaalad iyo Qabiil. waxaa lama huraan noqotay mar hadii Qabyaallada aan la dhaafayn in la xuso oo Cilmi baadhis lagu sameeyo Qabiilada.

Hadaba waxaan qiimaynaynaa Qabiilada iyo qaabka ay u kala duwanyihiin,Qabiiladii hore iyo kuwa maanta. Qabiiladii hore waxay dhalan jireen iyagoo Islaam ah oo Soomaliya waxayna ku kori jireen Dal jaceyl, Diin jaceyl iwm Qabiilada maanta Jiraana waxay dhashaan ooy ay koraan oo waliba ay dhintaa iyagoo Qabiilo ah

Hadii maanta uu qof dhinto waxaa la yiraahdaa Qof reer hebel ah ayaa dhintay oo lama yidhaahdo qof Islaam ah ama Soomaaliya ayaa dhintay inta uuna qofku guursan waa nus.( badh ) marka qofku uu gursadana wuxuu noqdaa Reer ku soo biiray Reeraha. waxaan la yiraahdaa Reerkii reer Hebel. Qabiilkuna markuu kalidii joogo waa qabiil marka uu la bahoobo Qabiilada kalana waxay noqdaan Bulsho isbahaysatay oo loo yaqaan Ummad, sidaa darteed Soomaliya Gobanimada waxay qaadatay Soomaalidii oo wali Qabiil ah oon midoobin .waxaana dhalatay Dawlad 1960kii oo Qabiil ku salaysan oo Reer baadiye ah.waana halka sartu ka qudhuntay

Qabiil kaliya oo ma manaafaacsaday Dalka ma jiro waxayna ku kala duwanyuhiin korsiinta iwm. waayo? qofna kuma korin somalinimo iyo wadaniyad, hadaba Qabiilada Qudhmuunkooda iyo Qudhunkooda aan qiimaynay waxay kala yihiin sidan:

Daarood: wuxuu dhashaa Isagoo Somaliya wuxuuna koraa isagoo Dawlada wuxuuna dhintaa isagoo dambiile ah
(waxaana Xaal ka raba Dawladnimo )

Hawiye: wuxuu dhashaa isagoo Somaliya wuxuuna koraa isagoo dadaallaya wuxuuna dhintaa isagoo waxba aan fahmin
( waxaana xaal ka raba Nabad & Hub )

Isaaq :wuxuu Dhashaa isagoo Somaliya , wuxuu ku koraa Isaaqnimo wuxuuna dhintaa isagoo hadlaya
( waxaana Xaal ka raba Hadal, Hubsiimo & Qabyaalad )

Digil & Mirifle: waxay dhashaan iyagoo Soomaliya, waxayna koraan iyagoo tabcanaya( muruqmal ah ) waxayna dhintaaan iyagoo tuugsanaya..( waxaana Xaal ka raba wax soo saar )

Gadabursi: waxuu dhashaa isagoo Somaliya wuxuuna koraa isagoo wadaniya wuuna dhintaa isagoo aan la fahmin wuxuu rabo
( waxaana xaal ka raba Aqoon )

Madhibaan ,Midgaan, Tumaal, Yixir & Jareer,Baajuun: waxay dhashaan iyagoo Somaliya waxayna koraan iyagoo dulman waxayna dhintaan iyagoo islaama (muslim ) aakhirana aan Soomaali abaal u hayn.
>>>>> ( Waxay xaal ka rabaan Soomali oo dhan )>>>>>>>>

Dir-konfureed: wuxuu dhashaa isagoo Soomaliya waxay koraan iyagoo is cajabiyey waxayna dhintaan iyagoo aan raysamaal haysan ( waxaa xaal ka raba Xoolo iyo Biyo )

Cadcad, Reer Xamar, Barawaani, Shaashi:waxay dhashaan iyagoo xadaarad leh waxayna koran iyagoo Ajanabi isku haysta
waxayna dhintaan iyagoo is lugoynaya.
( waxaana xaal ka raba is dhexgal )

Qabiilada Cusub: Amxaar iyo Tirgree: marka hore aan macnayno Amxaar oo labo xaraf iyo weedh

AM=american + Xaar = Amxaar: waxay dhashaan iyagoo Islaamka neceb, waxayna koraan iyagoo Soomali neceb waxay dhintaan iyagoo is jecel

Tigree: wuxuu dhashaa isagoo Tuuga wuxuuna ku cayilaa
Somaliland, Puntland ,Gaajoland Daaduunland, Qabiilland wuxuuna dhintaa isagoo Ereteria saamaxay.

Yaa Somali u maqan ?
yaa u maqan Kilinka 5aad ?

Afeef:: maan jeclayn inaan Qabiil ka hadlo, ee raali ahaada
wakhtiga maanta lagu jiro ayay ka turjumaysaa

*********************************************************************
Fiiro gaar ah
Dalkii Soomaliya ayaa Qabyaaladii ka dacwooday Xaalna ka raba Qabiilada Somaaliyeed.

Mahdi Farah Aden (Mahdi Ghandi )
m/africa/somalia/sanaag-3844/all/view-all/

REER BAARE - BAH GERI AND BAJIMAAL DIR REGION

http://www.bodoy.org/files/Shabelle_History.pdf



The Rer Bare (or Rerebere, Adona) are a tribe in Ethiopia's eastern Ogaden region on the Shabele River, near Somalia, who currently speak Somali. According to the Ethnologue, "it is uncertain if they spoke a different language earlier"; if so, it is extinct. It seems to have been first mentioned in print by Lionel Bender in 1975:
D. W. Mcclure, Sr. first reported to me the presence of Sudanese immigrants on the Wabi Shebelle River at Gode in the eastern Ogaden. They are said to have their own language, bearing the given name [Rerebere]. Later Taye Reya informed me that Sudanese immigrants are found along the Ganale and Dawa Rivers as well, and that they are referred to by the Somali as rer bare (rer means sub-tribe in Somali.) They are also known as adona, and they speak Somali as well as their own language... I cannot say with certainty whether they speak one or more languages of what any of them is... So far no linguistic data has come my way.
Bibliography
• Bender, M. L. The Ethiopian Nilo-Saharans. Artistic Printers, Addis Ababa 1975.
External links
• Ethnologue - Rer Bare
Wabi Shebelle River around Gode, eastern Ogaden, near Somali border, and along the Ganale and Dawa rivers.
Alternate names REREBERE, ADONA
Classification Unclassified.

Comments Bilingualism in Somali. They speak Somali. It is uncertain if they spoke a different language earlier. They are called 'Rer Bare' in Somali, which means 'tribe Bare.' Extinct.
Apart from Somali minority groups inhabiting the Ogaden, the other minority groups
practice flood recession irrigated agriculture along the Wabi Shebelle, Genale, Weib
and tributaries of these rivers. The minority groups include Rer Barre, Woredubbe,
Shebelle, Guruantee and Gerimaro (Ayele Gebre-Mariam & Tadesse Haile 1990).
Minority groups such as Boni, Yibir and Midgan live among the Somali clans and are

The clans living in Godey wereda mainly consist of
Abdalla Tolomogge, Rer Mohammed, Bah Gerri, Awdak and Abdille. Godey wereda
has an estimated cattle population of 352,000, 244,350 sheep, 135,000 goats and
45,000 camels and equines together (SCF-UK 2001b). The ecosystem of the wereda is
fragile and subject to intensive grazing, intensive destruction of tree for fuel wood and
construction material. The area is highly denuded and exposed to soil and wind erosion.
This phenomenon of environmental deterioration has been observed even during the
early 1990s (Ayele Gebre-Mariam & Tadesse Haile 1990).


Adadley wereda. According to SCF-UK (2001a), the wereda has a population of
46,661 persons. The clans in Adadley wereda are Awlihan, Abdille, Makahil, Harti,
Sherif, Shekash and Lelkede. 10% depend on riverine cultivation, 28% are agropastoralists,
60% are pastoralists and 2% are urban dwellers (SCF-UK 2001a). The
wereda was established in 1964 and then the headquarters was at Gereblow. Traces of
the village/settlement are not seen nowadays. In 1991, after the collapse of the Siyaad
Barre regime, the Awlihan returnees established Bohol Hagere as the new capital of the

DAGAALO BA'AN OO DAWEEYD GADSAN IYO AWLIYAHAN AFGAAB KU DHEX MARAY CHERETI OO AFGAABKA JAB LA KULMEY. GAADASAN WAXA LAGULA DAGAALAMAY NUS DARIIQ SIDOO

DAGAALO BA'AN OO DAWEEYD GADSAN IYO AWLIYAHAN AFGAAB KU DHEX MARAY CHERETI OO AFGAABKA JAB LA KULMEY. GAADASAN WAXA LAGULA DAGAALAMAY NUS DARIIQ SIDOO KALE

UNITED NATIONS
DEVELOPMENT PROGRAMME
Emergencies Unit for Ethiopia
South West Ogaden Situation Report
February 1994

http://www.africa.upenn.edu/eue_web/Borena94.htm

Southwest Ogaden Chereti
The destructed houses in Chereti town during the clan war between Dawed and Afgab was rehabilitated completely. The woreda administration reported that the population of Chereti was increasing due to people who are coming from Hararghe due to water problem. 4MT of seed and 2464 different types of farm hand tools were distributed by Norwegian Church Aid (NCA) in October 1993. The distributed seed was planted in late October but it did not do well because of the absence of the rain. NCA is building a new office in Chereti to start rehabilitation programme with more concentration and in addition to that the church has a plan to donate one motor pump for Chereti farmers who are along the Weib river. The MOH Clinic health assistant reported that the health and nutritional situation of the community was satisfactory except malaria ......... cough. The clinic is getting drug supply from Kelel 5 Gode. The pasture area was deteriorating due to the absence of rain in September and October. However, the livestock condition during the visit was fairly satisfactory.

Beelaha Macalin weyne iyo Gaadsan oo ka heshiiyey khilaafkii in muddo ah u dhexeeyey ee ka jiray nawaaxiga Luuq BIMAAL IYO INDO CADDE

Beelaha Macalin weyne iyo Gaadsan oo ka heshiiyey khilaafkii in muddo ah u dhexeeyey ee ka jiray nawaaxiga Luuq

Beelaha Macalin-weyne iyo Gaadsan ayaa ka heshiiyey khilaafkii mudooyinkan u dhexeeyey kuwaasoo iska horimaad hubeysan uu ku dhexmaray deegaano u dhow degmada Luuq ee gobolka Gedo, wuxuuna iska horimaadkoodu la xiriiray ka dib markii ay isku qabsadeen goob cusbada laga qodo oo ay labada beeloodba wada sheeganayeen milkiyadeeda.
Qodobada ay ku heshiiyeen labada beelood ayaa ahaa 3 qodob oo kala ahaa in xabad joojin la hirgeliyo, in kala qaado maleeshiyooyinka iyo in cidna aysan sheegan milkiyada deegaanaadii lagu dagaalamay.
Dagaaalkii u dhexeeyey labada beelood ayaa geystay qasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac iyo barakac baahsan, waxaanaa goobihii lagu dagaalamaay ka mid ahaa tuulooyinka Qooney iyo Kamam.
Particularly dangerous and unresolved conflicts currently obtain in the following areas:
-- Lower Shabelle: Conflicts over control of lucrative plantation land, the export of bananas, and the port of Merka already spilled over into armed conflict between the Habr Gedr and the Hawadle in 1994 (with the Hawadle losing) and the local Biimaal of Merka and the Habr Gedr (with the Biimaal eventually losing). In the past several months, competition involving two rival banana exporting companies (the old Italo-Somali Somalfruit Company, and the new competitor Dole) has led to serious divisions within the Habr Gedr clan, and to armed conflicts between the militias of the two companies. While the prospect of Habr-Gedr clans realigning on the basis of competing multinational corporations (reer-Dole vs. reer-Somalfruit?) and starting a banana war has been a source of humor for some observers, the underlying competition to control valuable agricultural production in a militarily occupied zone will remain explosive. -- Hiran: The Hawadle clan was swept out of their home town of Beled Weyn by a Habr Gedr militia in the summer of 1994. Until control of Beled Weyn is resolved, it is unlikely that this region will remain stable. -- Lower Jubba: The Jilib area has been heavily contested by numerous clans, and has produced dozens of small-scale armed incidents. It remains an uneasy fault line between the Ogadeni, the Habr Gedr militia, and numerous other smaller militias, including the Biimaal, Hawadle, Gaaljaal, and Sheekal. -- Kismayo: The city remains divided between Marehan and Mijerteen, who co-exist uneasily but whose relations are affected by the Marehan's fluid relationship with the Ogadeni clan, which was driven out of the city in February 1994. It is unlikely that the Ogadeni will attack the city in the near future -- they are too dispersed and disorganized, despite the efforts of "Imam" Siyaad Hussein to try to rally the Ogadeni to reestablish their stake to Kismayo -- but eventually the Kismayo residents will have to reach an arrangement with them. Increased commercial or donor activity at the port will almost certainly be a flashpoint of conflict between Mijerteen, Marehan, and Dolbahante interests trying to control profitable activities. On the other hand, Gen. Morgan has been able to defuse chronic tensions in the past; for example, after a dispute between the Marehan and Mijerteen militias in Kismayo, Morgan appointed a Marehan to head the airport committee. Another longer- term source of tension will be the growing numbers of Somali refugees now being forced out of camps by the Kenyan government; most of the refugees are urban Darod, and will be unable to return to Mogadishu. Kismayo is the alternative choice for these urbanites. But their migration into the city and region alters clan demographics, and easily arouses communal tensions, as housing, water, and economic opportunities there are quite limited. Gen. Morgan has tried with some success to control the flow of returnees, welcoming only Mijerteen Somalis into town. Ogadeni returnees are swelling the population centers in the lower Jubba valley. Unless the Mogadishu problem is solved and that city opened up again, urban Darod pressure on Kismayo will grow and could easily spill over into open fighting. -- Mogadishu -- Control over the seaport and airport will be the most contentious issues in the coming months. Recent efforts by businessmen and "moderates" in the "Peace Committee" (described below) to establish joint control over the port and airport are welcome signs that conflicts over these resources may be contained, and an indicator that the merchant class may be calculating that its interests are better served by open and reliable trade routes than by a mafia-like economy of plunder and extortion. It remains to be seen whether this coalition has the strength to prevent militia leaders from pursuing disruptive tactics designed to polarize communities.
None of these flashpoints for armed conflict appear to pose a danger of widespread, sustained fighting.
http://www.netnomad.com/menkhaus.html
mic 22 - 03 - 2006 - Wararkii ugu dambeeyay ee arrimaha Soomaaliya
Bayaan cad oo Birem ka soo saarat magalada Muqdisho

Dhaqdhaqaaqa wax iska caabinta Biimaal(BIREM) wuxuu caddeynayaa in weerarkii lagu qaaday
- Qarax ka dhacay magalada Marka
- Bayaan halgalka ururka Burem

saldhigga booliska ee marka habeenimadii talaadada soo geleysay ee ku beegneyd 20kii maarso,saacadu markii ay aheyd 7;30 daqiiqo ee fiidnimo,( saacadda marka),uu ahaa mid ay fuliyeen ciidamada BIREM ee Aagga 3aad,wuxuuna ka mid ahaa howl-galada qorsheysan ee looga xoreynayo deegaanka, burcadka Indhacadde iyo xulufadiisa, loona soo celinayo sharaftii iyo karaamadii umadda,si ay uga tashadaan aayahooda.
Dilka,silcinta,kufsiga,dhaca iyo cagajugleynta ee ay ciidamada Indhacade kula kacaan dadka deegaanka,marna ma hakineyso halgganka BIREM ay ugu jiraan xoreynta deegaankooda,weliba waxay sare u qaadeysaa siina adkeyneysaa niyadda halgamayaasha.
Indhacadde inuusan laheyn damiir banii'aadanimo,waxaa idiin caddeynaya sidii uu u dilay ninka lagu magacaabo Xasan Abow oo u dhashay beesha biimaal.
Xasan Abow oo bishaan 12dii laga soo qabtay tuulada Sagaaroole ayaan la geynin xabsi ku sheegyada Indhacadde,waxaana lagu hayay meel qarsoon oo ka tirsan magaalada Shalambood,waxaana meydkiisa lagu soo tuuray 18kii bishaan inta u dhexeysa Buufow iyo Ceel-wareegow,isagoo gacmaha iyo lugaha ka xir xiran afkana ay sharooto kaga dheggantahay.
Waxaana jirkiisa ka muuqanayay dhaawacyo gugubid iyo raadad garaacid ah oo ay u badantahay 6dii casho ee ay hayeen la jir-dilaayay,kadibna uu u naf baxay sidii loo garaacaayay.
Sidoo kale,Indhacade in uusan u naxyn qaraabo iyo xigaalo waxaa idiin caddeynaya dilkii ay ciidamdiisu u geysteen 19kii bishaan maarso nin ganacsade ah oo la oran jiray Warsame Gaab ayna isku heyb yihiin,kaasoo isagoo ku sugan tuulada Mustaqbal ee K/waareey ay ciidamadiisu weydiiyeen canshuur in uu ka bixiyo dibiyo uu horey usoo gatay,ka dibna markii uu dood ka keenay ay baas ku fureen sida uu Indhacadde ku amaray.
Maraxuumkaas ayaa dadkii yaqaanay waxay sheegeen in uu ahaa nin ganacsade xalaal quute ah isla mar ahaantaasna necbaa xadgudubyada ay ku kacaan ciidamada Indhacadde.
BIREM waxay cambaareyneysaa falalka xadgudubyada ah ee ka dhanka ah banii'aadinimada ee uu caadeystay Indhacadde una geystaan dadka gobolka,waxaana u soo jeedineynaa in uu faraha kala baxo howlaha amar ku taagleynta ah ee uu halkaas ka wado.
Ugu dambeyntii waxaan cid walba u cadeyneynaa in BIREM si isdabajoog ah ay howlgalo uga fulineyso gobolka Sh/hoose illaa ay ka gaarto ujeeddooyinooda.
Halaggan - Adkeysi - Guu.

Afhayeenka BIREM ee Muqdisho
Xaaji Ibraahim Cali (Garuun )
Midnimo Information Center wararka@midnimo.com

MAH MAHYO SOMALIA IYO INGRIIS

Maahmaahyo Somali iyo ingiriis ah

1. Aabayeelid li'ida goorta iyo goobta. Regardless of time and space.
2. Aadane gef lagama waayo. To err is human.
3. Aammusnaan waa oggolaansho barkeed. Silence gives consent.
4. Af daboolan waa dahab. Speech is silver, silence is gold.
5. Afkeennu waysu ammaan. Between you and me.
6. Akhri sadarrada dhexdooda. To read between the lines.
7. Ammin dumay dib uma soo laabto. Lost time is never found again.
8. Aqooni waa awood. Knowledge is power.
9. Aqoonla'aani waa iftiinla'aan. Learning is the eye of the mind.
10. Aragtida qaanuunka. The eyes of the law.
11. Awr hal waa loo tu’in karaa, ninse naag looma tu’in karo. Love cannot be compelled.
12. Ballandarro waa diindarro. A promise is a promise.
13. Baruur keliya baa baruuro qurmisa. One scabbed sheep infects the whole flock.
14. Baryaaye waa aadane, bixiyana Eebbe weeye. / Dadku waa dalbade, deeqfidiyahana Daa’inka weeye. / Talo maaha aadmigu Tuu uur jecleystee, Hadba waa Ilaahay Arrintuu hirgeliyaa. Man proposes but God disposes.
15. Beeni raad ma leh. Lies have short legs.
16. Beentaada hore runtaada dambe bay u daran tahay. A liar is not believed when he speaks the truth.
17. Bidaari sibiq bay kugu gashaa. Baldness comes up on you stealthily.
18. Budee inta birtu kulushahay. Strike while the iron is hot.
19. Caano uma kabbado. Make no scruple about smth
. 20. Cagta cagta u saar. Breathe down smb.’s neck.
21. Cagweynta ayaa gabyi. Money talks.
22. Calool dheregsani calool baahan kama naxdo. A man with a full belly thinks no one is hungry. / He that is warm thinks all so.
23. Cayaar carruureed. Child's play.
24. Cir kaa dheer, dhul kaa dheer. Between the devil and the deep blue sea.
25. Cunto-u-noole uun ha ahaannin, cunnadase ku noolaasho u quudo. Live not to eat, but eat to live.
26. Dabaggaalle timir gaariwaayay `qadhaadhaa!´ buu yiraahdaa. Sour grapes.
27. Daljirka Daahsoon. The Unknown Soldier.
28. Dantaa lagu ogaadaa naflaha, kii dir kuu xiga’e. / Baahida, dadka waad ku barataa. A Friend in need is a friend indeed.
29. Degdegsiinyo door ma dhaliso. More haste, less speed.
30. Diid ama ha diidin. Willy-nilly.
31. Dil waqtiga. Kill time.
32. Dux iyo dareen la’aan. A dry stick.
33. Dhagax qudha ku dil labo shimbirood. Kill two birds with one stone.
34. Dhammaan wixii dhalaala dheemman maaha. All is not gold that glitters.
35. Dhexdhexaadiye. Go-between
36. Dhex iyo dhexaad. Betwixt and between.
37. Dhibbaan eebo waa laga bogsadaa, dhaawaca carrabka aadanase lagama bogsado. One heals from a spear wound, but not from a wound from the human tongue.
38. Dhibla’aan dheefi ma timaaddo. He that will eat the kernel must crack the nut.
39. Dhurwaaga midka ciya iyo ka aammusa, ka ciya ayaa roon. Better the devil you know than the devil you don’t know.
40. Eebbow iga badbaadi sharka saaxiibbaday; nacabkayga aniga ayaa iska difaacaya. God defend me from my friends; from my enemies I can defend myself.
41. Fadhi-ku-dirir. An armchair fighter.
42. Falka iyo iswaafaji fekerka. To practice what one preaches.
43. Faras-hadiyo foolkiisa lama feydo. Don’t look a gift horse in the mouth.
44. Fool-ka-fool. Face to face.
45. Fuley geesi hortii buu dhintaa. Cowards die many times before their deaths.
46. Fursad munaasabad. Await smb.’s convenience.
47. Fursadda ugu horreysa. At one’s earliest convenience.
48. Gaalka dil, gartiisana sii. Give the devil his due.
49. Gacmo badan ayaa garabsiin hawl fududeeya. / Wadajir bay gacmuhu wax ku gooyaan. Many hands make light work.
50. Gacmo furan. With open arms.
51. Gacmo isweydaartay ayay galladi ka dhalataa. Friendship cannot stand always on one side.
52. Garaadyo laysu keenay ayay garasho ka dhalataa. Four eyes see more than two.
53. Garo naftaada. Know thyself.
54. Geel kolkii loo heeso, goroyo u hees. Speak a different language.
55. Geeriyi nin aanad garanayn iyo geeljire ayay ku wacan tahay. Death is a commonplace only when it happens to camel-herders and to people you don't know.
56. Gees lo'aad kulaylka ayaa lagu gooyaa. Make hay while the sun shines.
57. Gogol rag waa godob la’aan. A good conscience is a soft pillow.
58. Good iyo abeeso waxba isma doorshaan. Between two evils ’tis not worth choosing.
59. Guul ama geeri. Do or die.
60. Guulle haydin gargaaro! God bless you!
61. Habar fadhida legdin la fudud. Easier said than done.
62. Hadal calool baahan ma buuxsho. Fine words butter no parsnips.
63. Hadal daan la qabto ayuu leeyahay. A word spoken is past recalling.
64. Haddii kale. Or else.
65. Had iyo jeeraale ruux toosani ma jiro. No man is wise at all times.
66. Hadduusan qadhaadh jireen, miyaa la qiri lahaa malab? Who has never tasted bitter, knows not what is sweet.
67. Ha dhaafin, ha dhiteen oo dib haw dhigan hawl eegga ku dhawri! Procrastination is the thief of time.
68. Hadhuub caano daata, dabada ayaa la qabtaa. It is no use crying over spilt milk.
69. Hal aad nin ku baratay kaama luminnin. No great loss without some small gain.
70. Hawl aan laguu dirsannin dalaq ha soo orannin. / Hawl yeello. Mind one’s own affairs.
71. Heddeedii / heddiisii baa gashay. One’s time has come.
72. Huriweyto hooyada ikhtiraaca weeye. Necessity is the mother of invention.
73. Iga fog fadqalallo. Out of the woods.
74. Ilaahow, Adaa Qaaddir ah. God Almighty.
75. Indhahaaga oo shan ah. Under smb.'s nose.
76. Indholaawe illaawe ayaa dhaama. Better one-eyed than stone-blind.
77. In la waayo raagidda ayaa ka wacan. Better late than never.
78. Inta aadan falin ka fiirso. Look before you leap.
79. Isha ayaa u macallin ah. Speaks for itself.
80. Isha ka rid. Hit the right nail on the head.
81. Ixsaanka ehelka ayuu ka unkamaa. Charity begins at home.
82. Jidka ku dhac. Hit the road.
83. Ka aammusnaan mu’aamaraad. A conspiracy of silence.
84. Kol hadday wasaayad jirto, waddana waa jirtaa. Where there's a will, there's a way.
85. Kor muuqaal u hayn. Keep up appearances.
86. Kor waayeel waa wada indho. Old birds are not to be caught with chaff.
87. Kuma weeye kuma. Who’s who.
88. Kun iyo kow hawlood. A thousand and one.
89. Kutiri-kuteenno ayaa kadlaynaya. Rumours are going round.
90. Khayr wax kaama dhimmee, shar u toog hay. Hope for the best and prepare for the worst.
91. Labawajiile. Show a false face.
92. Labo daran mid dooro. Of two evils choose the least.
93. Labo oodafo iskama abaal weydo. Claw me and I will claw thee.
94. Lama halmaamaan. Second to none.
95. Lillaahi iyo laqdabo meel ma wada galaan. Straightforwardness and slyness cannot enter one and the same place.
96. Lumi waqtiga. Lose time.
97. Macaan midnimo ayaa leh. Union is strength.
98. Ma noola mana dhimannin. Neither dead nor alive.
99. Mannooge baa raxan leh, maquuste baa reer leh. / Hawlkarnimo waa hooyada hannaanka guusha. Diligence is the mother of success.
100. Mar la dage, digtoonaa. Once bitten twice shy.
101. Mar maaha. Time and again.
102. Masallaha dhulkiyo ciiddu waa, mahudhadaadiiye. East or West, home is best.
103. Meel siday u taallo ayaa loola yaallaa. Do at Rome as the Romans do.
104. Miro gunti ku jira, kuwo geed saaran looma daadsho. A bird in the hand is worth two in the bush.
105. Muunad cadow u ahe, waa dhalan nacab u ahe. An enemy to beauty is a foe to nature.
106. Naasnuujinta iyo naxdingelinta. The carrot and the stick.
107. Naga duw, Eebbow, aafaadka soconaya. God, save us from the present disasters.
108. Nimaad dhashay kuma dhalinnin. Your offspring are not your parents.
109. Nimaan dhididin ma dhergo. No sweet without sweat.
110. Nimaan shaqaysan shaah waa ka xaaraan. He that will not work shall not eat.
111. Nin daad qaaday xumbo cuskay. A drowning man will catch at a straw.
112. Nin dhintay kabahiisa ayaa dhaama. A living dog is better than a dead lion.
113. Nin waliba wuxuu yahay ayuu ku moodaa. Measure smb.’s corn by one’s own bushel.
114. Ninba meesha bugta isaga ayay belbeshaa. / Ninba meesha laga hayo, hay ama haabay. Every heart knows its own bitterness. / Everyone talks about the things on his mind.
115. Oofi ereygaaga! Keep one's word.
116. Qaanuun addeece. Law-abiding.
117. Qaanuunka qarjoogta. The jungle law.
118. Qalad qalad ka dabagee qallooc aan la saxin buu dhalaa. / Xumaani xumaan ma dhaqdo. Two wrongs don’t make a right.
119. Qalinka ayaa qoriga ka quwad weyn. The pen is mightier than the sword.
120. Qasad dhammaystirma waa marmarsiinyaha wasiilada. The end justifies the means.
121. Qayaxid daliileed. Burden of proof.
122. Qayblibaax. The lion’s share.
123. Ruux walbowba raaco danahaaga. Every man for himself and the devil take the hindmost.
124. Saafi. Simon-pure.
125. Sababtaas darteed. By the same token.
126. Samraa sed weyn hela. Everything comes to him who waits.
127. Sankunneefle maaha soorunnoole. Man shall not live by bread alone.
128. Sebi saancadde suxufinnimo bar. Teach one’s grandmother to suck eggs.
129. Sixinka ugu wacan safrad weeye. / Garow iidaankiis gaajo weeye. Hunger is the best sauce.
130. Shaki shafeecid shakhsi. Give smb. the benefit of the doubt.
131. Shakhsi aan is xushmaynnin lama sharfo. He that respects not is not respected.
132. Shayddaankuba farax kolkuu, shuush u toog qabine. The devil is good when he is pleased.
133. Shimbir waliba shimbirkeeda ayay la duushaa. Birds of a feather flock together.
134. Shinkeedii baa dhow. She is near her time.
135. Shulleyn ayaa shaafiyayn ka shiddo yar. Prevention is better than cure.
136. Waa wax fahamkoodu iga sarreeyo. It is beyond me.
137. Wadnaha ka qabo. Give somebody a hard time.
138. Waqtigu lacag weeye. Time is money.
139. Wararka suuqa. The talk of the town.
140. War iyo wacaal lagama hayo. Nothing is heard of smb.
141. Wasiilada dhammaystirka. Means to an end.
142. Wax qof dila ayaa qof kale dawo u ah. One man’s meat is another man’s poison.
143. Wax walbaayi waxay ku socdaan sidii loogu talaggalay. Everything is under control.
144. Waxaan naf lahayn. Next to nothing.
145 Af jooga looma adeego.
146 Af macaan, gacan macaan baa dhaanta.
147 Af wax cunay xishoo.
148 Abaal raaga rag baa leh.
149 Adduun waa hadhka labadiisa gelin.
150 Ama afeef hore lahow, ama adkeysin dambe lahow.
151 Ama buur ahaw, ama buur ku tiirsanow.
152 Amaano kugu raagtay yedaa baad moodaa.
153 Aqoon la´aani waa iftiin la´aan.







Doqonkii ogaadeen ahaa doolo laga qaadye.
Alaahu akbar eedaanku waa kaa afkiyo beene Ashahaaday gaalkuba waase ehelu naarkiiye Uubo weysa waan kugu arkaa Agab salaadeede.
Weyshaan u xiray reer Subeer wiil kafura waaye markay waa Tiraahdaba baqay wagac ka siiyeene.Wadkii dililahaa iyo imoode waramadiisiiye.
Alla may wadnaha joojiyaan waaxid baajira ee.
Cad hadduu carada kaaga dhaco amase cidoobo.
Caqli nimuu ku weyn yahay ma cuno calafka qaarkiise. Anigana caruuraha yaryari wa iga caynkaase.
Maxaan Aadan carab kala hadlaa caaqil baan ahaye
Waa lagu digtaa ruux hadduu kuu darraan jiraye Bal dayaay wadaadkii wakaas sii dabayshadaye
Nimankaan Haraadkiyo aqoon, hawdka mariddiisa, Kolay haber jeclo muuse tahay, waw handamayaane,Nin waliba haruub u toshiyo,haamo gooniya,Haweenkuna hadday doonayaan,inay hidiidaane.
Iidoor wagaash lahaa wabiga jeexsiiye
Nacasku waa i wiiqaye iidoor waanigii wadaye,waatii waddada aan ku riday, wagacda jiilaale,waa tii wadnaha aan u galay, sida wadaadkiiye, Oo waalidxoortaan ogaa wiish la caridaye
Waxaan oo habeeyaba reer tolkay oodda soo jebiye waa ku waas ardaayada dhigay idhanka toomoodde.
Bada gabay Ismaaciil miraa Buuni ku ahaaye.
Beyd uu akhriyey ma odhan,ya badala kaase.
.
Hal igalay sida ugaxa goray ha igu gaadhnaado.
Midhihii xujaalagu arkoo lagu xariimooye xuduntay fadhiisteen ninkii xaashay laba goore xeerada kacalo aniga wayga xaaraan e.
Ogadeenka noosoo gabyoow waa gar xaajaduye.
Mooyaa ka ciyey baad maqashay reerahaad maca wadaagteene. Waxaad maqashay Madhle iyo Gobley bay midho ku yaaliine Ogadeena midhihii ku guray mohoradiisiiye in aad Himirta muudmuud sataad mihindiseysaaye.
Koley aniga oo aan hawraarsan iyo haa ku odhanaynin, maxaad gacanta ii haysataa waa habeyn dumaye.
Saddexdiiba naag loogu maray oo lagu madoobeeyey, In muraayaddeedii jabtaan marag u haystaaye, Martabtay heshaa waa carmali magac ku yeedhaaye, Iga maarso yaan ina Calaay kuugu malaqsiine.
Naagahaan dhankii loo rogiyo dhinacna diidayne. Dheddigaanshahaa lagu arkiyo, dhiigga caadada e. Haddayan dhiilka caanaha lahayn, laguma dhaarteene. wax ka dhigan gobtii dhawrsataan, ceeb ka dhiidhiyine. Nin dhirbaaxo quudheed dugsaday dhaqayadeed maalye. Dhashaaday sugtaa xaajadaad dhawrataa abide.
Cayuun shaash leh oo wiilkii lahaa shaaha karinaayo Waayeelna xeeb uga shir tegey male Shirshooruuye Isagaan shaarublow Reer Isaaq shucub aan reebeene Shamal ay tuntaan iyo haween shuqulkii mooyaane, Sharba idin ma daareen haddaad shalay na dhaaftaane Daraan idin shiddeeyeenba waa naga shisheeyeene.
War bal Baaruuda foorari inaan kugu bogi waayo.
Nin la maagay aasaan midho yaraan lagu malaynaynin oo maansada ilaahay baroo macalinkeeda in ma dhoodho loo soo tirshaa wa macno la'aan
Hadii dherer wax taro naagahaa dhicin lahaa geele.Ayaba aabahood oo dhintey dhaxal ka waayaane


Hakaraamo seegina Habaar leygu kari waaye.
Ma mucaarad baan ahay hadaan xaqa ku maansoodo.
Bal Muxuu micneeyoo itaray ministerkaan doortey.
Waan idin masaafurin ilaa toban kun oo meyle
Makhsin baan idiin furi hadhuudh lagu masruuftaaye.
Dabkii lagu gubto faruhu kuma diraabaane.
Hitler baa u weynaa wiil arlada galiya hawl weyne isagaba meel haad ku cunay hubati loo waaye.
Sabool dhargaa nabada waa iskaga safaadaaye.
Ceydiga malaynee nin raga ceymo ma udiidney.
Waa digo hoostu nooshahay korkana degel lamoodaayo.
Waa maxay raga u Muhanayaa Meheradaan haystey.
Amba kama mahoobiyin tolkay maansadaa badane, masarna iyo kharduuna uma tegin mana masaafoonee, kamana mudannin sheekh ii marsha oo macarifo i dheere, Waan mihindisaye ii ma dhigin macallin yeedhsheeye, Waa shay maqaadiir ku yimid aan yar maamulaye,Sow duul masayr ugu dhinteen madadka lay siiyey.
Mahdabtaa Shanaad baan dajoo nala murmaysaanee.
Carabkii qoyani waa hadlaa, hey canjalafaynee in cadaalad sheekadu gashaan kaa codsanayaa.
Hadii geed la jaro oo gudumo looqaato oo barka sare la googooyaa waa wax gar weyne ma guntay ugu ursadeen kan dhacay waa gobkii Maxan ee.
Kadadii la ii qoray horteed in aan dhintaa kaafka kuma taale. Ha karaama seegina habaar lagu kari waaye.
Murti baan ka reeba Hadha iyo Anigu maahmaah'e
Miisaan hadaan hadal lahayn aa macno la'aane.


Geesigii tilmaanaa marbaa fulay u tookhaaye. Nin tabiino kuu guri jiraa kuu talaal noqone. Niman adiga kugu toosin baa kuu takhaashumiye.
Asteexiyo wanaag iyo ninkii ilindi kuu keeni. Ummuurtii aad leedahay ninkii kuu ebyoonahay
Aduunka iyo Aakhiro ninkii aslaaxaahaya. Ninkii maalintaad iilan tahay aano kugu jiidin.Itaal xumana aan kaaga tegin, sow ikhwaan ma aha.
Eebow nin goba baan ahoo guni rifaysaaye
Maandhow ixsaan lagama tago eed hadaad faliye.
Ma cirkaa lagayn oo dhulka laga gawdiidsan geydhooy maraakiib miyaa gurada loo saari.
Adaa Koofilow jiitayaan, dunida joogayne
Adigaa jidkii lagugu wici jimicla'aaneede
Jahannama la geeyow haddaad aakhiro u jihato
Nimankii jannow kacay war bay jirin inshaalleye
Jameecooyinkii iyo haddaad, howhartii aragto
Sida Eebbahay kuu jirrabay mari jawaabteeda.
Mar haddaan wadaad aayad diin, ila ekeynaynin.
Amaan aniga lay oran karayn, tanu ahaan mayso.
Allow yaa af lama daaliyee, iga asluubeysta
Wax walba wow hurayaa ninkii ii walaal noqone.
Ninka yiri wax baan gani anoo,gol iyo cayn jooga.
Ee yiri badii garacad baan, gudub u weydaarin.
Godka lagu cadaabyow muxuu, go'uhu been sheegay.
Danbiguu falaayaa Uweys loogu dowgalayeCandho dogoble goortaan dillaa roobku noo da’aye
Sargaalka iyo Hindiga waa dilaan uma sujuudaane Surkana waa ka gooyaan dadkii saaxirka ahaaye Soomaalidii uma turaan saaruqa ahayde
Cudud ma leh col kula weerar gala ciidan iyo xooge. Inkastey cid kuu soo diraan waa cidloo kale. Caloosha iyo madaxay sidii dumar cantuugaane.Maandhoow cayaayirka iga daa Carabi waa naage


Qab qab dhaafay baa laba qabiil, qaran ku weydaaye
Haabiilba Qaabiil markuu, qoonsaduu dilayee.
Rag kaa faqay rafiiq nimad tihiin talo lagaa reebay Meel aan lagaa rabin indhaha lalama sii raaco Layskuma ridaan rido haddaan ruuxu ku eryaynin.
Aakhiro raggii tagey haddan Eebbe ka aqoodo Inna arri jireed iyo nimaan habarti awr goynin Sow waxaan illawaba nin xumi ima ogaysiiyo.
Aboodigu ma lalo garab hadduu iin ku leeyahaye. Orod uma holodo ooglihii adhaxda beelaaye.
Bus xagaa ah jiilaal baryaday qaranka oo biifay. Barqin doog leh nayluhu gugay banana rooraane. Lag baruur leh bowdiyo shanshiyo badhi hadduu waayo. Baraar habartii loog kama furtoo gowrac kama baajo
Baajiri jarkeed waa bukurin laba bikuuroode. Binjaday lahayd saan hadday ugu bilkaynayso. Buluskii biyaha ceel ma sido mana baqool daayo
Geeluba ugaasoow hadduu ayda miranaayo. Abeerkiisa naaxiyo hadduu aaranku is waayo. Isaguba ma kala aamusee waysu ololaaye. Haddaan ina adeereey ku idhi sowma urugootid.


Nin anbaday halkuu aaday waa ula e
koonaaye. Anigoo arkaayaan wadada Erogoo maraye. Abtirsiimadii
baa ihoday Adan Carabowe.
Ayaan iyo labo wax kabadan eregtu
waax ceebe nin amaano necebbaan ahay oo iguma aameene.
Amarkii Ilaah iyo wakhtigu waa wax kaa adage.


Luqmo dheerahaan helay hadday laqanyo kaa hayso Anigguba markaan kaa lal maday iima lood samine Lubigii walaalnimo ninkii laalay baad tahaye. Gablan lexo jecloy waa wiixii lumiyey Ayjeexe


Idin bacasa awrkay dhashiyo, aarankay wadatay.
Asxaabihii horaba, way ku intifaaceene.
aakhiro ninkaan geel lahayn, lama ammaanayne.
Maxaan idinla awlaadsadaa awgayoow,awr ma dhaansado e


Haddaan gabaygu uurkoo bukiyo, arami kaa keenin Amaan olol xanuun iyo jacayl,kugu ikbaarayni.Afkuu baad ka leedahee tixuhu, arar ma yeeshaane.



Ragoow kibirka waa lagu kufaa kaa hala ogaado.
Hadii reerka neef laga Ajalo Waa Abaar kulule Adimda Hadii ley karshoon Awlalada laasto In aan Adarka kula Fuuqsada waa Asluubxumo'e maxaad Fuudka ii soo Ag dhigi ma ihi iidoore.
Hadaan Anigu Odayoobey oo Anafadii daayey oo Ashaahado mooyee eebo ridi waayey Alaa igu og in aan aabahaa cidu u aarayne .
Kugu xiiqay sidaan kuulahaa xaaxayahay toose, xaguun labada daarood ku daran hays xakabin meele.
Inta kaamil kooriyo kudkiyo kiisku daba joogo Walee Geel nin koolkooliyow kabaradaa dhaanta.
Inkastuu dhabcaal go'an yahuu kuu dhadhamo diido Isagoo dharaar maqan koluu dumar wax kuu dhiibo. Dhan aad uga dhacdaba maal tolkaa waad dhadhamisaaye Waa dhaawac kugu yaal bahdaa dhaqasho weydaaye.
Geenyada la fuulaan xaday iyo gabadha iimowday.
Haddaad moodey in keligaa uu gubaayo jiillaalku Sangihii garbaha waynaa geed ka kici waaye wakaa gooni daaqii habsadey gubaddii hawde.
Aniga oo arkaayaa faraha laygu iibsadeye.
Ha fur furin dermada la iga waa ina fadhiistaaye.
In kastuu kallaho ama kabtiyo ama kur dheer fuulo bad kalluun ku jira koley kutahay amase koob shaaha kulligood adoomaha rabbow qeybshay kimistiiye Nin waliba waxii loo katibay waa la kulansiine Nina inaanu soo kororsanayn kaa hala ogaado


Waxba habar jeclada aan makalay, haw makaabbirine,Shan qolaa mataanaha ka jaban, maxamedkiiniiye. Madmadoobayaal oo dhan baan, loo muraad qumine, Waa muusanow iyo baroor, maansadaad tidhiye,Maadhiinka nimankaan la dhacay, miidha Habar Yoonis, Magta geedquwaax lagu xukumay, waa rag kaa maqane, Ma mardaaddi bay kaa jiraan, muuqan mahayane? Mise waa kuwii lagu mudmuday,maqasha daaqeeda?
Anna waxaan la xoodnaa shalay, iga xayuubsheene, hadba waxaan la xarakaadayaa,waa xogtaan helaye, waa kaa jirkaygii xugnaa,soo xankaakubaye,xoonkii shinnida quudayoo,xoon bax oranaayey,aan xababarshiyo awlallada,cidi la xaalaynin,xawliga durduradaan ka biqi,xeeb inaan tago e,xaaladooda niman baa qarshooy,xani ka raacdaaye,xuurtiyo waraabaha miyaa, xalay ducaynaayey
Nin darxumi waa reerkooda doc uma dhaafaane. dadka kugu diryaa iyo af xumo kugula dulmeeryaaba sidii laba dumar ah oo lawada qabuu kuula diriraaye.
Magligaad afaysaa ku goyn muruqa Yawloowe.
Xasan iyo Xuseen sidood annoo la ii xanbaarayo iyo hadoo gadhkii iyo xaadii ayga ka cadaday. Xabad iyo dilbay noo ahayd reer Xirsi Cimaanne.
Waa nimankaas Higlada quuta iyo heeligaa bariye halalacdii miyeydaan arkeyn hunuga dhiigiisa.


Lama siisan karo xoolo kale, sidigta dhaameele
waxba yaan surweel midab leh iyo,
saacad lay xirane Sicirka dunida geeleennu waa,
ugu sarreeyaaye,
Soomaaligii diidanow waad silloon tahaye


Waxba yaanu xeerkay i marin xoolona i siine
Xaashee nin libin kaa xistiyey xumihi waa yaabe
Dumarkuba xublada foosha way xanaf wareeraane Balse inay xusuus daran yihiin xaylka kale mooge
Wax libaaxu dhacadiidiyaa gool u dhays bidaye Goortuu dhergaabuu dugaag ugu dhawaaqaaye Ragbaa libinta maantuu dharqado dhaata abidkiise Isagoo dhantacay faarax nuur dhuda ma luuqeeyey
Haddaad ficil hinaasiday asaad hilin kari weydey Ma afkaad ku hawl bixi cidlaad ka hanjabaysaaye
Gabadh waliba waa hooyadeed tay u gurataaye Goonbaartu waxay caasidaa midaanay gaadhayne Ma gudboona gaarida sare iyo gibirta naaxdaaye
Cankabuudka caaradu xidhee lagu cayaaraayo iyo wiil cartiis qaba intuu amar la ceeryoomay Cindallaahi waa siman yihiin waana laba cayne


Haddey boogi kugu taal, ninkale tiisu kaa dedane.
Haddaad adigu tuur leedihiyo, tootir iyo qaallo.
mid kaleeto inaad toosisaa waa tu aan dhicine.


Dhibaatiyo adoo gaajo qaba, dhaxanta jiilaalka.
Dhoor caano laga soo lisoo, yara dhanaanaadey.
Nin dhadhamiyey waa garanayaa, dhul ay qaboojaane.
Goortaad dhantaa baa jidhkaba, dhididku qooyaane


sayidkii cishqiga fuuliyo caliba soo gaadhye
Carruurtay sideen ciirshe meesha iyo Nebigiiye
Cidla lagama beermeen dadkoo cudud waaxida ahe
Waxba qaarba cayn looga dhigay ha iscajabiyaane.



Allhayoow nin ii daran maxaan daafta hore seexshay. Nin i daaqsanayaana maxaan daafidow kariyey.Jidhku nimaan doonayn maxaan hadalka deeeqsiiye
Ma degdego xaajada maxaan rag u dulqaad yeeshay.


Sagalkii guduutaba miyaan sarar hayaa buuran
Soomaali rubuceed miyaan siin karaa hilib wan


Aduun yadan sidii luqunta diin laabatiyo hooya Goortii an laacaba haddii layga lalinaayo. Oo ayan lugi lug ii raacahayn ma aniggaa laylyi.


Cirku waa daruuraynayaa gooru di'i yaa og. Waa la ii dardaar werinayaa darajaday yaa og. Anigiyo daraawiish midkii dhiig ka di'i yaa og.
Hadii aannan subuubaha ku bixin siriqda layqoolay, maxaa aniga iyo seediyaday saancad kala haysta.
Hadalba waxaan isga dhaafay oo aan haabkiiba ugooyay hooyaday kuway dhashay iyo Hiirad baa inacay e.


Gidigeeda Soomaalidaa guudka ka islaan dheh. Gun markaad u sii fiirisana gaalo taag daran dheh.
Nabi Muxamed baa loo jeclaa jaah mar la arkaaye (csw)
Isagana waxaa lagu jirabay inuu jihaadaaye
Idinkuna xornimo saa jirtaad jiif ka damacdeene
Waxaa murugo iyo qoomamiyo maanqashiyo ciil leh. Maskax iyo garaad iyo wixii muruqba kaa liita. Markuu adiga sharaftaad mudnayd kaa maroorsado e
Naftu inay maqnaato iyo inay mahad ku noolaato. Maaweelis weeyaan haddii mid u dhexeeyaaye
Wallee in ayna laakiin ahayn laydha socotaaye. Libin baa dhow ruuxii jihaad laabta ku hayoowe
Soomaalina macnaa lagu yaqaan meel ay joogtaba e. Oo waa hiddaha noo macaan malab siddiisiiye. Mar kastana ma moogaano ee wuu naga dhex muuqdaaye
Waraabaha ku ruugaaya iyo aar ku raamsanaya
Sidday kuugu kala roon yihiin maad u kala reebtid
Ninkii rodolna miisaama ee kiilo raajiciya
Ee raasamaalkuu helaa rubuc ka hooseeyo
Xisaabtaa inuu dib u rogrogo sow ra'yigu ma aha
Danbaaburiyo gaaraabidhaan fiid is daba yaacay. Danbas iyo wax nool kay yihiin daa'imaan garane. Dab iyo qiiqna waan kala aqaan saa duqbaan ahaye
Qof walaalkii gaday meel shishaa laga ganaaxaaye. Gacal uu xigaalkood hagraday gocosho dayn waaye


Allaa faxane faroweey haddan kugu filaan waayey. Nin fadeexad neceb baan ahoo waan ku furayaaye.


Lix halkaa ku joogtaan dagaal laabta ka ogaada
Luquntana haddii laydin jaro lugaha meermeersha


Ramadaan ninka soomay,
Oo soddonkeeda idleeye. Iyomaqaayad mid rudaaya.
Oo hadba rooti karaaneIsma raaci karaane.
Alloow yaa kala reeba


Ma mooyaan kuu tumay Habar Jeclow, gun waa loo mashxaradaaye, ma libin aydaan lahayn baan idin mihiibsiiyey.


Ninba maalin baa loogu iman maxashadiisiiye.
Qoladay markaa haysataad kaga maqnaataane Xaasidnimada maarowday waydiin macaan tahaye.


Dillaal saylad ku raagey, xadhiguu la raftaa.Rubbiyadaan sarrifnayni, kiishadday rafataa.Awrkii heeryo ridaa, haamuhuu ku raftaa
Ruuxa biilka waayana,hilibkuu la raftaa


Nin Qalbi la' Quraan kii u dhigay,Qaaf dheh ku harradye.
Qayrkii ka hare waa ninkii qalay walaalkiise.
Kutubada sidii lagu qarriray,qiil la'Aakhiro.
Halbawlaha suntii idin jartaad hinif ka siiseene
bahashii khalqiga heemisaa loo hadoodilaye
heerkaa intay taagan tahayoo kala higoonayso
anuunbaa u hinqanayee wanaag uma hilawdaan.
Dul iyo hoosba waan ugu dhigaye, waa dix-dhagaxeede
Anuunbaa damqanayee dheguhu, uma daloolaane
Dadkaan la hadlayaa baan lahayn, dux iyo iimaane
Bal inay dalfoof tahay caqliga, dooni laga saaray
nin qabyaalad heensaynayaa guul ma haybsado e

© 2003 golkhatumo.com ( webdesign Ahmed Hassan Aden)





Hala rooro run mooday

Waxaa la yiri (Awoowga aan wax horumar ah qaban intuu noolaa, awlaadiisu waxay ka dhaxlaan inay caayaan Awowgii wax qabtay).

‘Libaax laba raqood lagama wada kiciyo’ (‘Do not attempt to make a lion
surrender two carcasses.’)

 Habar Yoonis, having lost the Presidency, now contested their allocation. A Somali proverb described their mood:

The Hargeysa Peace and Reconciliation Conference, October 1996-February 1997
The Hargeysa Shir-beeleed signalled the formal conclusion of the 1994-6 war. Like Boorame
the conference employed the Beel system of representation to work out a new power-sharing
formula – one that addressed the grievances of the opposition, particularly the Habar Yoonis
among the Garxajis19. This conference also benefited the minorities. The Habar Yoonis clan
gained five more seats in Parliament. Cigaal also gave them four cabinet posts and several
assistant ministerial posts. The Madigaan, Akisho, Abba-yoonis, Gurggure, Jibraa’iil,
Gahayle, Gabooye and the Carab minority clans who were not represented at Boorame, were
given representation in the parliament through the addition of nine new seats.


Hosting a hot tea as Somali traditional way of life spells, he said to them "I tend to suppose that you are Majeerteen. Are you from Omar Mohamud or Osman Mohamud?" Cogitating a response of Omar or Osman, they conversely and rigorously said, "We are from Liban Geshe." Liban Geshe is said that they are less than 50 men, and were never seen two of them residing a place. My ancestor, a poet, was severely astonished by the clan they belonged to and said, "Anigoo lixdan boqol, tolkeey laba nin dheeraaday, miyaa Liibaan Geshe, caawa iga lib roonaaday, oo Lug iyo Leg baan rabaa lig isla soo siiyey." (Sawaqroon is larger than Liban Geshe as Sayyid Mohamed Abdulle Hassan said, "Sawaqroonba waa dad, markey socoto Xaafuun." I have never seen one individual from Liban Geshe, but Nuur Shire Osman who was a BBC correspondent in Puntland five years before was the only Sawaaqroon I have ever met).
Faaarax Oomar ; "Dhulkeyga wax la kala qeybiyo ka yar" in ay maanta ay diidaan somalilnimadii .

Blog Archive